Humphrey DeForest Bogart (wym. []; ur. 25 grudnia 1899 w Nowym Jorku, zm. 14 stycznia 1957 w Los Angeles) – amerykański aktor filmowy i teatralny, ikona kultury popularnej, symbol męskości lat 40. XX wieku. Uznawany za jedną z największych oraz najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii amerykańskiego kina i „Złotej Ery Hollywood”, a także najbardziej wpływowego aktora kina noir.
Bogart rozpoczął karierę sceniczną na początku lat 20. XX wieku, występując na Broadwayu. W 1930 zadebiutował na dużym ekranie w komedii W górze rzeki. Kontynuował występy teatralne do 1934. Pierwszy rozgłos zyskał rolą więźnia Duke’a Mantee w kryminale Skamieniały las (1936). Po związaniu się kontraktem ze studiem Warner Bros., przez następne kilka lat grywał w produkcjach klasy B, kreując znaczące role w takich obrazach jak Czarny legion i Śmiertelny zaułek (oba z 1937). Przełomem w jego karierze był udział w gangsterskim heist noir High Sierra (1941). W następnej dekadzie występował w produkcjach, które na trwałe wpisały się do kanonu klasyki kinematografii amerykańskiej i pozwoliły na zdobycie, a następnie ugruntowanie jego statusu gwiazdy Hollywood – Sokół maltański (1941), Casablanca (1942), Mieć i nie mieć (1944), Wielki sen (1946), Mroczne przejście (1947), Skarb Sierra Madre (1948) i Koralowa wyspa (1948). W latach 50. zasłynął z ról w filmach: Pustka (1950), Afrykańska królowa (1951), Bunt na okręcie (1954) i Sabrina (1954).
Bogart stworzył w kinie charakterystyczny typ bohatera; twardego, nieustępliwego cynika z duszą romantyka, którego nieodłącznym atrybutem były kapelusz fedora, papieros i trencz. W latach 40. był najlepiej opłacanym aktorem na świecie. W trakcie 34-letniej kariery trzykrotnie uzyskiwał nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego, raz zdobywając statuetkę za kreację łowcy przygód Charliego Allnuta w Afrykańskiej królowej.
Wystąpił w 74 filmach fabularnych. W 1999 American Film Institute (AFI) umieścił jego nazwisko na 1. miejscu w rankingu „50 największych legend amerykańskiego ekranu”.
Życiorys Rodzina i młodość mały|left|Humphrey Bogart z matką Maud Humphrey w okresie niemowlęctwa (1900) Humphrey DeForest Bogart urodził się 25 grudnia 1899 w Nowym Jorku. Otrzymał imię będące panieńskim nazwiskiem matki. Był najstarszym z trójki dzieci i jedynym synem Belmonta DeForesta Bogarta (1867–1934) i Maud Humphrey (1868–1940). Miał dwie siostry – Frances „Pat” Bogart Brose (1901–1982) i Catherine Elizabeth „Kay” Bogart Bonnell (1902–1937). Ojciec Bogarta ukończył Uniwersytet Columbia, a dyplom medyczny otrzymał na Uniwersytecie Yale w New Haven w stanie Connecticut. Był on jedynym synem Adama Welty’ego Bogarta (1829–1892), który w wolnym czasie zajmował się litografią. Później zaczął tworzyć obrazy na płytach aluminiowych, co wzbudziło zainteresowanie drukarzy. Sprzedaż litografii wzrosła, czyniąc z Adama Welty’ego Bogarta majętnego człowieka. Dzięki temu przeprowadził się razem z rodziną na Manhattan. Z jego inicjatywy nazwisko Bogart wpisano do Blue Book, spisu nowojorskiej socjety. Zasobny stan zapewnił synowi dorastanie w komfortowych warunkach i odpowiednie wykształcenie w prywatnych szkołach. Ukończywszy Yale School of Medicine Belmont DeForest Bogart, w wieku 30 lat, został chirurgiem i pracował w zespołach lekarskich trzech głównych szpitali na Manhattanie. Maud Humphrey, matka przyszłego aktora, była córką sprzedawcy pieców z Rochester w stanie Nowy Jork. W wieku 16 lat sprzedawała rysunki swojego autorstwa do czasopism. Po ukończeniu studiów w Nowym Jorku i Paryżu, gdzie odbyła szkolenie w studiu Jamesa McNeilla Whistlera, zyskała uznanie jako ilustratorka kalendarzy, książek dla dzieci i reklam. W późniejszym czasie pełniła funkcję dyrektora artystycznego w czasopiśmie kobiecym „The Delineator”, zarabiając przeszło 50 tys. dolarów rocznie, podczas gdy Bogart senior otrzymywał 20 tys. dolarów.
