thumb|Lata życia skorygowane niesprawnością (wskaźnik DALY) utracone w wyniku przemocy fizycznej na każde 100 000 mieszkańców w 2002 r.
|tło|400x400px
Przemoc – wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku przyzwolenia tej osoby na taki wpływ w celu uzyskania jakiegoś istotnego zasobu. W odróżnieniu od agresji cechuje się intencjonalnością, racjonalnością i jest działaniem przemyślanym, a często także grupowym. Stosowana jest zarówno przez ludzi, jak i inne zwierzęta społeczne o dużym mózgu.
Koncepcje dotyczące przemocy thumb|W historii ludzkości występowało wiele wojen i konfliktów. Przemoc w relacjach międzyludzkich stosowana była od najdawniejszych czasów (rysunek na kamieniu, starożytny Egipt) Pojęcie przemocy pomimo obecnych w historii przeobrażeń znaczeniowych zawsze połączone było z relacjami między płciami, a więc z tym, co znaczy w danym społeczeństwie być mężczyzną i kobietą i z tym, jakie zależności ekonomiczne, społeczne i psychologiczne przypisywano tym kategoriom (Ebrecht 2005). Co najmniej od XVIII wieku nierówny podział władzy między kobietami i mężczyznami uzasadniano między innymi odmiennym podziałem „namiętności” oraz innym potencjałem przemocy. Realna, gotowa do zastosowania przemocy władza miałaby się koncentrować po stronie mężczyzn, podczas gdy zadanie kobiet miałoby polegać na neutralizowaniu męskiej gotowości do stosowania przemocy poprzez własne podporządkowywanie się im. Zgodnie z takim obecnym m.in. u Hobbesa i Freuda podejściem opanowanie przemocy, która zawsze istnieje w stanie potencjalnym, jest warunkiem zachowania porządku politycznego i zabezpiecza w ten sposób wszechwładzę męską.
O ile Hobbes zakładał, że w stanie natury występuje sytuacja walki każdego z każdym, o tyle dla Ludwika Gumplowicza był to stan walki między grupami dążącymi do eksterminacji innych grup. Powstanie państwa nie eliminuje przemocy i agresji, ale zamienia eksterminację wrogów w ich eksploatację, panowanie silniejszych nad słabszymi, ale także przyczynia się do powstania ujednolicającej społeczeństwo kultury. Jego podejście było przeciwstawne wobec idei Auguste’a Comte’a i Herberta Spencera zakładających możliwość postępu społecznego. Na rolę konfliktu w funkcjonowaniu grup społecznych kładł nacisk także Georg Simmel, który widział w nim czynnik spajający grupę i wyznaczający jej granice. Simmel w swej analizie nie rozróżniał jednak konfliktów związanych ze stosowaniem przemocy (przede wszystkim wojen) od konfliktów niezwiązanych z działaniem przemocowym. Max Weber z kolei wywodził stosowanie środków dyscyplinujących i funkcjonowanie organizacji biurokratycznej z przemian związanych ze stosunkiem do przemocy zbrojnej. Zarówno stosowanie przemocy, jak i groźba jej zastosowania są gwarantem istnienia związków politycznych w obrębie danego terytorium oraz gwarantem narzucanego przez ten związek porządku. Charakter związku politycznego nie jest definiowany przez cel jego działania, ale poprzez środek do osiągnięcia celu, jakim jest przemoc. Związkami politycznymi w takim rozumieniu mogą być gminy, wspólnoty domowe albo federacje cechów. Na przemoc ze strony wspólnoty politycznej bardziej narażone są osoby podlegające działaniu tej wspólnoty niż zewnętrzni wobec niej wrogowie.
W ujęciu Maxa Webera istnieje pewna różnorodność, jeżeli chodzi o relacje między religią a przemocą. Napięcie między religią promująca zasady braterstwa a aparatem przemocy pojawia się tam, gdzie religia odrzuca stosowanie przemocy, natomiast dana wspólnota religijna nie chce rezygnować z uczestnictwa w życiu politycznym. Taki stan jest jednak zazwyczaj nietrwały i określany był przez niego jako anarchistyczny. Mniejsze napięcia występują w przypadku religii, których wyznawcy nie dążą do zbawiania podbijanej ludności (islam, kalwinizm), gdzie w odniesieniu do zbawienia zakazana jest przemoc i przeciwstawianie się przemocy (buddyzm, dżinizm) lub gdzie etyka jest równoznaczna dostosowaniu się do świata (konfucjanizm).
