Kurzątkowice () – wieś w Polsce, w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.
Wieś położona jest 15,4 kilometra od Oławy, 4 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 29 kilometry od Wrocławia.
Podział administracyjny W okresie pruskim Kurzątkowice dzieliły się na wieś-gminę jednostkową (Landgemeinde) i obszar dworski (Gutsbezirk), które należały do gminy z siedzibą w Wawrzęcicach (Lorzendorf), gdzie znajdował się też urząd stanu cywilnego właściwy Kurzątkowicom. Kurzątkowice od 1816 r. należały do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk. W 1928 r. w wyniku reformy likwidującej obszary dworskie na terenie Prus obszar dworski Kurzątkowice (Chursangwitz) został połączony ze wsią o tej samej nazwie.
Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska Kurzątkowice wchodziły w latach 1945-1954 w skład gminy KurówWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1972 wieś wchodziła w skład gromady OśnoUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. jest częścią gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. Kurzątkowice były częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.
Nazwa Heinrich Adamy wywodził pierwotną nazwę wsi "Criva sosna" lub „Krzywa sosna” od polskiej nazwy drzewa - sosna, zaliczając ją do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się "von sosna = Kiefer (pinus silvestris)". Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu tłumaczył znaczenie nazwy „Criva (Krzywa) sosna” na język niemiecki jako "Krumme Kiefer".
Około 1315 r. pojawiła się kolejna nazwa wsi, mianowicie Cursantkowicz (w 1358 r. Curzantka), którą Niemcy zgermanizowali jako Chursangwitz. Po II wojnie światowej polska administracja spolonizowała zgermanizowaną nazwę na Kurzątkowice.
Miejscowość została wymieniona w staropolskiej formie Cirvasosna w łacińskim dokumencie wydanym 13 sierpnia 1299 w Legnicy.
12 lutego 1948 r. ustalono urzędową polską nazwę miejscowości – Kurzątkowice, określając drugi przypadek jako Kurzątkowic, a przymiotnik – kurzątkowicki.
W ciągu swojego istnienia Kurzątkowice nosiły następujące nazwy:
1232, 1285 r.: Crivasosna 1299 r.: Cirvasosna 1315 r.: Cursantkowitz, Cirunsosna (lub Ciruasosna) 1358 r.: Curzantka 1380 r.: Kursanck(o)wicz 1393 r.: Curzantkowicz 1783 r.: Chursangwitz (nazwa niemiecka wsi do 1945 r.) 1845 r.: Kurzantków (nazwa polska wsi) 1883 r.: Kurzątków (nazwa polska wsi do 1945 r., wspomniana przez tom I „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1883 r.) lata 1945-1948: Mały Kurzątków (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym ŚląskuObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska) od 1948 r.: Kurzątkowice (nazwa urzędowa nadana przez polską administrację)
Historia Teren wsi był zasiedlony już w okresie neolitu.
Wieś pierwszy raz wzmiankowana w 1232 r., o układzie osady majątkowej w systemie drogi ramowej. W 1232 r. była własnością rycerza Mikołaja de Crivasosna et de Lavinstein, który oprócz dzisiejszych Kurzątkowic posiadał też Lavinstein, będący częścią dzisiejszej wsi Wyszkowice. W 1285 r. wieś była w posiadaniu Jeska zwanego Kurczątkiem lub Cursantko (stąd dzisiejsza nazwa wsi „Kurzątkowice”). W 1365 r. wieś miała powierzchnię 4 łanów, a przed 1470 r. 6 łanów. W 1380 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim. Następnie do 1551 r. była w posiadaniu rodu von Zedliz (ostatnią wspomnianą właścicielką wsi z rodu była Barbara von Zedliz), a potem do około 1609-1614 roku w posiadaniu rodu von Sebottendorf.
