Polimialgia reumatyczna (ang. polymyalgia rheumatica, PMR) – zapalna choroba reumatyczna występująca niemal wyłącznie u osób po 50. roku życia, charakteryzująca się przede wszystkim obustronnym bólem i sztywnością poranną obręczy barkowej, a często również obręczy biodrowej. Objawom zwykle towarzyszy zwiększone stężenie białka C-reaktywnego (CRP) lub przyspieszone OB, choć prawidłowe wartości wskaźników stanu zapalnego nie wykluczają choroby.
Etiologia choroby pozostaje nieznana. Polimialgia reumatyczna jest ściśle związana z olbrzymiokomórkowym zapaleniem tętnic (GCA); obie choroby występują w podobnej grupie wiekowej i mogą współistnieć.
Objawy Najbardziej charakterystycznym objawem jest stosunkowo szybko rozwijający się, zwykle obustronny ból okolicy barków, któremu towarzyszy ograniczenie ruchomości wynikające głównie z bólu i sztywności. Często występują również dolegliwości obręczy biodrowej, karku i ud. Sztywność jest szczególnie nasilona rano i po dłuższym okresie bezczynności, a typowo utrzymuje się przez ponad 45 minut.
Mogą występować objawy ogólne, takie jak zmęczenie, osłabienie, stan podgorączkowy, utrata apetytu i zmniejszenie masy ciała. W odróżnieniu od pierwotnych chorób mięśni dominują ból i sztywność, a nie rzeczywiste osłabienie siły mięśniowej.
U chorego z polimialgią reumatyczną pojawienie się nowego bólu głowy, tkliwości okolicy skroniowej, chromania żuchwy lub zaburzeń widzenia może wskazywać na współistnienie olbrzymiokomórkowego zapalenia tętnic i wymaga pilnej oceny lekarskiej.
Rozpoznanie Nie istnieje pojedyncze badanie laboratoryjne ani obrazowe pozwalające na potwierdzenie rozpoznania polimialgii reumatycznej. Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym, obecności wykładników zapalenia oraz wykluczeniu innych chorób mogących powodować podobne objawy.
W badaniach laboratoryjnych najczęściej stwierdza się zwiększone CRP i przyspieszone OB. Mogą również występować niedokrwistość normocytarna i trombocytoza związane z przewlekłym stanem zapalnym. Czynnik reumatoidalny i przeciwciała przeciwko cyklicznym peptydom cytrulinowanym zwykle nie są obecne.
Ultrasonografia stawów barkowych i biodrowych może uwidocznić m.in. zapalenie kaletek podbarkowych i podnaramiennych, zapalenie pochewki ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia oraz zmiany zapalne w obrębie stawów biodrowych. Badania obrazowe mogą również pomagać w różnicowaniu PMR z innymi chorobami.
Kryteria klasyfikacyjne EULAR/ACR W 2012 roku EULAR i ACR opracowały tymczasowe kryteria klasyfikacyjne polimialgii reumatycznej. Stosuje się je u osób w wieku co najmniej 50 lat z obustronnym bólem barków i zwiększonym CRP lub OB, jeśli objawów nie wyjaśnia lepiej inna choroba.
W punktowym systemie uwzględnia się: sztywność poranną trwającą ponad 45 minut – 2 punkty, ból biodra lub ograniczenie jego ruchomości – 1 punkt, brak czynnika reumatoidalnego i przeciwciał ACPA – 2 punkty, brak bólu innych stawów – 1 punkt.
W wersji bez ultrasonografii wynik co najmniej 4 punktów przemawia za klasyfikacją chorego jako osoby z PMR. Uwzględnienie charakterystycznych zmian w badaniu USG zwiększa swoistość klasyfikacji. Kryteria te zostały opracowane na potrzeby klasyfikacji chorych, przede wszystkim w badaniach naukowych, i nie są kryteriami diagnostycznymi.
Diagnostyka różnicowa W diagnostyce różnicowej uwzględnia się przede wszystkim reumatoidalne zapalenie stawów o późnym początku, spondyloartropatie, choroby zapalne mięśni, chorobę zwyrodnieniową stawów barkowych i biodrowych, choroby stożka rotatorów oraz fibromialgię. Podobne objawy mogą również występować w niektórych zakażeniach, chorobach nowotworowych, zaburzeniach czynności tarczycy i przytarczyc oraz w polekowych zespołach mięśniowych.
Leczenie Podstawą leczenia są doustne glikokortykosteroidy. Zalecenia EULAR/ACR rekomendują stosowanie najmniejszej skutecznej dawki i stopniowe jej zmniejszanie w zależności od odpowiedzi klinicznej, aktywności choroby oraz występowania działań niepożądanych.
U części chorych dochodzi do nawrotów podczas zmniejszania dawki glikokortykosteroidów, a leczenie może trwać przez wiele miesięcy lub lat. W przypadkach zwiększonego ryzyka nawrotu albo powikłań przewlekłej steroidoterapii można rozważyć zastosowanie metotreksatu jako leku zmniejszającego zapotrzebowanie na glikokortykosteroidy.
W leczeniu nawrotowej polimialgii reumatycznej badano również sarilumab, przeciwciało monoklonalne blokujące receptor interleukiny 6. W randomizowanym badaniu klinicznym u chorych z nawrotem podczas redukcji dawki glikokortykosteroidów sarilumab zwiększał częstość trwałej remisji i zmniejszał łączną ekspozycję na glikokortykosteroidy.
Epidemiologia Polimialgia reumatyczna występuje niemal wyłącznie po 50. roku życia, a częstość zachorowań zwiększa się wraz z wiekiem. Kobiety chorują częściej niż mężczyźni. Częstość występowania jest zróżnicowana geograficznie i jest szczególnie wysoka w populacjach pochodzenia północnoeuropejskiego.
Zobacz też olbrzymiokomórkowe zapalenie tętnic reumatoidalne zapalenie stawów
Przypisy
Kategoria:Choroby reumatyczne Kategoria:Choroby układowe tkanki łącznej