Trzęsienie ziemi na Wyspach Aleuckich (1585)

Trzęsienie ziemi na Wyspach Aleuckich – hipotetyczne źródło tsunami, które 11 czerwca 1585 roku dotarło do wybrzeża Sanriku w Japonii. Wydarzenie to znane jest jedynie z niejasnych relacji historycznych i tradycji ustnych. Początkowo błędnie datowano je na 1586 rok, co doprowadziło do powiązania go z niszczycielskimi trzęsieniami ziemi w Peru i Japonii z tego samego roku. Jako źródło tsunami wysunięto hipotezę trzęsienia ziemi typu megathrust w strefie subdukcji Aleutów w północnej części Oceanu Spokojnego. Dowody paleotsunami w postaci osadów przybrzeżnych i skał koralowych na Hawajach sugerują, że wydarzenie z 1585 roku było potężnym trzęsieniem ziemi typu megathrust o magnitudzie momentowej (Mw) sięgającej nawet 9,25.

Tło W 1586 roku w Japonii pojawiła się legenda opisująca falę o wysokości sięgającej dwóch metrów, która uderzyła w pobliżu wioski Tokura w powiecie Motoyoshi w prefekturze Miyagi.

Tsunami Według japońskiego sejsmologa , legendę o tsunami z 1586 roku należy odrzucić, ponieważ opisuje wydarzenie, które nie miało miejsca. Nie istnieje żadna dokumentacja historyczna potwierdzająca wystąpienie tsunami na wybrzeżu Sanriku w tym roku.

Po niszczycielskim trzęsieniu ziemi w Valdivii z 1960 roku w Chile i wywołanym przez nie tsunami w Japonii, Seishi Ninomiya, badacz z Uniwersytetu Tohoku, zebrał historyczne relacje dotyczące tsunami na wybrzeżu Sanriku i powiązał tsunami opisane w legendzie z 1586 roku z trzęsieniem ziemi, które nawiedziło Peru 9 lipca tego samego roku. Trzęsienie ziemi w Peru z 1586 roku o magnitudzie 8,1 Mw spowodowało pęknięcie około 175-kilometrowego odcinka strefy megathrust w Rowie Atamskim. Historyczne opisy tsunami, które uderzyło w Callao, podają dwie bardzo różne wysokości fal: 3,7 m i 24 m. Po dokładniejszej analizie uznano tę drugą wartość za zawyżoną; dokładniejsze oszacowanie wysokości tsunami w Peru w 1586 roku wynosi 5 m. Dalsze modelowanie tego tsunami, przeprowadzone w 2006 roku przez grupę badaczy, nie pozwoliło dokładnie odtworzyć historycznych opisów wysokości fal zarówno w Peru, jak i w Japonii. Duże tsunami powstające u wybrzeży Chile wielokrotnie docierały do Japonii ze względu na orientację źródła fal, natomiast tsunami pochodzące z Peru są zazwyczaj słabsze w Japonii, ich źródło nie jest skierowane w stronę tego kraju, co sugeruje, że twierdzenie, jakoby tsunami w Japonii w 1586 roku pochodziło z Peru, jest błędne.

W innym katalogu tsunami, sporządzonym po trzęsieniu ziemi na Sanriku z 1933 roku, autor powołał się na publikację z 1903 roku, według której tsunami wystąpiło 11 czerwca 1585 roku, czyli 14. dnia 5. miesiąca 13. roku ery Tenshō. Jednocześnie odnotowano inne tsunami, które wystąpiło 18 stycznia 1586 roku i mogło być związane z trzęsieniem ziemi Tenshō z 1586 roku. Ponieważ trzęsienie ziemi Tenshō miało miejsce w 1586 roku, tsunami na wybrzeżu Sanriku również błędnie datowano na ten rok, co przypadkowo doprowadziło do jego powiązania z trzęsieniem ziemi w Peru z 1586 roku.

Kultura hawajska Wiadomo, że Hawaje były wielokrotnie nawiedzane zarówno przez duże tsunami powstające w odległych rejonach, jak i przez lokalne megatsunami. Ostatnie znane megatsunami miało miejsce ponad 10 000 lat temu. W holocenieu tsunami wielokrotnie uderzały w wyspy, pozostawiając po sobie ślady zalania w postaci osadów. Przekazywane przez rdzennych mieszkańców legendy również opisują tsunami uderzające w wyspy. Jedno z takich tsunami uderzyło w zatokę Kāneʻohe na wyspie O'ahu. Dowody archeologiczne i historyczne wskazują, że tsunami to wystąpiło między 1040 a 1280 rokiem n.e.