mały|Humphrey Bogart w okresie dzieciństwa (1903) Rodzice Bogarta pobrali się 15 czerwca 1898 w otoczeniu garstki najbliższych kuzynów. Zakupili trzypiętrowy dom w ekskluzywnej nowojorskiej dzielnicy Upper West Side przy West 103rd Street pod numerem 245, usytuowany pomiędzy arterią Riverside Drive i West East Avenue. Humphrey była wojowniczą sufrażystką, przez co traktowała trójkę swoich dzieci w chłodny sposób, dystansując je od siebie; nie pozwalała im mówić do siebie inaczej jak po imieniu (dzieci nigdy w stosunku do niej nie użyły słowa „mama”). Również Bogart senior nie demonstrował uczuć, co wiązało się z jego przynależnością do danej klasy społecznej i obowiązującym sposobem bycia w owych czasach. „Zostałem wychowany bardzo beznamiętnie, w prosty sposób. Pocałunek w naszej rodzinie był wydarzeniem. Nasza matka i ojciec nie przejmowali się zbytnio moimi dwiema siostrami i mną” – wspominał Bogart, dodając, że gdy [matka] była szczęśliwa „poklepała cię po plecach, prawie tak jak mężczyzna”.
Według Stefana Kanfera przez blisko dziesięć lat pięcioosobowa rodzina żyła w „pretensjonalnym przepychu, w otoczeniu kopii klasycznych rzeźb, ciężkich dekoracyjnych tkanin, wyściełanych kanap oraz krzeseł wypychanych końskim włosiem”. Dzieci były ubierane w luksusowe stroje, bawiły się najnowszymi zabawkami i jadały najlepsze jedzenie. Ojciec Bogarta zakupił ekskluzywną posiadłość na brzegu jeziora Canandaigua w północnej części stanu Nowy Jork. Jako młodzieniec przyszły aktor został przywódcą gangu Seneca Point. Od kolegów otrzymał przydomek „Hump”. Młodzi chłopcy kąpali się w okolicznych jeziorach, zbudowali bazę z desek oraz bawili się ołowianymi żołnierzykami. Wystawiali również amatorskie przedstawienia na brzegu jeziora, korzystając z prawdziwych kostiumów, wycofanych ze scen broadwayowskich, podarowanych przez Williama Aloysiusa Brady’ego.
Edukacja i służba wojskowa mały|left|Humphrey Bogart w United States Navy (1918) Spędzając czas w Nowym Jorku Bogart oglądał filmy nieme oraz wodewile. Pierwszą placówką edukacyjną do której uczęszczał była prywatna szkoła Dalancey. Następnie wysłano go do Trinity School, będącej męskim gimnazjum dla dobrze sytuowanych. Z racji tego, że Bogart pozował matce do rysunków, przylgnęła do niego opinia maminsynka, przez co często wdawał się w bójki z kolegami z klasy i słowne kłótnie z nauczycielami. Nie przejawiał żadnego talentu sportowego, a jego stopnie wahały się w zakresie dostatecznych. W ocenie Jeffreya Meyersa był on posępnym uczniem, który nie wykazywał zainteresowania zajęciami pozalekcyjnymi, często również wagarował. Po latach aktor wspominał: „Zawsze lubiłem we wszystkim namieszać i podważać autorytety. Chyba miałem to po rodzicach. Dogryzali wszystkim, nawet sobie”.
Poirytowany zachowaniem syna, Bogart senior przeniósł go do szkoły z internatem Phillips Academy w Andover w stanie Massachusetts, której sam był absolwentem; .. Przyszły aktor do nauki przykładał się przez pierwszy miesiąc, po czym ponownie przestał wykazywać aktywność na zajęciach. Na koniec semestru nie zaliczył angielskiego, francuskiego, geometrii i religii. Pod koniec wiosennego semestru spakował się i zdecydował o opuszczeniu placówki. Legenda uczelni przez wiele lat głosiła, że powodem usunięcia go ze szkoły była sytuacja, w której Bogart wrzucał winogrona do gabinetu dyrektora, jednak rzeczywistym powodem były słabe stopnie. Przedwczesne przerwanie nauki wywołało duże rozczarowanie rodziców Bogarta, zwłaszcza ojca, który liczył na to, że jego jedyny syn, podobnie jak i on, ukończy dobrą szkołę i zostanie lekarzem.
