Ksany – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kazimierskim, w gminie Opatowiec. Ma status sołectwa.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.
Były wsią biskupstwa krakowskiego w województwie sandomierskim w ostatniej ćwierci XVI wiekuWojewództwo sandomierskie w drugiej połowie XVI wieku. ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1993, s. 112..
Wieś liczy 89 domów.
Części miejscowości +Integralne części wsi Ksany SIMC Nazwa Rodzaj 0257880 Bzików część wsi0257897 Kolonia część wsi0257905 Kresy część wsi0257911 Stara Wieś część wsi
Historia mały|Ksany koło Opatowca, tablica informacyjna mały|Pomnik Legionisty 1914, Żołnierza Września 1939 i Partyzanta 1939–1945 w Ksanach, odsłonięty 10 września 1989, dzieło artysty rzeźbiarza Winicjusza Stoksika Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1275 roku. Wieś została zapisana w formie Xane. Miejscowość była wówczas własnością klasztoru Cystersów w Wąchocku. do roku 1368. W XV wieku własność biskupów krakowskich. W dokumencie z 1418 r. zapisana pod nazwą Xanij, u Jana Długosza jako Xany. Jeden łan posiadał tu scholastyk sandomierski. Płacił zaś dwie grzywny czynszu.
W 1579 r. było tu 17 osadników, 8 i pół łana, 4 zagrodników, 9 komorników, 8 ubogich i 3 rzemieślników. Lustracja z 1789 r. wykazała wieś duchowną. Według spisu z 1827 r. Ksany miały 63 domy i 382 mieszkańców. Wieś była wówczas własnością rządową.
W 1861 r. doszło tu do rozruchów chłopskich polegających na odmowie pańszczyzny. Dalsze wykonywanie darmowej pracy wymuszono przy użyciu siły dwóch rot wojska rosyjskiego. W 1884 r. w Ksanach było 86 domów. Wieś liczyła 439 morgów ziemi. Folwark w Ksanach miał 553 morgi. W miejscowości działała szkoła elementarna.
8 września 1939 na terenie wsi doszło do walk obronnych 11 pułku piechoty z nacierającymi jednostkami niemieckimi. W walkach zginęło 44 polskich żołnierzy, a większość budynków wsi uległa zniszczeniu. W czasie II wojny światowej był tutaj niemiecki obóz pracy.
W 1989 r. w Ksanach odsłonięto Pomnik Legionisty 1914, Żołnierza Września 1939 i Partyzanta 1939-1945. Stanął on na miejscu, gdzie na przełomie XIX i XX w. zbudowana była szkoła wiejska. Pomnik wykonany z kamienia pińczowskiego jest dziełem rzeźbiarza Winicjusza Stoksika, pochodzącego z pobliskich Rzemienowic.
W Ksanach urodził się Jan Rumas – działacz ruchu ludowego, żołnierz Batalionów Chłopskich.
Przypisy Raport o stanie gminy Opatowiec w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 6-7 BIP gminy, sołectwa
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Bibliografia Kalendarz świętokrzyski 2005. Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.
Kategoria:Opatowiec (gmina) Kategoria:Wsie biskupów krakowskich (województwo sandomierskie)