Łażany (niem. LaasanRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Żarów. Położona jest w rozległej dolinie w sąsiedztwie rzeki Strzegomki.
Demografia thumb|Wejście do pałacu Łażany to niewielka miejscowość położona w Gminie Żarów. Wieś liczy obecnie (III 2011 r.) 631 mieszkańców, w tym: 319 kobiet (50,55% ogółu mieszkańców) i 312 mężczyzn.
Podział administracyjny W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego.
Historia
Most żelazny
W Łażanach 30 lipca (lub 20 majaGłomb Józef: Most przez stary Kanał Kłodnicki w Gliwicach, w: „Rocznik Muzeum w Gliwicach”, tom III, Gliwice 1990, s. 120.) 1796 otwarto pierwszy na kontynencie europejskim (poza Wielką BrytaniąPierwszy w ogóle most żelazny w historii (Iron Bridge) zbudowano w 1779 r. nad rzeką Severn w miejscowości Ironbridge w hrabstwie Shropshire w Walii.) most żelazny, którego konstrukcję wyprodukowano rok wcześniej (1795) w hucie w Ozimku. Most ten przetrwał prawie 150 lat, funkcjonował aż do roku 1945Mosty i wiadukty, Kolekcja Nasza Polska tom 48, De Agostini W-wa 2012.. Istnieją dwie hipotezy dotyczące okoliczności zniszczenia mostu (zawalenie w wyniku wjazdu radzieckiego czołgu lub wysadzenie w powietrze przez Niemców cofających się przed Armią Czerwoną za linię Strzegomki). Tymczasem już przed 1939 ze względu na przestarzałą konstrukcję i ograniczoną nośność planowano przeniesienie mostu do jednego z parków we Wrocławiu.
Konstrukcję żeliwną mostu o łącznej masie 47 ton zamówił w hucie „Małapanew” hrabia Niclas August von Burghaus, Graf zu Laasan-Peterwitz. Most posiadał konstrukcję jednoprzęsłową, szkieletową. Łuki miały długość 15 metrów. Całość składała się z pięciu łuków w rozstawie 1,35 metra. Elementy mostu przetransportowano do Łażan jesienią 1795, a w ciągu 10 wiosennych tygodni kolejnego roku przeprowadzono montaż. Prace nad zleceniem nadzorował hrabia Friedrich Wilhelm von Reden, a projektował (wraz z opracowaniem technologii wykonania, odlewu, transportu i montażu) John Baildon. Most kosztował znaczną na owe czasy kwotę 20 tysięcy złotych marek (z czego sam ustrój nośny – połowę).
W związku z inauguracją mostu Niclas von Burghaus zamówił u wrocławskiego medaliera Kőniga artystyczny stempel, którym wybito następnie znaczną liczbę okolicznościowych, pamiątkowych medali ze srebra i miedzi z przedstawieniem mostu i jego podstawowych parametrów.
W 1995, podczas prac związanych z regulacją rzeki Strzegomki, na jej dnie odnaleziono, a następnie wydobyto części mostu o masie ok. 3 ton (barierki, płyty pomostów, dźwigary łukowe, belki gzymsowe). Kolejne elementy mostu (o masie 5 t) wydobyto w 2003 i złożono w Żarowie, udaremniając próby wywiezienia jego elementów przez złomiarzy.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół filialny pw. Bożego Ciała, z XIII w., 1569 r. alt=Park Łażany|mały|Park w Łażanach, w głębi ruiny pergolizespół pałacowy: ruiny pałacu w Łażanach z początku XVIII w., zbudowanego na planie czworokąta z wewnętrznym dziedzińcem, powstał na miejscu dawnego zamku wodnego, którego początki sięgają XIV wieku. park, z początku XIX w.
