Korchów Pierwszy – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie biłgorajskim, w gminie Księżpol.

Wieś jest sołectwem w gminie Księżpol. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 704 mieszkańców i była czwartą co do liczby ludności miejscowością gminy

Miejscowość osadzona w roku 1555. Wieś historycznie należała do ziemi przemyskiej w Rusi Czerwonej (województwo ruskie)K. Przyboś, Granice Ziemi Przemyskiej w czasach nowożytnych XVI – XVIII w, Przemyśl 1993..

W efekcie rozbiorów Rzeczypospolitej Polskiej wieś w latach 1795-1815 trafiła do zaboru austriackiego.

Po Kongresie Wiedeńskim od 1815 Korchów znajdował się na terytorium rosyjskim (1815-1918), w obszarze autonomicznego Królestwa Polskiego, w pobliżu granicy z austriacką Galicją. Wieś znalazła się w granicach nowo powstałego województwa lubelskiego, co oznaczało trwałe odcięcie od ziemi przemyskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zamojskiego.

We wsi znajduje się prawosławna cerkiew filialna pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Pańskiego (wzniesiona w latach 2002–2006)Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Ks. Włodzimierz Klimiuk (życiorys), należąca do parafii w Tarnogrodzie, kaplica rzymskokatolicka oraz dwa cmentarze prawosławne: nowy, czynny, również administrowany przez parafię tarnogrodzką oraz stary, zdewastowanyKawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994, s. 113-114..

Historia

Założenie i okres staropolski Korchów został założony w 1555 roku przez Iwana Chomanowicza (Chromanowicza) jako Wola Korchowska, osadzona na gruntach wsi Chmielekhttps://www.facebook.com/gminnyosrodek.kultury.52/posts/pfbid027pLMnHStjcRP1kWgU8vxyrj3PcRmpDxiiJwXhXAALJWfS2wwBYnZerQJ1TXZC4ePl?rdid=O3zCFA8QwEAHZJz9#.

Od 1588 roku wieś znalazła się w posiadaniu Jana Zamoyskiego, a w 1589 roku włączono ją do Ordynacji Zamojskiej. W latach 1725–1735 ordynat Michał Zdzisław Zamoyski założył tu folwark ordynacki. Po nim ogromne dobra korchowskie przejął Andrzej Zamoyski, który osadził na 254 morgach dziewięciu kolonistów niemieckich.

Przez Korchów przebiegał dawny szlak handlowy – „szlak wołowy" – łączący Lwów przez Tarnogród i Chmielek z Zamościem, którym pędzono stada bydła z okolic Chocimia i Kamieńca Podolskiego.

Struktura społeczna w XVIII wieku Zachowany dokument „Rewizja żarnowego w mieście Tarnogrodzie, Xiężpolu, Korchowie y Maydanie Xiężpolskim" z 1778 roku (Archiwum Państwowe w Lublinie) pozwala odtworzyć profil demograficzny wsi. Analiza antroponimiczna wskazuje na wyraźną dominację ludności ruskiej (około 88% mieszkańców), posługującej się imionami charakterystycznymi dla obrządku wschodniego (Oleksko, Fedory, Dmitro, Hryć, Ianko, Hawryło).

Do najliczniejszych rodów należały: Borzan (8 gospodarzy), a także Sokal, Norzyca, Woszczyna, Witkus i Koperwas (po 3 gospodarzy każdy). Poza rolnictwem dokument odnotowuje wyspecjalizowanych rzemieślników: kowali (Woytek i Szymek Kowal), rymarza (Sobek) oraz krawca (Iwan Dziura).

XIX wiek i spis 1827 roku Według archiwaliów powiatu tarnogrodzkiego w 1827 roku wieś zamieszkiwało 754 mieszkańców w 126 domach.

W 1840 roku parafia prawosławna liczyła 1055 wiernych.

Produkcja zbożowa była na tyle duża, że pracę znajdowały cztery prywatne wiatraki.

Przełom XIX i XX wieku Według Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku Korchów liczył 1192 mieszkańców, w tym 768 prawosławnych, 413 rzymskich katolików, 11 wyznania mojżeszowego. Pod względem narodowościowym 775 osób zadeklarowało narodowość polską, a 417 – ruską.Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. Tom IV, Numer 7.

II wojna światowa We wrześniu 1939 roku tereny Korchowa zajęły wojska sowieckie, które przebywały tu kilka tygodni, przeprowadzając parcelację majątków ziemskich i organizując milicję ludową. Następnie obszar zajęli Niemcy.

Okres powojenny, wysiedlenia i Akcja Wisła W nocy w styczniu 1945 roku zamordowano 10 nieuzbrojonych mężczyzn narodowości ruskiej. Ofiary pochowano w zbiorowej mogile, a upamiętnia je krzyż na cmentarzu w Korchowie. Wśród zabitych znajdowały się osoby o nazwiskach Łapak, Musycz, Sokal, Partacz. Relację z tych wydarzeń pozostawiła Nadija Dorożiwska (Dorożewska) w zbiorze wspomnień Deportacje (Lwów 2002).