Pieśń powstała między 1500 a 1600 rokiem opisuje zdarzenie przypominające tsunami, które miało miejsce na zachodnim wybrzeżu Molokaʻi. Uważa się ją za najstarszy zapis tsunami na Hawajach: „Słońce jasno świeci nad Kalaeolą, która zatonęła w morzu. Nadeszła ogromna fala i zabiła jej mieszkańców, rozpraszając ich i pozostawiając jedynie Papala'au; ich krzyki rozlegają się wszędzie dookoła”.

Przyszłe zagrożenie Od czasu trzęsienia ziemi z 1585 roku wzdłuż uskoku nagromadziło się co najmniej 24–40 m przemieszczenia, co oznacza, że możliwe jest kolejne zdarzenie o podobnej magnitudzie. Gdyby doszło do powstania tsunami, fala dotarłaby do Wysp Hawajskich w zaledwie 4,5 godziny.

Dowody Hawaje Badanie północno-zachodniego wybrzeża wyspy Kauaʻi przeprowadzone w 2002 roku ujawniło ślady dużego tsunami w postaci warstwy pogrzebanego piasku, podobnej do osadów tsunami znalezionych po trzęsieniu ziemi z 1946 roku.

200px|Jaskinia Makauwahi, gdzie znaleziono ślady dużego zdarzenia przypominającego tsunami z XVI wieku|alt=|mały Wcześniej, w 2001 roku, w zapadlisku Makauwahi, w kompleksie Jaskini Makauwahi na południowym wybrzeżu Kauaʻi, badacze odkryli podczas wykopalisk warstwę osadu o grubości od 0,8 do 1 metra. Zapadlisko ma szerokość od 30 do 35 metrów, a jego ściany sięgają wysokości od 6 do 25 metrów. Osad allochtoniczny, złożony z kamieni i fragmentów eolianitu, pochodził z odległego miejsca, co potwierdza wystąpienie na Wyspach Hawajskich dużego zdarzenia przypominającego tsunami. Silne spękanie i ostrokrawędzistość głazów, otoczaków, żwiru i piasku wskazują, że materiał ten został zdeponowany podczas jednego intensywnego zdarzenia.

W badaniu tego miejsca z 2014 roku, prowadzonym przez Rhetta Butlera, badacze z Uniwersytetu Hawajskiego w Mānoa, National Tropical Botanical Garden oraz Pacyficznego Centrum Ostrzegania przed Tsunami odnaleźli ten sam osad o grubości 0,8 metra. Zmierzyli również, że dno zapadliska znajduje się 7,2 metra nad średnim poziomem morza, a samo zapadlisko leży 100 metrów od wybrzeża. Objętość osadu oszacowano na 600 metrów sześciennych.

Biorąc pod uwagę miejsce, w którym znaleziono osad, tsunami musiało być wynikiem bardzo silnego zdarzenia. Warstwa osadu w zapadlisku została naniesiona przez tsunami znacznie większe niż jakiekolwiek tsunami wywołane przez największe trzęsienia ziemi na Pacyfiku. Największą znaną wysokość wbiegu tsunami we współczesnych czasach odnotowano podczas trzęsienia ziemi w Chile z 1960 roku, gdzie wyniosła ona 3 metry. Żadne ze współczesnych tsunami nie było w stanie dotrzeć do zapadliska Makauwahi i go zalać, mimo że znajduje się ono 7,2 metra nad poziomem morza, w odległości 100 metrów od wybrzeża.

W 2017 roku przeprowadzono kolejne badania tego zapadliska w celu wykonania datowania radiowęglowego materiałów roślinnych zawartych w osadzie. Wykazały one, że zalanie przez tsunami nastąpiło między 1425 a 1660 rokiem n.e.

