Kubaczyn – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Granowo.
W miejscowości działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej (remiza w parku). Obszar wsi stanowi sołectwo, które jest jednostką pomocniczą gminy.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniona w łacińskim dokumencie z 1326 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Cobaczno”, 1388 „Kubaczyn”, 1419 „Kubaczina”, 1421 „Cubaczino” .
Od dawnej staropolskiej nazwy miejscowej Kubaczyn, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Kubaczyńskich i Kubacki, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.
Historia thumb|200px|Wjazd od wsi od południa Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Kubaczyńskich i Kubackich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Ujejskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim. W 1326 w dystrykcie drożyńskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1450 miejscowość znajdowała się w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Drożyn (obecnie to Drużyń).
Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z 1326 kiedy król polski Władysław I Łokietek nadał immunitet ekonomiczny i sądowy Marcinowi zwanemu Domasławic, synowi Mikołaja, dla jego dziedziny Adamowice położonej w dystrykcie drużyńskim i przyległych do niej wsi, zwanych Czartkowice, Kubaczyn i Pełczyce.
W 1388 Baranek z Kubaczyna. W latach 1393–1394 Święchna Kubaczyńska wdowa wygrała proces sądowy z bratem Szczedrzykiem z Kluczewa koło Wielichowa o podział 2 łanów oraz o połowę karczmy w Kluczewie.
W pierwszej połowie XV wieku doszło do majątkowego sporu sądowego o wieś Sepno, w którym udział wzięli dziedzice z Kubaczyna. W latach 1419–1421 odnotowana została Helżka, Elżbieta Kubaczyńska z Kubaczyna. W 1419 wraz z bratem Piotrem była dziedziczką w Kubaczynie i oboje toczyli proces z Prachną wdową po Wincentym z Sepna. W 1420 Elżbieta wraz z bratem Piotrem, dziedzice kubaczyńscy, otrzymali w podziale Sepna ¼ tej dziedziny, a Prachna, wdowa po Wincentym z Sepna wraz z dziećmi otrzymali ¾ tej dziedziny. Podobnie podzielono także zasiewy zimowe, tzn plony z tych zasiewów. Zasiewy wiosenne przypadły Prachnie, a także bydło i ruchomości, lecz z wyłączeniem bydła najemnego oraz tego bydła, które Prachna przyprowadziła do Sepna. W 1420 sąd zawyrokował, że Jakusz Sepieński powinien wydać Prachnie wraz z dziećmi, Elżbietą Piotrem z Sepna dokumenty dotyczące połowy łanów w Sepnie Wielkim. W 1421 Elżbieta, żona Przecława z Lubiekowa (obecnie to Lubikowo), dziedziczka kubaczyńska oraz jej brat Piotr i Prachna z Sepna Wielkiego, wdowa po Wincentym Sepieńskim i jej dzieci toczyli kolejny proces z Budziwojem z Sepna Małego i jego synem Jakuszem o całe zarośla w Sepnie Wielkim oraz o łąkę Ostrów Wielki.
W latach 1419–1435 odnotowano Piotra Kubackiego, męża Heleny, dziedzica wsi oraz brata Elżbiety Kubaczyńskiej. Wraz z siostrą byli oni dziedzicami we wsi. W 1429 za Piotra Kubackiego pod karą umowną 100 grzywien poręczyli staroście generalnemu Wielkopolskiemu Franciszek Szkapa z Ujazdu koło Grodziska Wielkopolskiego oraz Jarosław Zadorski, że Piotr będzie żyć w pokoju z Januszem Woźnickim. W 1430 Piotr i Wincenty z Kubaczyna toczyli proces z Januszem Woźnickim. W 1429 Piotr Kubaczyński toczył proces z Wincentym z Kubaczyna o staw rybny w Kubaczynie. W 1430 Piotr toczył kolejny proces z Marcinem Komorowskim, występującym także jako Sepieński, o 300 grzywien szer. groszy spadku po stryju Tarchale, do którego jest bliższy, aniżeli Marcin. W latach 1430–1431 Piotr Kubaczyński, wystąpił jako opiekun prawny (łac. „vitricus”) Mikołaja i Jana synów Wojciecha Kromnow z Górska koło Przemętu. W 1432 żona Piotra Helena Kubaczyńska dowodziła, że swego dziewierza Olbrachta Kromnowo z Górska nie posyłała do Wschowy, aby odebrał od Żydów 10 grzywien. W 1433 w procesie przeciwko temuż, Andrzej Bojanowski dowodzi, że wskutek niezapłacenia przezeń należności, poniósł 10 grzywien szkody. W 1435 Piotr wraz z żoną Heleną dali klasztorowi cystersów w Paradyżu 150 grzywien, a w zamian otrzymali od klasztoru w dożywocie wieś Lutole Mokre (obecnie Lutol Mokry) oraz przekazali po swej śmierci tę wieś klasztorowi. W 1435 Piotr Kubaczyński oraz Wincenty Wąbiewski, występujący jako Wincenty z Kubaczyna, toczyli proces sądowy z Januszem Woźnickim o granice między Kubaczynem a Kotowem. W 1435 za Helenę żonę Piotra Kubaczyńskiego poręczył Piotr Popowski, który z tego powodu toczył proces ze szlachcicem Janem i Zewrzydem z Ponina, synami Piotra i wójtami kościańskimi.
