Ombudsman (szw. „rzecznik”) – niezależny urzędnik, powiązany z parlamentem, do którego można odwoływać się w sprawach naruszania praw i wolności jednostki po wyczerpaniu samodzielnych możliwości prawnych.
Historia thumb|200px|Ewa Łętowska, pierwszy w historii Polski ombudsman (Rzecznik Praw Obywatelskich) Powołany po raz pierwszy w Szwecji w 1809 roku jako kanclerz sprawiedliwości. Jego podstawową kompetencją było kontrolowanie działania administracji. W XIX wieku osłabienie pozycji monarchy na rzecz parlamentu wzmocniło rolę ombudsmana w Szwecji.
Szwecja była jedynym państwem posiadającym ombudsmana do 1919 roku, kiedy urząd ten został wprowadzony w Finlandii. W latach 50. XX wieku ombudsmana wprowadzono w Danii. W Niemczech Zachodnich powołano pełnomocnika Bundestagu do spraw wojskowych (nie jest to klasyczny ombudsman). W latach 60. XX wieku nastąpił gwałtowny rozwój tej instytucji w państwach demokratycznych. Konstytucja Hiszpanii z 1978 roku wprowadziła instytucję „Obrońcy Ludu” ()Konstytucja Hiszpanii (art. 54).
W Polsce podobna instytucja zaistniała w roku 1987, za czasów Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – wówczas na ten urząd została powołana profesor Ewa Łętowska (pierwszy Rzecznik Praw Obywatelskich). Działalność Rzecznika regulują Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku (artykuły 208–212) i Ustawa z dnia 15 lipca 1987 roku o Rzeczniku Praw Obywatelskich.
W Czechach ombudsmana powołano w 1999 roku, a na Słowacji w 2001 roku.
Cechy urzędu Jest to samodzielny organ państwowy oddzielony wyraźnie od administracji i sądownictwa, powiązany z parlamentem poprzez sposób powoływania oraz kontrolną funkcję parlamentu.
Wysłuchuje skarg obywateli na nieprawidłowe działanie administracji i podejmuje działania w celu ich wyeliminowania. Informuje parlament o stanie praworządności w działaniu administracji. Na podstawie różnego typu informacji, także powziętych samodzielnie, może podjąć działania z własnej inicjatywy, nie tylko na wniosek wystosowany przez pokrzywdzonego. Kontakt obywateli z ombudsmanem jest stosunkowo mało sformalizowany.
Zobacz też Rzecznik Praw Obywatelskich Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich Komisarz Praw Człowieka Rady Europy Rzecznik Finansowy Rzecznik konsumentów Trybun ludowy Rada Stanu (Francja) Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców
Przypisy
Linki zewnętrzne portalwiedzy.onet.pl Historia Ombudsmana na świecie
Kategoria:Prawo konstytucyjne Kategoria:Organy ochrony praw człowieka