Inne miejsca Tsunami-sierota z Sanriku mogło być związane z osadami znalezionymi w pobliżu miasta Sendai w prefekturze Miyagi, których nie można wyjaśnić działaniem pobliskich trzęsień ziemi. Inskrypcje na pomniku we wsi Tokura głoszą, że tsunami uderzyło w północno-wschodnie wybrzeże Japonii, a wysokość fali wynosiła od 1 do 2 metrów.

Dowody paleotsunami z dziewięciu lokalizacji w Oregonie, Waszyngtonie i Kolumbii Brytyjskiej wskazują, że tsunami wystąpiło w rejonie strefy subdukcji Kaskadii przed wydarzeniem z 1700 roku. Poprzednie znane wydarzenie w Kaskadii było tsunami o mniejszej sile, które, jak się przypuszcza, wystąpiło między 1402 a 1502 rokiem, z niepewnością wynoszącą ±20 lat. Wyklucza to strefę subdukcji Kaskadii jako źródło tsunami z 1585 roku. Datowanie tego wydarzenia zdecydowanie przemawia natomiast za Wyspami Aleuckimi jako źródłem tsunami.

Do najbliższych znanych historycznych trzęsień ziemi względem wydarzenia z lat 1585–1586 należały trzęsienie ziemi w Aryce z 1604 roku, trzęsienie ziemi w Guayllabambie z 1587 roku oraz trzęsienie ziemi w Valdivii z 1575 roku, które wywołały tsunami wzdłuż wybrzeża Ameryki Południowej. Żadne z tych tsunami nie zostało jednak odnotowane na wybrzeżach Japonii.

200px|Wyspa Sedanka widziana z kosmosu|alt=|mały Badania paleotsunami na wyspie Sedanka w pobliżu wyspy Amaknak wykazały pięć dużych zdarzeń tsunami sprzed 1957 roku. Jeden z tych osadów tsunami znaleziono nawet do jednego kilometra w głąb lądu i na wysokości do 18 metrów nad poziomem morza. To zdarzenie tsunami datowane jest na lata 1530–1665 n.e..

Trzęsienie ziemi 250px|Strefa megathrust Aleutów i Alaski, źródło trzęsienia ziemi i tsunami z 1585 roku|alt=|mały Wyspy Aleuckie leżą w pobliżu granicy zbieżnej, gdzie płyta pacyficzna styka się z płytą północnoamerykańską. Miejsce zbiegania się płyt zaznacza na dnie oceanu Rów Aleucki. Płyta pacyficzna podsuwa się pod płytę północnoamerykańską wzdłuż strefy subdukcji Aleutów, rozciągającej się na długości około 4000 km. Strefa subdukcji jest wielkim uskokiem nasuwczym, zdolnym do generowania wielkich trzęsień ziemi typu megathrust, niekiedy wywołujących tsunami. Trzęsienie ziemi na Wyspach Aleuckich z 1946 roku oraz trzęsienie ziemi na Alasce z 1964 roku, o magnitudach odpowiednio 8,6 Mw i 9,2 Mw, są przykładami trzęsień ziemi w tej strefie subdukcji; oba wywołały niszczycielskie tsunami.

W tym samym badaniu z 2014 roku, prowadzonym przez Butlera, badacze zasymulowali tsunami wywołane trzęsieniem ziemi o magnitudzie 9,25 Mw we wschodniej części Wysp Aleuckich, na zachód od strefy ruptury. Obszar ruptury miał wymiary 100 na 600 km, przy średnim przemieszczeniu uskoku wynoszącym 35 metrów. Uznano, że stworzony przez nich model był wystarczający, aby zalać zapadlisko. Wzdłuż Wybrzeża Północno-Zachodniego tsunami osiągnęło maksymalną wysokość 9 metrów, a jego średnia wysokość wyniosła 3,5 metra. Orientacja strefy megathrust względem Wysp Hawajskich umożliwiła silne ukierunkowanie energii tsunami. Wyniki modelu nie wykluczyły możliwości wystąpienia tsunami pochodzącego z innych odległych źródeł. Takie zdarzenia musiałyby jednak charakteryzować się znacznie większym przemieszczeniem uskoku niż obserwowane w innych dużych zdarzeniach historycznych.

Zobacz też Trzęsienie ziemi na Wybrzeżu Północno-Zachodnim (1700)

Przypisy

Kategoria:Trzęsienia ziemi w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Tsunami Kategoria:Trzęsienia ziemi