Krupe

thumb|200px|Dwór Jana Michała Reja z XVIII w. thumb|200px|Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej, dawniej cerkiew prawosławna św. Jana Teologa Krupe – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie krasnostawskim, w gminie Krasnystaw.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą gromady Krupe. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa chełmskiego.

Wieś stanowi sołectwo gminy Krasnystaw. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) wieś liczyła 725 mieszkańców.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Matki Bożej Częstochowskiej.

Części wsi +Integralne części wsi Krupe SIMC Nazwa Rodzaj0104283 Kolonia Krupe część wsi0104290 Popówka część wsi

Historia Początkowo istniał tu niewielki dwór obronny Krupskich (dziedzictwo Krupskich)[Krupe, str. 729, Tom IV, "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich...toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów", w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; 1880–1902]. Jerzy Krupski w 1492 założył zamek w KrupemZamek bastionowy w Krupem. W drugiej połowie XVI w. właścicielami zamku została rodzina Orzechowskich, którzy w Krupem wznieśli wspaniałą renesansową rezydencję. Budowniczym jej w końcu XVI w. był członek wspólnoty braci polskich Paweł Orzechowski, podkomorzy chełmskiBohdan Guerquin, Zamki w Polsce., Warszawa 1984, s. 187. W ich posiadaniu zamek pozostał do 1644. Właścicielami Krupe byli: Zborowscy, Gnoińscy, Niemirycze i Buczaccy herbu Pilawa. Po wygaśnięciu rodu Buczackich herbu Pilawa w XVIII wieku, król Stanisław August Poniatowski przywilejem z dnia 5 października 1774 roku nadał ich dobra prawem kaduka Janowi Michałowi Rejowi, staroście nowokorczyńskiemu. Od 1782 roku właścicielami Krupego była rodzina Mrozowickich herbu Prus IIIArchiwum Państwowe w Lublinie, Księgi Grodzkie Krasnostawskie - Seria RMO Sygn. 7, k. 49v-62v (Inwentarz dóbr Krupe, spisany przy przekazaniu przez Michała Reya, podkomorzego nowokorczyńskiego, Mikołajowi Mrozowickiemu, podkomorzemu królewskiemu –1782). Zamek podupadł podczas potopu i nigdy już nie odzyskał dawnego blasku. W 1794 roku pożar znacznie zniszczył zamek, był on dalej niszczony podczas wojen światowych w latach 1915 i 1944. Przeprowadzone w latach 60. XX w. prace zabezpieczające, częściowo uratowały pozostałości wspaniałej niegdyś, magnackiej rezydencji.

Od XVII w. Krupe było siedzibą parafii unickiej pod wezwaniem św. Jana Ewangelisty, która obejmowała trzy wsie: Krupe, Krupiec i Oleśnicę. 22 stycznia 1782 Mikołaj Mrozowicki, podkomorzy królewski i rotmistrz wojsk koronnych, kolator parafii, rekomendował na beneficjum krupskie ks. Symeona Iwaszkiewicza unickiemu biskupowi chełmskiemu Maksymilianowi Rylle. W 1803 r. w Krupem wybudowano nową cerkiew z fundacji Mikołaja Mrozowickiego, którą poświęcił ks. Bazyli Gruszecki, dziekan krasnostawski. Nowa cerkiew, podobnie jak poprzednia była budowlą drewnianą, trójdzielną, z nawą, kruchtą i zakrystią. Pokryto ją gontem. W kopule umieszczono żelazny krzyż i sygnaturkę. Posiadała 6 okien i 4 drzwi. Wewnątrz znajdowały się 3 ołtarze oraz podłoga ułożona z desek sosnowych.

Miejscowość związana z działalnością braci polskichJ.M. Bazewicz, Atlas geograficzny illustrowany Królestwa Polskiego .1907, s. 57. W 1827 r. w Krupem liczącym 27 domów, mieszkało 137 osób. W tej miejscowości w 1909 urodził się: Franciszek Przysiężniak ps. Ojciec Jan – oficer Wojska Polskiego.

W Krupem znajduje się gimnazjum i szkoła podstawowa im. Kardynała Stefana WyszyńskiegoStrona internetowa Zespołu Nr 5 Gimnazjum i Szkoły Podstawowej w Krupem.. Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr .

Zabytki Renesansowy zamek bastionowy w Krupem, w ruinie. Położony przy drodze z Chełma do Krasnegostawu. Dwór z XVIII wieku, w parku przy zamku Grobowiec braci polskich, na wzgórzu obok wsi Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z początku XX w., wzniesiony jako cerkiew prawosławna św. Jana Teologa

Szlaki turystyczne – Szlak Ariański Szlak Renesansu Lubelskiego

Przypisy GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Strona gminy, sołectwa Opis parafii na stronie diecezji

Bibliografia Krupe, s. 729, Tom IV, "Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich...toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów", w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; 1880–1902 r. Крупе, стр. 223 № 22 (cтр. XIX), "Справочная книжка Люблинской губернии", ред. книжки К. Чернецкий, изд. Люблинской губернской типографией по распоряжению губернского начальства, г. Люблин, 1905 г. (ros.) Sławomir Braniewski: Parafia unicka pw. św. Jana Ewangelisty w Krupem. „Nestor. Czasopismo Artystyczne”, 3 (37), Krasnystaw 2016, s. 6-10.

Linki zewnętrzne Turystyka i agroturystyka. WALORY KRAJOZNAWCZE I TURYSTYCZNE POWIATU: Szlak "Ariański"-żółty, Szlak Mikołaja Reja, Szlaki Turystyczne - samochodowe .— s. 729

Zamek bastionowy w Krupem Krupe na mapie Tomasz Jurasz: Zamki i ich tajemnice. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 1972 r. Irena Rolska-Boruch: Murowane zamki i dwory w ziemi chełmskiej w wiekach XVI i XVII. (data dostępu 18.04.2008) Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona

Kategoria:Fortece I Rzeczypospolitej Kategoria:Krupe