Ślimak () – monumentalny kolaż z papieru malowanego gwaszem na płótnie Henriego Matisse’a z 1953 w kolekcji Tate Modern w Londynie.
Historia thumb|upright|left|Hôtel Régina w Nicei (stan obecny) Ślimak () należy do grupy bardzo dużych kompozycji, nad którymi Henri Matisse pracował w mieszkaniu-pracowni w Hôtel Régina w Nicei w latach 1952–1953. Dokumentacja fotograficzna z tych lat ukazuje zarówno samą pracownię, jak i wielkie kompozycje rozpięte bezpośrednio na ścianach. Na zachowanej fotografii z 1953, wykonanej przez Lidiję Dielektorską, kolaże Ślimak i Wspomnienie Oceanii wiszą obok siebie na ścianie, a Tancerka kreolska leży rozciągnięta na stole, co może sugerować, że artysta myślał wówczas o tych swoich dziełach jako o elementach wspólnego środowiska przestrzennego.
Technika wycinanki () była dla Matisse’a nowym sposobem konstruowania obrazu: zamiast najpierw rysować kontur i wypełniać go farbą, rysował bezpośrednio kolorem, wycinając lub wydzierając kształty z pomalowanych wcześniej gwaszem arkuszy papieru. Po przejściu ciężkiej operacji w 1941 jego sprawność fizyczna bardzo się pogorszyła. Wycinanie papieru można było wykonywać, siedząc w łóżku. Matisse układał duże wycinanki bezpośrednio na ścianach, przypinając elementy, przesuwając je i obserwując całość. Dopiero po ostatecznym zatwierdzeniu układu kompozycja była utrwalana.
Brytyjska Tate kupiła Ślimaka w 1962 od , syna artysty, za £23 000. Galeria zwróciła się wówczas do ministerstwa skarbu z prośbą o dotację na zakup w wysokości £10 000 i spotkała się z odmową. Zezwolono jednak na sfinansowanie zakupu ze środków przeznaczonych na nowe nabytki w kolejnym roku budżetowym. Dzieło zostało przewiezione z Paryża do Londynu zwinięte w rulon.
W 1962 zbadano osiem niewielkich próbek materiału pobranego z pracy w celu określenia trwałości użytych pigmentów. Stwierdzono wówczas, że pigmenty odznaczają się dużą trwałością. Gdy uniesiono fragmenty krawędzi kolorowych elementów w 1978, nie zauważono różnicy między barwami odsłoniętymi a tymi, które pozostawały ukryte. W 2000, przy okazji przeniesienia Ślimaka z galerii Tate w Millbank do Tate Modern (nr inwentarzowy T00540), wykonano pomiary barw przy użyciu nowoczesnego chromometru. Obecnie stan kolażu monitorowany jest systematycznie przy pomocy spektrofotometru. Kolaż poddany został drobnym zabiegom konserwatorskim: poprawiono umocowanie do lnianego płótna. Wzmocniono je trzema pasami papieru.
W 1970 paryski Grand Palais poprosił o wypożyczenie Ślimaka na wielką retrospektywę artysty, jednak spotkał się z odmową ze względu na ryzyko związane z transportem. Wymieniono szyby ochronne z lat 60. XX w. na szkło laminowane. W 2014–2015 Ślimaka wypożyczono na wystawę Henri Matisse: The Cut-Outs w Museum of Modern Art w Nowym Jorku. W 2016 kolaż wypożyczono na wystawę do Liverpoolu; była to pierwsza prezentacja dzieła poza Londynem w Wielkiej Brytanii. W 2026 Ślimaka zaprezentowano na wielkiej wystawie Matisse 1941–1954 w Grand Palais w Paryżu.
Opis L’Escargot powstał rok przed śmiercią artysty. Według córki Matisse’a, , w tym okresie artysta wykonywał wiele rysunków ślimaków, a pomysł na dzieło wyrósł właśnie z tych . Nie zaczynał od abstrakcji, ale od obserwacji konkretnego zwierzęcia. Potem dokonał redukcji. Zostało to, co uważał za istotę motywu — przede wszystkim ruch spiralny, „rozwijanie”. Matisse sam nadał dziełu alternatywny tytuł La Composition chromatique (). To bardzo mocna wskazówka, że „ślimak” był punktem wyjścia, ale kolor i układ form są właściwym tematem dzieła. Matisse nie przeszedł od natury do abstrakcji przez „porzucenie” natury, tylko przez jej coraz bardziej radykalne uproszczenie. Ślimak jest więc nie tyle przedstawiony, co „przefiltrowany” do koloru i rytmu.
Ślimak jest kolażem niemal kwadratowym o wymiarach 286,4 × 287 cm. Artysta użył papieru malowanego gwaszem, przytwierdzając wycięte fragmenty do płóciennego podobrazia. Na niemal kwadratowym polu znajduje się jasna, niemal biała centralna przestrzeń, na której ułożona została seria dużych, prostokątnych i kwadratowych kawałków intensywnie kolorowanego papieru. Dzieło jest sygnowane i datowane w prawym dolnym rogu: H.Matisse 53.
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona muzealna dzieła
Kategoria:Obrazy Henriego Matisse’a Kategoria:Obrazy w Tate Modern Kategoria:Obrazy z okresu modernizmu