Kuźnica Grabowska – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrzeszowskim, w gminie Kraszewice. Przez miejscowość przepływa rzeka Łużyca, dopływ Prosny.
Przynależność administracyjna Kuźnica Kraszowicka (Kuźnica Grabowska) była wsią królewską w tenucie grabowskiej w powiecie ostrzeszowskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wiekuWojewództwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 66.. Do 1954 roku oraz od 1 stycznia do 26 stycznia 1973 roku istniała gmina Kuźnica Grabowska. W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Kuźnica Grabowska, po jej zniesieniu w gromadzie Kraszewice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kaliskiego.
Historia Pierwsza wzmianka historyczna dotycząca Kuźnicy Grabowskiej pochodzi z 1423 roku. W roku tym Władysław II Jagiełło nadał niejakiemu Długoszowi przywilej założenia na terytorium Kraszewic nowej „kuźnicy” (huty żelaza). Druga taka kuźnica powstała później nad Głuszyną (dziś Żurawką) we wsi Głuszyna. W 1546 król Zygmunt I Stary odnowił na prośbę Alberta Rostogi przywilej na kuźnicę z 1423.
Około 1800 roku w Kuźnicy Grabowskiej został zbudowany spichlerz folwarczny, znajdujący się obecnie w Skansenie Etnograficznym w Russowie. W 1827 wieś liczyła 24 domy i 220 mieszkańców. Według Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w 1830 wieś była stolicą dóbr Kuźnica Grabowska i liczyła 40 tysięcy mr, które były własnością Elżbiety z książąt Radziwiłłów hr. Raczyńskiej.
W czasie powstania styczniowego 26 lutego 1863 oddział Józefa Oxińskiego stoczył pod Kuźnicą Grabowską bitwę z przeważającymi silami wojsk rosyjskich. Wydarzenia te upamiętniono w 1963 odsłonięciem pomnika, pod którym w 2013 obchodzono 150. rocznicę bitwy. Około 1880 właścicielem dóbr Kuźnica Grabowska, których obszar wynosił 10716 mr, w tym 9438 mr lasu był Jakub EngelmanSłownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V, s. 12. W 1910 dobra Kuźnicy Grabowskiej (około 4.000 morgów,) nabył za 375 tysięcy rubli od Gustawa hr. Ostrowskiego kupiec z Wielczowa Glucksman. Od 1910 w miejscowości funkcjonuje szkoła. Nauczyciele tej szkoły Jan Rakowski i Antoni Górecki zostali zamordowani w 1940 w Katyniu. W 2001 roku, z inicjatywy Jerzego Krzywaźni, na frontonie szkoły odsłonięto tablicę pamiątkową ufundowaną przez senatora Andrzeja Krzaka. W okresie okupacji niemieckiej tajne nauczanie prowadził Władysław Jura.
13 listopada 2021 detektoryści Stowarzyszenia Poszukiwaczy Śladów Historii „Denar” oraz Stowarzyszenia Wrocławska Grupa Poszukiwawcza odkryli szczątki rakiety V-2. Odkrycie było relacjonowane przez Poszukiwacze historii – Polsat Play. Rokrocznie obchodzona jest rocznica bitwy powstania styczniowego.
13 sierpnia 2023 uroczyście obchodzono 600-lecie Kuźnicy Grabowskiej połączone z III Piknikiem Historycznym, z tej okazji wybito okolicznościową monetę.
Oświata i kultura W Kuźnicy Grabowskiej funkcjonuje Szkoła Podstawowa im. Kardynała Karola Wojtyły. Prężnie działa tutaj także jedyne w Polsce Muzeum Elementarza im. prof. Mariana Falskiego. Od 1997 działa tutaj Warsztat Terapii Zajęciowej w Kuźnicy Grabowskiej.
Rehabilitacja osób niepełnosprawnych Warsztat Terapii Zajęciowej w Kuźnicy Grabowskiej został uruchomiony dnia 15 października 1997 z inicjatywy Stowarzyszenia Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Brat”. Od roku 2004 podlega Fundacji Inwalidów i Osób Niepełnosprawnych „Miłosierdzie” w Kaliszu.
Ludzie związani z Kuźnicą Grabowską Józef Oxiński (Oksiński) herbu Oksza (ur. 19 marca 1840 w Płocku, zm. 13 listopada 1908 we Lwowie) – major wojsk polskich w powstaniu styczniowym, naczelnik wojenny powiatu piotrkowskiego, inżynier, dowodził w bitwie pod Kuźnicą Grabowską 26 lutego 1863. Stefan Kowal (ur. 2 lutego 1938 w Kuźnicy Grabowskiej) – polski historyk, profesor nauk humanistycznych, wykładowca Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Krzysztof Kubiak (ur. 31 marca 1965 w Kuźnicy Grabowskiej) – polski lekarz weterynarii, specjalizujący się w chorobach psów i kotów, profesor nauk weterynaryjnych, profesor i od 2024 rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Andrzej Krzak (1941–2025) – polski lekarz, senator IV kadencji, fundator tablicy katyńskiej w Kuźnicy Grabowskiej. Jerzy Krzywaźnia (ur. 1963 w Lututowie) – polski nauczyciel, historyk, bloger, regionalista, genealog związany Kuźnicą Grabowską, autor bloga Szkice historyczne600 lat Kuźnicy Grabowskiej 1423-2023, Urząd Gminy Kraszewice i Muzeum Elementarza im. prof. Mariana Falskiego w Kuźnicy Grabowskiej, Kuźnica Grabowska 2023, s.10.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kuźnica Grabowska w Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w sredniowieczu Warsztat Terapii Zajęciowej w Kuźnicy Grabowskiej Szkice historyczne - Jerzy Krzywaźnia: Dzieje Kuźnicy Grabowskiej Szkice historyczne - Jerzy Krzywaźnia - blog o historii regionu
Kategoria:Wsie tenuty grabowskiej Kategoria:Kuźnica Grabowska Kategoria:Powiat ostrzeszowski Kategoria:Województwo wielkopolskie