Ojciec – w porozumieniu ze znajomym architektem i budowniczym okrętów – załatwił Bogartowi pracę w stoczni na Manhattanie. 28 maja 1918, nie mając realnych możliwości zrobienia kariery, w sekrecie przed rodzicami udał się metrem do Brooklynu, gdzie zaciągnął się do United States Navy, podczas amerykańskiego zaangażowania w I wojnę światową. Jak wspominał: „Wojna to było coś! Paryż! Francuskie dziewczyny! Cholernie gorące”. Przeszedł podstawowe przeszkolenie w Naval Reserve Training Station w Pelham w stanie Nowy Jork, uzyskując stopień sternika. Wraz z grupą innych chłopców otrzymał przydział na SS Leviathan transportujący żołnierzy. Drugiego dnia po wyjściu w morze odmówił wykonania rozkazu, przez co został surowo ukarany. Z uwagi na szereg uchybień wielokrotnie trafiał do aresztu i zdegradowano go do stopnia marynarza. Przegrał również żołd w karty. Nigdy nie widział walki, ponieważ wojna dobiegła końca 11 listopada 1918, pięć i pół miesiąca od momentu, gdy się zaciągnął.
W tym samym roku przydarzył mu się wypadek, który na trwałe spowodował drobną deformację górnej wargi. Na przestrzeni lat powstało wiele wersji dotyczących okoliczności wypadku. Najbardziej wiarygodną historię przytaczał Nathaniel Benchley, według którego blizna powstała w wyniku konwojowania więźnia marynarki wojennej ze statku stojącego w doku do Portsmouth Naval Prison w stanie New Hampshire. Więzień uderzył Bogarta kajdankami w usta, gdy ten częstował go papierosem. Ogłuszony marynarz postrzelił zbiega w nogę.
W 1919 – pięć miesięcy po zawieszeniu broni – Bogarta przeniesiono na USS Santa Olivia, transportowiec przeznaczony do przewożenia żołnierzy z Europy do domu. 14 kwietnia przyszły aktor, w wyniku libacji alkoholowej zorganizowanej dzień wcześniej, spóźnił się na statek, który odpłynął bez niego. Bogarta potraktowano jako dezertera. Oddał się w ręce władz, wyrażając skruchę i gotowość do odbycia kary za zlekceważenie obowiązków. Jego tłumaczenie uznano po kilku tygodniach. Został skazany na trzy dni aresztu. Gdy honorowo zwolniono go z wojska, jeden z oficerów wystawił mu w karcie osiągnięć najwyższą ocenę w zakresie powagi i posłuszeństwa.
Lata 20. Występy teatralne (1921–1929) mały|Humphrey Bogart i Shirley Booth w sztuce Hell’s Bells (1925) Po wyjściu z wojska Bogart powrócił do domu przy West 103rd Street. Rodzinny majątek pomniejszył się wskutek nieudanych inwestycji jego ojca w przemysł drzewny; .. Imał się wielu dorywczych zajęć – pracował jako praktykant w National Biscuit Co., kontroler holowników, robotnik kolejowy na Pennsylvania Railroad, goniec w S.W. Strauss & Co., dużej firmie przy Wall Street i spedytor. Sprzedawał również obligacje. Większość wolnego czasu spędzał w manhattańskich klubach w towarzystwie kobiet, nie mając sprecyzowanych planów co do swojej przyszłości. Z inicjatywy przyjaciela Billa Brady’ego Jr. otrzymał pracę w nowo powstałej firmie jego ojca Williama Aloysiusa Brady’ego – World Films. W ciągu kilku miesięcy bezowocnie próbował swoich sił jako reżyser i scenarzysta. Przez pewien czas pełnił funkcję operatora sceny w trupie Alice Brady, która odbywała tournée ze spektaklem The Ruined Lady.
mały|left|Ruth Gordon i Humphrey Bogart w sztuce Saturday’s Children (1927) 2 stycznia 1922 zadebiutował na Broadwayu, występując w sztuce Drifting w epizodycznej roli japońskiego kamerdynera, wypowiadającego jedną kwestię; .. Brady senior zaczął obsadzać go w kolejnych spektaklach. W tym samym roku zagrał w sztuce Swifty, która otrzymała negatywne recenzje od krytyków; Alan Dale z „New York Journal-American” pisał, że Bogart dał „wyraźny przykład złego aktorstwa”. Z kolei Alexander Woollcott w następujących słowach recenzował grę początkującego aktora: „Młody człowiek, który ucieleśnia tegoż potomka wyższych sfer, jest, jak to się zazwyczaj litościwie określa – niedostateczny”. Wycinek z opinią dziennikarza Bogart trzymał przez resztę życia, a w początkowych latach kariery teatralnej potraktował jego słowa jako wyzwanie.