Kamieniołom granodiorytu w Łażanach Ok. 500 m na północ od wsi znajduje się kopalnia Łażany II. Zakład eksploatuje złoże zlokalizowane w obrębie granitoidowego masywu Strzegom-Sobótka. W kamieniołomie na potrzeby produkcji kruszyw budowlanych wydobywa się średniokrystaliczny granodioryt hornblendowo-biotytowy, któremu w mniejszych ilościach towarzyszy drobnokrystaliczny tonalit augitowo-hornblendowo-biotytowyMajerowicz A. (1966) Granitoidy z Łażan koło Żarowa i fragmenty ich osłony. Archiwum Mineralogiczne, vol 26, nr 1–2, str. 339–375Turniak K.,Mazur S., Domańska-Siuda J., Szuszkiewicz A. (2014)SHRIMP U-Pb zircon dating for granitoids from the Strzegom–Sobótka Massif, SW Poland: Constraints on the initial time of Permo-Mesozoic lithosphere thinning beneath Central Europe, Lithos, vol. 208–209, str. 415–429. Ponadto w obrębie granodiorytów stwierdzono porwaki (ksenolity) skał osłony masywu - hornfelsy, skały węglanowe (wapienie krystaliczne, marmury) oraz skały wapniowo-krzemianowe (skarny)Majerowicz A. (1966) Granitoidy z Łażan koło Żarowa i fragmenty ich osłony. Archiwum Mineralogiczne, vol 26, nr 1–2, str. 339–375Majerowicz A., Mierzejewski M. (1995) Petrologia, pozycja tektoniczna i geotektoniczna masywu granitowego Strzegom-Sobótka. [W:] Przewodnik LXVI Zjazdu PTG, str. 59–84.
tektoniczna i geotektoniczna masywu granitowego Strzego-–Sobótka. [W:] Przewodnik LXVI Zjazdu PTG, str. 59–84.. W 2019 roku w kopalni "Łażany II" dokonano ciekawego odkrycia mineralogicznego. W obrębie wkładki marmurów stwierdzono obecność spinelu właściwego () – minerału z grupy tlenków. Odkrycie w kopalni Łażany II jest wyjątkowe z dwóch powodów: po raz pierwszy udokumentowano spinel właściwy w masywie Strzegom-Sobótka oraz po raz pierwszy w Polsce opisano ten minerał w skale macierzystejŁobos K., Pawlik T., Klukowski M. (2019) Wstępne dane o spinelu właściwym (MgAl2O4) z kopalni granodiorytu Łażany II w masywie Strzegom–Sobótka, Przegląd Geologiczny, vol. 67, nr 10, str. 823-827. Do chwili odkrycia spinel właściwy w Polsce był znany jedynie z osadów rzecznych, np. w osadach Izery na Hali Izerskiej czy Kaczawy w Złotoryi.Żaba J. Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Videograf SA, Chorzów, 2014, str. 418–419
Przypisy
Bibliografia Łobos K., Pawlik T., Klukowski M. (2019) Wstępne dane o spinelu właściwym (MgAl2O4) z kopalni granodiorytu Łażany II w masywie Strzegom–Sobótka, Przegląd Geologiczny, vol. 67, nr 10, str. 823-827 Majerowicz A. (1966) Granitoidy z Łażan koło Żarowa i fragmenty ich osłony. Archiwum Mineralogiczne, vol 26, nr 1–2, str. 339–375 Majerowicz A., Mierzejewski M. (1995) Petrologia, pozycja tektoniczna i geotektoniczna masywu granitowego Strzegom-Sobótka. [W:] Przewodnik LXVI Zjazdu PTG, str. 59–84. Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 33. Turniak K.,Mazur S., Domańska-Siuda J., Szuszkiewicz A. (2014)SHRIMP U-Pb zircon dating for granitoids from the Strzegom–Sobótka Massif, SW Poland: Constraints on the initial time of Permo-Mesozoic lithosphere thinning beneath Central Europe, Lithos, vol. 208–209, str. 415–429 Żaba J. Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów. Videograf SA, Chorzów, 2014, str. 418–419
Kategoria:Łażany