W 1493 w Kubaczynie dziedzice uprawiali 3 łany kmiece opustoszałe, a kmiecie 9 łanów opustoszałych. W 1510 w Kubaczynie odnotowano dziedzica, a więc prawdopodobnie we wsi był także folwark, 2,5 łana osiadłego, 6,5 łana opuszczonego, z których tenutariusz Wąbiewski uprawiał 1,5 łana, a pozostałe leżały odłogiem. W 1530 miał miejsce pobór podatkowy we wsi od jednego łana. W 1563 pobrano podatki od 2 i ¼ łana, karczmy dorocznej, wiatraka dorocznego. W 1564 pobrano dziesięciny z 5,5 łana. W 1581 płatnikami poboru byli Stanisław oraz Piotr Ujejscy, którzy zapłacili od ¾ łana, jednego zagrodnika, jednego najemnego robotnika od pługa zwanego ratajem oraz od krawca.
W dokumentach z XV wieku wymieniane są w Kubaczynie: sad, ostrów (w znaczeniu: zarośnięta wyspa rzeczna), zapust, łąki, staw rybny, struga Mogilnica oraz pola w stronę m.in. wsi Drożyn (dziś Drużyń), Kotowo i Ząbrsko (Zemsko). W 1566 roku wzmiankowany jest tu dwór zwany Obórką, Dół Kuszczyński oraz droga granowska.
W „Księdze uposażenia diecezji poznańskiej z roku 1510" wieś jest indeksowana pod nazwami Cubaczino lub Kubaczino, z adnotacją, że należała wówczas do parafii w pobliskim Drużyniu.
W książce „Transakcje chłopami w Rzeczypospolitej szlacheckiej (w. XVI – XVIII)” cytowany jest zapis przekazania pewnego chłopa zamieszkałego w XVI w. w Kubaczynie:
W 1581 roku wieś szlachecka Kubaczino położona była w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 65..
„Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księztwa Poznańskiego” (wyd. 1846) zalicza Kubaczyn do wsi mniejszych w ówczesnym pruskim powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Kubaczyn należał do okręgu bukowskiego, majętności granowskiej, której właścicielem była wówczas Klaudyna Potocka. Według tej publikacji, wieś liczyła wówczas 91 mieszkańców i 11 dymów (domostw).
„Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” notuje pod hasłem Kubaczyn wieś i folwark, które usytuowane były tuż obok siebie. Według tej publikacji, Kubaczyn liczył 14 domów i 79 mieszkańców (wszyscy wyznania katolickiego, 14 analfabetów). Wieś należała wówczas, podobnie jak dziś, do gminy Granowo, która przynależała z kolei do ówczesnego powiatu bukowskiego utworzonego przez pruską administrację zaborczą. Najbliższa poczta działała wówczas w odległości 2 km w Granowie, natomiast stacja kolejowa oraz telegraf – w Grodzisku (oddalonym o 8 km). Wzmiankowany osobno folwark Kubaczyn liczył wówczas 3 domy oraz 42 mieszkańców.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Granowo (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)