W teorii podkultur dewiacyjnych Alberta Cohena agresja i przemoc są charakterystyczne dla przedstawicieli klas niższych, nieumiejących konkurować o pozycję społeczną z osobami z klas średnich. W klasie średniej przemoc jest eliminowana z tego powodu, że przesłaniałaby walory intelektualne wykorzystywane w utrzymywaniu relacji z innymi oraz w konkurencyjności. Koncepcja ta powstała na potrzeby wyjaśnienia zjawisk z lat 50. XX wieku, w których obserwowano akty bezsensownych (dla obserwatora z zewnątrz) wandalizmów i przemocy. Wyjaśniała ona jednak tylko rzadkie formy przestępczości w warstwach niższych, ale nie potrafiła wyjaśnić utylitarnych motywów popełniania przestępstw.
W teorii neutralizacji Davida Matzy i Greshama Sykesa stosowanie przemocy jest powiązane z kwestionowaniem ofiary (jedną z technik neutralizacji), w tym z negowaniem istnienia ofiary, albo z postrzeganiem siebie jako osoby wymierzającej sprawiedliwość. Wówczas ofiara traktowana bywa jako osoba, która zasłużyła na karę.
Przemoc w ujęciu Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Definicja WHO, przyjęta w roku 1996 i obowiązująca do tej pory World report on violence and health, World Health Organization Geneva 2002, Chapter 1 - VIOLENCE - A GLOBAL HEALTH PROBLEM, p.5, pol. sens tytułu: WHO - Sprawozdanie na temat przemocy i zdrowia na świecie, Rozdział 1 - Przemoc - globalny problem zdrowotny, str. 5 (str. 30 w pdf) WHO - Global status report on violence prevention 2014, Part 1 - Background, 1996 Violence Definition, p.2 pol. WHO - Sprawozdanie na temat globalnej sytuacji w dziedzinie zapobiegania przemocy, Część 1 - Podstawy, Definicja przemocy z roku 1996, str. 2 , określa przemoc jako: „celowe użycie siły fizycznej lub władzy, sformułowane jako groźba lub rzeczywiście użyte, skierowane przeciwko samemu sobie, innej osobie, grupie lub społeczności, które prowadzi do wysokiego prawdopodobieństwa spowodowania obrażeń cielesnych, śmierci, szkód psychologicznych, wad rozwoju lub braku elementów niezbędnych do normalnego życia i zdrowia”.
Według WHO, o uznaniu danego przypadku użycia siły lub władzy, lub groźby takiego użycia, za przemoc, decyduje negatywny cel i wysokie prawdopodobieństwo negatywnych skutków takiego działania. Ważnym elementem definicji WHO jest uznanie celu za składnik definicji przemocy, niezależnie od wyniku działania. To wyklucza z definicji niezamierzone zdarzenia, takie jak na przykład większość wypadków. Z kolei włączenie słowa "władza" (w oryginale "power") w dodatku do siły fizycznej rozszerza definicję na różne aspekty zależności między rządzonymi a rządzącymi, w tym na przekroczenie granic prawnie dozwolonego użycia siły, ale także na zastraszanie i różnego rodzaju zaniedbania. Użycie siły w dobrym celu nie jest według tej definicji WHO uważane za przemoc. Z kolei przemoc nie jest automatycznie tożsama z przymusem, stosowanym w celu zapewnienia przestrzegania prawa.
Dopuszczanie przemocy w prawie Prawo określa sytuacje, w których dopuszczalne jest stosowanie wobec kogoś przemocy, a także, kto i w jaki sposób może jej używać. Środkami przemocy dysponują zazwyczaj organy państwa. Czasami mogą je również stosować osoby prywatne (np. przy stanie wyższej konieczności). Przemoc zastosowana przez osobę nieuprawnioną jest zabroniona. W funkcjonalnej teorii kultury Bronisława Malinowskiego istnienie prawa jest wystarczającą przyczyną dla stosowania przemocy, ponieważ użycie siły jest formą ostatecznej sankcji prawnej niezależnie od powodu, do którego jest ona stosowana. W społeczeństwach pierwotnych związana jest z regułami określającymi bezpośrednie bezpieczeństwo grupy plemiennej: m.in. obronę terytorium i agresję wobec sąsiednich plemion. Przemocą jako środkiem prawomocnym w przeszłości posługiwały się nie tylko państwa, ale także zrzeszenia, a w średniowieczu czasami wszystkie osoby, które miały prawo do noszenia broni. W osiadłych społeczeństwach tradycyjnych najpierw uprawomocniały się akty przemocy stosowane wobec towarzyszy broni, którzy dopuszczali się zdrady lub odmawiali walki.
