Tim Maudlin, właśc. Tim William Eric Maudlin (ur. 23 kwietnia 1958 w Waszyngtonie) – amerykański filozof nauki i filozof fizyki, profesor New York University, znany z prac z zakresu podstaw fizyki, metafizyki i logiki. Doktoryzował się na Uniwersytecie Pittsburskim, przez ćwierć wieku wykładał na Uniwersytecie Rutgersa, a od 2011 roku pracuje na New York University. Jego prace dotyczą podstawowych pytań o to, co istnieje w świecie fizycznym i jaką ma on strukturę. Zajmuje się m.in. , czyli tym, że odległe układy kwantowe bywają ze sobą skorelowane silniej, niż dopuszcza fizyka klasyczna (przejawia się to w naruszaniu nierówności Bella), oraz związkiem nielokalności z teorią względności. Bada też status praw przyrody i kierunek czasu, strukturę czasu i przestrzeni oraz paradoksy prawdy w rodzaju paradoksu kłamcy. Jest autorem między innymi , i . Jest członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk oraz założycielem Instytutu Johna Bella na rzecz Podstaw Fizyki.

Wykształcenie i kariera Maudlin wychował się w Waszyngtonie. Studiował fizykę i filozofię na Uniwersytecie Yale oraz historię i filozofię nauki na Uniwersytecie Pittsburskim, gdzie uzyskał stopień doktora. Od 1986 roku wykładał na Uniwersytecie Rutgersa, a w 2011 roku został profesorem filozofii na New York University.

Był również profesorem wizytującym na Uniwersytecie Harvarda. Jest członkiem oraz , a w 2008 roku otrzymał stypendium Fundacji Guggenheima. W 2015 roku otrzymał też stypendium na projekt i został wybrany na członka Amerykańskiej Akademii Sztuk i Nauk. Jest założycielem i dyrektorem Instytutu Johna Bella na rzecz Podstaw Fizyki (). Od 2025 roku instytut ma siedzibę w ośrodku badawczym Mediterranean Institute for Life Science (MedILS) w Splicie w Chorwacji.

Wykłada także na studiach magisterskich z filozofii na w Lugano.

Praca filozoficzna mały|John Stewart Bell w CERNie (1982). Jego twierdzenie i jego związek z teorią względności są tematem pierwszej książki Maudlina W swojej pierwszej książce, (1994), Maudlin wyjaśnia twierdzenie Bella oraz napięcie między łamaniem nierówności Bella a teorią względności.

W (2004) proponuje nowe rozwiązanie paradoksu kłamcy (na przykład zdania „to zdanie jest fałszywe”) oraz innych paradoksów semantycznych (dotyczących pojęć prawdy i odniesienia). Rozwiązanie to wymaga modyfikacji .

W (2007) myślą przewodnią jest teza, że „metafizyka, o ile dotyczy świata przyrody, nie może zrobić nic lepszego niż zastanawiać się nad fizyką”.

W swoich pracach z metafizyki fizyki Maudlin argumentuje, że prawa przyrody należy traktować jako pierwotne, a nie sprowadzać do czegoś innego, oraz że upływ i kierunek czasu są fundamentalne. Upływ czasu jest w tym ujęciu wewnętrzną asymetrią czasowej struktury świata, która nie ma odpowiednika przestrzennego. Bronił go m.in. na sesji Foundational Questions Institute poświęconej istnieniu czasu, w której wystąpił także fizyk Julian Barbour.