Po serii aktów przemocy na prawosławnych większość rodzin opuściła wieś w 1945 roku w ramach deportacji do Ukraińskiej SRR. We wsi pozostało około trzydziestu rodzin prawosławnych i rodziny, które po 1905, 1918 i 1944 roku zmieniały wyznanie na rzymskokatolickie i deklarowały narodowość polską.

W 1947 roku Korchów nie został bezpośrednio objęty Akcją Wisła – wójt gminy Księżpol, prawosławny, żonaty z katoliczką, zdołał przekonać władze wojskowe, że na jego terenie nie ma prawosławnych.

Historia najnowsza W latach 80-tych na terenie starego cmentarza prawosławnego postawiono kościół katolicki. Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Przemienienia Pańskiego w Tarnogrodzie.

Cerkiew prawosławna i życie religijne

Historia parafii Pierwsza pewna wzmianka o cerkwi Podwyższenia Krzyża Pańskiego pochodzi z 1589 roku, choć Danuta Kawałko wymieniała datę 1531.[Kawałko 1994, 113]

Po przyjęciu unii brzeskiej parafia w Korchowie należała do dekanatu tarnogrodzkiego w diecezji przemyskiej (pierwsza wzmianka: 1621). Włączenie Ziemi Tarnogrodzkiej do diecezji unickiej dokonało się zbrojną interwencją biskupa przemyskiego. W 1765 roku istniała unicka cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego, zaznaczona na austriackiej mapie z lat 1779–1783.

Budowa i losy cerkwi W 1872 roku cieśla Józef Węgrowski (inne źródła podają nazwisko Wendrowski) rozpoczął budowę jednokopułowej drewnianej cerkwi, wyświęconej w 1875 roku. W 1911 roku generalny remont świątyni przeprowadził architekt Aleksander Puring. Cerkiew zniszczono w latach 1928–1932Iwan Krypjakewycz, Roman Krypjakewycz, „Materiały do historii cerkwi Chełmszczyzny i Podlasia” Kijów: Rodowid, 1997; jej teren zajmuje obecnie boisko.

Przyjechali wynajęci ludzie i w asyście wojska i policji cerkiew rozebrali. Odtąd prawosławni chodzili na nabożeństwa do Tarnogrodu.Latem 2006 roku arcybiskup Abel poświęcił na cmentarzu prawosławnym nową cerkiew.

We wsi zachowały się do dziś dwa cmentarze prawosławne:

Cmentarz (nowy) – cmentarz przy cerkwi, obok boiska szkolnego, znajduje się tu zbiorowa mogiła zamordowanych w 1945 roku Cmentarz (stary) – cmentarz użytkowany w latach ok. 1873-1905/1918, z zachowanymi inskrypcjami cyrylickimi (m.in. nagrobki ks. Petra i Myrona Czerlunczakiewyczów, ucznia Pawła Czerlunczakiewicza zm. 1878, Mychajły Jaceczki zm. 1910). Cmentarz znajdował się także przy drodze, gdzie aktualnie znajduje się pastwisko, kościół, śmietnik, ustęp za kościołem, a także parking. Aby nie stawiać na kościach, domy stoją cofnięte w kierunki rzeki; w czasie budowy natrafiono na kości ludzkie.

Znane osoby związane z Korchowem Wojciech Kazimirski-Biberstein - urodzony w Korchowie, wybitny orientalista i arabista, ceniony tłumacz i językoznawca XIX wieku; wyemigorwał do Paryża po zakończeniu powstania listopadowego, autor jednej z pierwszych francuskich translacji Koranu (Le Koran, 1844) oraz słownika francusko-arabskiego, współpracował z francuskim Ministerstwem Spraw Zagranicznych (uczestniczył w kluczowych misjach dyplomatycznych dotyczących Bliskiego Wschodu i Persji), odznaczony przez Legię Honorową. Jego okazały nagrobek znajduje się na podparyskim cmentarzu Montrougehttps://journals.pan.pl/Content/119329/PDF/10_PBK_2020-12_Drira_Kubacki.pdf. Innocenty (Sokal) - urodzony w Korchowie, biskup prawosławny, przez blisko 30 lat (1921-1950) pełnił posługę duchową w dawnej Jugosławii. - urodzony w Korchowie w 1934 roku, poeta, pisarz, publicysta, autor tekstów piosenek (tematyka: opisy przyrody, refleksje o tożsamości), działacz literacki i kulturowy, współtwórca i pierwszy przewodniczący organizacji Związku Pisarzy Ukrainy na Wołyniu, laureat nagród literackich i publicystycznych, honorowy obywatel Łucka, gdzie znajduje się ulica jego imienia.

Zobacz też Korchów Drugi

Przypisy GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. Strona gminy, sołectwa [dostęp 2023-12-11]

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji

*