W niektórych przypadkach instytucje państwowe nadużywają wiedzy z zakresu stosowania przemocy w wyznaczonych przez siebie celach. Przypadkiem takim jest wykorzystanie wiedzy z eksperymentu więziennego do lepszego przygotowywania żołnierzy na wypadek wzięcia ich do niewoli poprzez tworzenie symulowanych obozów jenieckich. Rozwijany przez badaczy program, który miał temu służyć, wykorzystywany był później ofensywnie przez Pentagon do stosowania tortur w więzieniu Guantanamo.
Rodzaje przemocy Najczęściej wyróżnia się przemoc: fizyczną, psychiczną, seksualną, ekonomiczną oraz polegającą na zaniedbaniu. Przemoc fizyczna
Przemoc fizyczna to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu siły fizycznej. Stanowi naruszenie nietykalności cielesnej. Przemoc fizyczną stosuje się np. przy zgwałceniu albo kneblowaniu. Natomiast w przypadkach takich jak eksmisja z mieszkania, tymczasowe aresztowanie, zastosowanie kary pozbawienia wolności itp. stosuje się przymus, chociaż w razie przekroczenia przepisów określających użycie siły może dojść do aktów przemocy.
Przemoc psychiczna
Przemoc psychiczna to wywieranie wpływu na proces myślowy, zachowanie lub stan fizyczny osoby pomimo braku jej przyzwolenia przy użyciu środków komunikacji interpersonalnej. Typowymi środkami przemocy psychicznej są między innymi: poniżanie, ośmieszanie, zastraszanie. Grożenie: użycia przemocy fizycznej. Groźby mogą być zawoalowane – ktoś się może dowiedzieć, że ten, czy tamten miał już złamany nos albo szczękę, albo że "przecież dentysta kosztuje". samobójstwem. "jak tego nie zrobisz to się zabiję", “jak to zgłosisz na policję to się zabiję". swoim gniewem "jak się zdenerwuje to…" skrzywdzeniem bliskich osób skrzywdzeniem zwierząt, zniszczeniem mienia odcięciem się od ofiary. skompromitowaniem kogoś. Czyli narażenie kogoś na wstyd, śmieszność lub utratę dobrej opinii odcięciem kogoś od pomocy finansowej wmawianie choroby psychicznej izolacja społeczna, czyli kontrolowanie i zakazywanie bądź ograniczanie kontaktów z innymi ludźmi. kontrolowanie, ograniczanie czy zakazywanie kontaktów z innymi ludzmi w tym z rodziną, przyjaciółmi/znajomymi, innymi ludźmi. Sprawca dąży do tego, by ofiara była samotna i zależna od sprawcy. Chcą nieustannie wiedzieć, co druga osoba robi, z kim i dlaczego. Przemocowiec robi to ponieważ nie chce żeby ofiara spotykała się z osobą, która może poinformować ofiarę, że jest ofiarą przemocy psychicznej, może krytykować zachowanie oprawcy, co mogłoby sprawić, że ofiara chciałaby oddejść od sprawcy. zakazywanie kontaktów z psychologiem, psychoterapeutą czy psychiatrą lub innym specjalistą zdrowia psychicznego. "Nie możesz chodzić do psychologa szkolnego bo nam ciebie zabiorą" - rodzic wie, że stosowana wobec dziecka przemoc jest czymś złym i matka nie chce żeby odpowiednie służby się o tym dowiedziały".
Tego rodzaju przemoc jest charakterystyczna dla nowoczesnego społeczeństwa, w którym może być stosowana zarówno przez osoby znajdujące się na wyższym stanowisku w miejscu pracy, jak i przez podporządkowujący się autorytetom personel. Posłuszeństwo wobec autorytetu pozwala na zrzucenie odpowiedzialności na przełożonych.
Przemoc seksualna
Cyberprzemoc Cyberprzemoc () – to wszelka przemoc z użyciem technologii informacyjnych i komunikacyjnych – komunikatorów, czatów, stron internetowych, blogów, SMS-ów, MMS-ów.
Przykłady cyberprzemocy: wysyłanie wulgarnych e-maili i SMS-ów kłótnie internetowe publikowanie i rozsyłanie ośmieszających informacji, zdjęć i filmów podszywanie się pod inną osobę obraźliwe komentowanie wpisów na blogu przesyłanie linków z obraźliwymi zdjęciami i filmikami znajomym
Według środowiska Przemoc w rodzinie