Krystyna od św. Michała (Christina van Put, ok. 1579–1628) – karmelitanka bosa pochodzenia niderlandzkiego, fundatorka pierwszego klasztoru karmelitanek bosych na ziemiach polskich, mistrzyni nowicjatu oraz dwukrotna przeorysza klasztoru św. Marcina w Krakowie. Formatorka pierwszego pokolenia karmelitanek bosych związanych z rozwojem terezjańskiej reformy Karmelu w Rzeczypospolitej.

Pochodzenie i rodzina Urodziła się około 1579 r. w Venlo nad Mozą w Niderlandach Południowych jako czwarte dziecko Johana van Put, burmistrza Venlo, i Gertrudy Segers. Była młodszą siostrą Erycjusza Puteanusa (Erijk van Putte, 1574–1646), niderlandzkiego humanisty, filologa i profesora uniwersytetu w Lowanium. Matkę straciła 5 września 1583 r., mając około czterech lat. Od 1585 r. wychowywała się pod opieką drugiej żony ojca, Barbary Slingelant. W domu rodzinnym otrzymała staranne wychowanie i wykształcenie. Znała język niderlandzki, łacinę, francuski, włoski, angielski i niemiecki.

Droga zakonna Na początku XVII w. udała się do Kolonii z zamiarem wstąpienia do klasztoru klarysek. Na początku listopada 1606 r. zamieszkała w Lowanium, w domu rodzinnym swojego brata Erycjusza Puteanusa. W grudniu 1607 r. zgłosiła się do klasztoru karmelitanek bosych pw. św. Józefa w Lowanium. 14 maja 1608 r. wstąpiła do klasztoru, otrzymała habit i przyjęła imię zakonne Christina a Sancto Michaele (Krystyna od św. Michała). 28 maja 1609 r. złożyła profesję zakonną na ręce Marii od Najświętszego Sakramentu, a 28 października tego samego roku objęła urząd mistrzyni nowicjatu.

Klasztor karmelitanek bosych w Lowanium został założony w 1607 r. przez Annę od Jezusa (Annę de Lobera, 1545–1621), jedną z towarzyszek św. Teresy od Jezusa. Pobyt Krystyny w tym środowisku przypadł na początkowy etap rozwoju Karmelu terezjańskiego w Niderlandach i poprzedził jej udział w fundacji klasztoru krakowskiego.

Fundacja klasztoru w Krakowie W kwietniu 1612 r. Krystyna została skierowana wraz z trzema karmelitankami bosymi i jedną kandydatką do Polski z misją założenia pierwszego na ziemiach polskich klasztoru karmelitanek bosych. 6 kwietnia 1612 r. grupa fundacyjna wyruszyła z Lowanium, a 26 maja przybyła do Krakowa. Początkowo zakonnice zatrzymały się w klasztorze klarysek przy kościele św. Andrzeja. 21 czerwca 1612 r., w uroczystość Bożego Ciała, przeszły w procesji do tymczasowego klasztoru urządzonego w kamienicy przy ul. Grodzkiej, naprzeciwko kościoła św. Marcina. Klasztor został poświęcony pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny.

Mistrzyni nowicjatu i wychowawczyni pierwszego pokolenia polskich karmelitanek Od 1612 do 1617 r. Krystyna pełniła funkcję mistrzyni nowicjatu krakowskiego konwentu. Była formatorką pierwszego pokolenia karmelitanek bosych w Polsce, wśród których znajdowały się m.in. Anna od Jezusa (Jadwiga Stobieńska, 1593–1649), Teresa od Jezusa (Marianna Marchocka, 1603–1652) oraz Beata Konstancja od św. Józefa (Konstancja z Myszkowskich Bużeńska, 1565–1627).

Przeorysza krakowskiego konwentu W 1617 r. Krystyna objęła urząd przeoryszy krakowskiego konwentu. Sprawowała go w dwóch kolejnych kadencjach: w latach 1617–1620 oraz 1620–1623. Okres jej przełożeństwa był czasem rozwoju i stabilizacji wspólnoty oraz budowy jej stałej siedziby przy kościele św. Marcina.

7 sierpnia 1618 r. konwent przeniósł się do drewnianych budynków przy kościele św. Marcina, a klasztor został poświęcony pod wezwaniem św. Alberta. W 1619 r. drewniane zabudowania rozebrano i rozpoczęto przygotowania do budowy murowanego klasztoru. 2 maja 1620 r. rozpoczęto budowę pod kierunkiem architekta królewskiego Giovanniego Trevana. 26 września 1621 r. nowy klasztor został poświęcony pod wezwaniem św. Marcina i św. Józefa przez prowincjała karmelitów bosych Jana Marię od św. Józefa (Giovanniego Battistę Centurione).

W 1622 r. wspólnota uczestniczyła w krakowskich obchodach kanonizacji Teresy od Jezusa, które trwały od 16 do 22 lipca. 1 sierpnia tego roku, z powodu epidemii, zakonnice ponownie opuściły Kraków. Przebywały między innymi w Bolesławiu, Pacanowie, Świernej i Ćmielowie. Do Krakowa konwent powrócił 3 lutego 1623 r.

Śmierć i upamiętnienie Krystyna od św. Michała zmarła 9 września 1628 r. w klasztorze św. Marcina w Krakowie. 10 września odbył się jej pogrzeb, a ciało zostało pochowane w krypcie grobowej kościoła św. Marcina. W 1631 r. przeniesiono je do drugiej krypty grobowej, natomiast w 1634 r. do górnego chóru klasztoru św. Marcina. W 1787 r. ciało przeniesiono do klasztoru karmelitanek bosych pw. św. Teresy od Jezusa i św. Jana od Krzyża na Wesołej. W 1940 r. zostało umieszczone w krypcie pod prezbiterium kościoła tego klasztoru i zamurowane.

W pamięci wspólnoty Krystyna od św. Michała zachowała się jako jedna z najważniejszych postaci pierwszych dekad istnienia krakowskiego Karmelu. Jej działalność obejmowała udział w fundacji klasztoru, formację pierwszego pokolenia polskich karmelitanek bosych, dwukrotne sprawowanie urzędu przeoryszy, organizację życia wspólnotowego oraz działalność pisarską. Krystyna od św. Michała przeniosła na polski grunt wzorce twórczości literackiej inspirowane pismami św. Teresy z Ávila i św. Jana od Krzyża. Pozostawiona przez nią spuścizna rękopiśmienna stanowi istotne źródło do badań nad duchowością i kulturą piśmienną żeńskiego Karmelu terezjańskiego w pierwszej połowie XVII w.

Badania naukowe Obecnie prowadzone są naukowe badania nad żywotem, pismami oraz korespondencją Krystyny od św. Michała w ramach projektu finansowanego przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki (NPRH/DN/SP/0148/2023/12), a ich szczegółowe rezultaty i materiały można śledzić na oficjalnej stronie internetowej projektu.

Przypisy

Bibliografia

1. Halina Dudała, Christina van Put – Krystyna od św. Michała (ok. 1579–1628): mater, fundatrix et solatium monasterii sui..., Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej, 2026.

Kategoria:Karmelitanki (biografie) Kategoria:Ludzie związani z Krakowem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie urodzeni w Venlo Kategoria:Urodzeni w XVI wieku Kategoria:Zmarli w 1628