Filozofia bułgarska – narodowa tradycja filozoficzna w ramach filozofii europejskiej, uprawiana w języku bułgarskim, przez Bułgarów, lub na terytorium Bułgarii.
Największe znaczenie w życiu kulturowym Bułgarii miało stworzenie przez Cyryla i Metodego pierwszego pisma słowiańskiego (IX wiek), które położyło podwaliny pod rozwój literatury i społecznej myśli narodu bułgarskiego i innych ludów słowiańskich. Bułgarska myśl filozoficzna zrodziła się u schyłku IX i na początku X wieku. Jej początek z reguły wiąże się z imieniem Jana Egzarchy, który w swych pracach Sześciodniew i in. uzasadniał tezę o stworzenia świata przez Boga, nadaje religijną interpretację dziełom Arystotelesa. Słowiański mit pogański Czarnoboga i Białoboga odegrał pewną rolę w powstaniu (za panowania cara Piotra I) bogomilizmu, który przejął dualizm manicheizmu i paulicjanów.
Turecki podbój Bułgarii (koniec XIV w.) zahamował rozwój filozofii bułgarskiej. Rozkwit kultury narodowej nastąpił dopiero u schyłku XVIII i na początku XIX w. Powstały bułgarskie drukarnie narodowe, pojawiły się bułgarskie gazety i czasopisma. Ten okres walki przeciwko panowaniu tureckiemu nosi nazwę bułgarskiego odrodzenia narodowego, którego idee zostały po raz pierwszy wyrażone w Słowianobułgarskiej historii (napisanej w 1762 roku, opublikowanej w 1844) mnicha Paisjusza Chilendarskiego.
W Bułgarii epoka odrodzenia przypada na schyłek XVIII i początek XIX wieku, tzn. dwa-cztery wieki później niż w innych krajach europejskich. Renesans bułgarski obejmuje dwa okresy. Pierwszy okres trwał od lat 20. do 50. XIX wieku i cechował się próbami postawienia problemów etycznych, psychologicznych i socjologicznych (, i in.). Okres ten znalazł swoje logiczne uwieńczenie w systemie filozoficznoprzyrodniczym Petyra Berona i materializmie . Okres drugi obejmuje lata 60.–70. XIX wieku. Pierwszym myślicielem epoki Renesansu, który publikował swoje prace w języku ojczystym, był .
W połowie XIX w. Bułgaria jeszcze znajdowała się pod panowaniem sułtańskiej Turcji. Na ucisk ze strony zaborców lud bułgarski reagował żywiołowymi powstaniami chłopskimi. Na początku lat 70. w kraju narastała sytuacja rewolucyjna . Wybitnymi ideologami ruchu wyzwoleńczego byli Wasił Lewski i działacz Oświecenia Luben Karawełow, który opierając się na ideach Ludwiga Feuerbacha i Czernyszewskiego, propagował filozofię materialistyczną. Przywódcą rewolucyjnej demokracji w Bułgarii lat 70. był Christo Botew.
Wpływ filozofii zachodnioeuropejskiej staje się widoczny dopiero na przełomie XIX i XX wieku w twórczości i . Po I wojnie światowej wpływ idealizmu, naturalizmu, pozytywizmu, psychologizmu i krytycyzmu znalazł swoje odbicie w pracach , , , i zwłaszcza , ucznia filozofa greifswaldzkiego J. Rehmkego. Po II wojnie światowej w filozofii bułgarskiej panuje myślenie marksistowskie. Czołowymi przedstawicielami tego kierunku są Dimityr Błagojew, Todor Pawłow i .
Przypisy
Bibliografia polskojęzyczna
obcojęzyczna