Maudlin broni swojego stanowiska wobec konkurencyjnych propozycji m.in. i Basa van Fraassena. Lewis uważał za prawa przyrody te uogólnienia, które występują w każdej z najlepszych teoretycznych systematyzacji prawd empirycznych, czyli takich, które najlepiej łączą siłę (bogactwo informacji) z prostotą. Maudlin zarzuca tej analizie, że lekceważy ona intuicję, zgodnie z którą niektóre takie uogólnienia mogłyby nie być prawami w światach, które naukowcy uznaliby za fizycznie możliwe. Van Fraassen twierdził, że prawa przyrody nie mają znaczenia filozoficznego i w zadowalającej analizie nauki można je wyeliminować na rzecz modeli. Maudlin odpowiada, że bez praw nie da się wyjaśnić, dlaczego zawężenie klasy modeli teorii może zwiększyć jej moc wyjaśniającą. Zjawisko to łatwo zrozumieć, gdy przyjmie się, że zarówno klasa modeli teorii, jak i jej moc wyjaśniająca wywodzą się z praw, z których ta teoria się składa.

W tej samej książce Maudlin kwestionuje uzasadnienie doktryny Lewisa, czyli poglądu, że wszystko, co zachodzi w świecie, jest wyznaczone przez rozkład lokalnych faktów szczegółowych. Wyodrębnia z niej zasadę separowalności, zgodnie z którą pełny stan fizyczny świata wyznaczają wewnętrzne stany fizyczne poszczególnych punktów czasoprzestrzeni wraz z relacjami przestrzennoczasowymi między nimi. Argumentuje, że fizyka klasyczna dawała tej zasadzie oparcie, którego pozbawiła ją mechanika kwantowa za sprawą splątania układów (takiego powiązania ich stanów, że nie da się ich opisać każdego z osobna). W teoriach cechowania, takich jak chromodynamika kwantowa (teoria oddziaływań silnych), upatruje zapowiedzi nowej ontologii, wyrażonej w matematyce (obiektów, w których każdemu punktowi przestrzeni przypisana jest kopia pewnej przestrzeni „wewnętrznej”). Teorie cechowania opisują oddziaływania przez symetrie lokalne, czyli przekształcenia, które mogą być różne w różnych punktach. Recenzent książki, filozof fizyki , nazwał ją „elegancko napisaną i niezwykle inspirującą”, choć tej ontologii nie podzielał.

W (2012) Maudlin wprowadza czytelników niebędących fizykami w podstawowe zagadnienia filozoficzne dotyczące natury i struktury przestrzeni oraz czasu. Prowadzi czytelnika od arystotelesowskich i newtonowskich ujęć przestrzeni i czasu przez koncepcje względności Galileusza do szczególnej i ogólnej teorii względności Einsteina, a szczególną teorię względności objaśnia geometrycznie, odwołując się do wewnętrznej struktury czasoprzestrzeni. Magazyn „” zaliczył ją do wyróżnionych tytułów akademickich 2013 roku. Fizyk J. Gamboa i współautorzy skrytykowali w 2019 roku m.in. jego tezę, że rozwiązanie paradoksu bliźniąt nie zależy od tego, czy podróżujący bliźniak doznaje przyspieszenia. Według Maudlina rozstrzyga o nim bowiem długość linii świata (drogi ciała w czasoprzestrzeni), a nie jej zakrzywienie. W (2014) proponuje nowe matematyczne ujęcie przestrzeni fizycznej, które nazywa teorią struktur liniowych. Tom z 2014 roku zawiera samą warstwę matematyczną projektu, a zastosowania w fizyce Maudlin odłożył do planowanego tomu drugiego. Najbardziej podstawową strukturą geometryczną jest w tym ujęciu linia, a nie znane z topologii zbiory otwarte (z których w standardowym ujęciu buduje się pojęcie ciągłości), geometrię zaś nadaje czasoprzestrzeni czas. Tom drugi ma wyrazić w nowym języku klasyczne i relatywistyczne struktury czasoprzestrzenne oraz zbadać dyskretne czasoprzestrzenie relatywistyczne. nie znalazł w tomie błędów czysto matematycznych, ale skrytykował nadawanie standardowym terminom, takim jak „ciągły” i „otwarty”, niestandardowego znaczenia oraz podawane przez autora interpretacje historyczne. Ostateczną ocenę projektu uzależnił od tomu drugiego.