W 1614 r. jest wspomniana jako własność Hansa von Stoscha, a w 1630 r. jako własność Adama von Pfeila. W 1660 r. wieś znajdowała się w posiadaniu Martina Friemela von der Witte. W 1675 r. wieś posiadała wdowa po Martinie Friemelu von der Witte, czyli Maria, pochodząca z rodu Hallmann von Strachwizbis. W 1681 r. Kurzątkowice znajdowały się w posiadaniu Wilhelma Christiana zu Rogendorf, barona (Freiherr) von Mollenburg. W 1694 r. wieś posiadał Johann Siegismund von Vogt, a dwa lata później Barbara Eleonora von Wolmmersdorf pochodząca z rodu von Vogt.
W pierwszej połowie XVIII w. wieś na powrót stała się własnością rodu von Sebottendorf, a od 1743 r. wieś jest wspomniana jako własność rodu von Wenzki (Wensky, Wentzki, Wenzki und Petersheide), która posiadała miejscowość przez następne stulecie. W 1845 r. jako właściciel wsi wspomniany jest C. R. Leopold Giese., a w 1894 r. właścicielem majątku rycerskiego w Kurzątkowicach był Oswald Schöps. W 1937 r. właścicielami majątku w Kurzątkowicach byli Otto Buschendorff i Ruth Schoeps.
Gospodarka We wsi znajdował się pod koniec XVIII w. folwark. W pierwszej połowie XIX w. w Kurzątkowicach oprócz pałacu rodowego i folwarku znajdowała się karczma. W 1845 r. odnotowano we wsi uprawę rzepaku oraz działalność pszczelarską.
W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi gminnej wynosiła 21 ha, z czego pola uprawne stanowiły 20 ha, a dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 27,02 marek niemieckich za hektar. Powierzchnia katastralna obszaru dworskiego w tym samym roku wynosiła 176 ha, z czego pola uprawne stanowiły 168 ha, łąki 1 ha i lasy również 1 ha. Dochód netto z podatku gruntowego z pól wynosił 22,32 marek niemieckich za hektar, z łąk 18,41 marek za hektar i z lasów 13,32 marek za hektar. W 1931 r. powierzchnia gruntowa wsi wynosiła 196,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 22,63 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Boreczku (Wäldchen) i w Domaniowie (Thomaskirch).
W okresie PRL-u większość mieszkańców Kurzątkowic zatrudniona była w państwowym gospodarstwie rolnym w Polwicy.
Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie Kurzątkowic znajdują się następujące zabytki:
historyczny układ ruralistyczny wsi zespół folwarczny składający się z czterech domów mieszkalnych pracowników nr. 7, 8, 9 i 13.
Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 94 osoby, w 1819 r. 88 osób, w 1830 r. 84 osoby, a w 1845 r. wieś miała 105 mieszkańców. W 1871 r. wieś gminna (Landgemeinde) miała 54 mieszkańców, a obszar dworski (Gutsbezirk) 53 mieszkańców, w 1885 r. wieś gminną zamieszkiwało 48 osób, a obszar dworski 70 osób, w 1895 r. wieś gminna miała 40 mieszkańców, a obszar dworski 65 mieszkańców, a w 1905 r. wieś gminną zamieszkiwało 41 osób, a obszar dworski 74 osób. W 1925 r. w Kurzątkowicach mieszkały 124 osoby, w 1935 r. 117 osób, a 4 lata później 106 osób. W 2022 r. wieś zamieszkiwało 88 osób.
W 1925 r. na 124 mieszkańców wsi przypadało 54 mężczyzn i 70 kobiet. 118 mieszkańców wsi było ewangelikami, a 6 było katolikami. Ewangelicy przynależeli do zboru w Witowicach (Weigwitz), a katolicy do parafii w Domaniowie (Thomaskirch), a do ok. 1830 r. do parafii w Brożcu (Brosewitz).
Przypisy Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. ()
Bibliografia
"Chursangwitz" w serwisie "Familienforschung Kreis Ohlau" (dostęp 2026-06-18) Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331 – 1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 36
Kategoria:Domaniów (gmina)