W (2019) Maudlin przedstawia teorię kwantową w sposób zrywający z układem klasycznych podręczników. Zamiast wyprowadzać ją z listy postulatów o pomiarze, traktuje stan kwantowy jako odrębną kategorię rzeczywistości, a zasadniczą część książki poświęca trzem ujęciom, które uznaje za pełnoprawne teorie kwantowe: , teorii fali pilotującej oraz koncepcji wielu światów. Według niego teoria fizyczna ma jasno określać, co istnieje (ontologia) i jak to się zachowuje (dynamika). Dlatego standardowe postulaty uważa jedynie za „kwantową receptę” na przewidywania, a interpretację kopenhaską pomija jako instrumentalizm, który w ogóle nie jest teorią fizyczną.

Wybrane publikacje

Książki Quantum Non-Locality and Relativity: Metaphysical Intimations of Modern Physics, Oxford: Basil Blackwell, 1994; wyd. 2 – 2002; wyd. 3 – 2011 Truth and Paradox: Solving the Riddles, Oxford University Press, 2004 The Metaphysics Within Physics, Oxford University Press, 2007 Philosophy of Physics, t. 1: Space and Time, , 2012 New Foundations for Physical Geometry, Oxford University Press, 2014 Philosophy of Physics, t. 2: Quantum Theory, Princeton University Press, 2019

Wybrane artykuły i rozdziały Three Roads to Objective Probability, w: Probabilities in Physics, red. i , Oxford University Press, 2011, s. 293–320 The Nature of the Quantum State, w: The Wave Function: Essays on the Metaphysics of Quantum Mechanics, red. i , Oxford University Press, 2013, s. 126–153 Time and the Geometry of the Universe, w: The Future of the Philosophy of Time, red. , Routledge, 2012, s. 198–226, doi:10.4324/9780203338315-15 Time, Topology and Physical Geometry, „Aristotelian Society Supplementary Volume”, t. 84, nr 1, s. 63–78 (2010) Can the World Be Only Wavefunction?, w: Many Worlds?, red. , Jonathan Barrett, i David Wallace, Oxford University Press, 2010, s. 121–143 What Bell Proved: A Reply to Blaylock, „American Journal of Physics” 78, nr 1, s. 121–125 (2010) Space, Absolute and Relational, w: The Routledge Companion to Metaphysics, red. , Peter Simons, Andrew McGonigal i Ross P. Cameron, Routledge, Londyn 2009, s. 420–429 Grading, Sorting, and the Sorites, „Midwest Studies in Philosophy”, t. XXXII (Truth and Its Deformities), 2008, s. 141–168 Reducing Revenge to Discomfort, w: Revenge of the Liar, red. , Oxford University Press, 2007, s. 184–196 Completeness, Supervenience and Ontology, „Journal of Physics A: Mathematical and Theoretical” 40 (2007), s. 3151–3171 What Could Be Objective About Probabilities?, „Studies in History and Philosophy of Modern Physics” 38 (2007), s. 275–291 Time Travel and Modern Physics (z Frankiem Arntzeniusem), Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2000; przedruk w: Time, Reality and Experience, red. , Cambridge University Press, 2002 Computation and Consciousness, „Journal of Philosophy” 86 (1989), s. 407–432

Przekłady na język polski Metafizyczne implikacje fizyki kwantowej, przeł. Elżbieta Drozdowska, „Roczniki Filozoficzne”, t. 69, nr 4, 2021, s. 407–439, doi:10.18290/rf21694-19

Przypisy

Kategoria:Amerykańscy filozofowie XXI wieku Kategoria:Amerykańscy filozofowie nauki Kategoria:Filozofowie fizyki Kategoria:Amerykańscy filozofowie XX wieku Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Yale Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Pittsburskiego Kategoria:Nauczyciele akademiccy New York University Kategoria:Nauczyciele akademiccy Rutgers University Kategoria:Ludzie urodzeni w Waszyngtonie Kategoria:Amerykańscy logicy Kategoria:Urodzeni w 1958