Ługwałd () – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Dywity. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Miejscowość znajduje się w historycznym regionie Warmiaks. Walenty Barczewski Geografia polskiej Warmii , str.6: Warmia zawiera 4 powiaty brunsberski, licperski, reszelski, olsztyński i 12 miast. Jest to enklawa katolicka w środku Prus Wschodnich położona od rzeki Pasaryi (Passarge) na zachód, do zatoki Fryjzkiej (Frisches Haff) na północ, od staropruskiej Natangii, i Bartyi na wschód do Galindyi na południe: Tu stanowią granicę prostą linią od lasku Krakotyn pod Swiętolipką do Kurk mazurskie powiaty rastemburski, ządzborski, szczycieński (Ortelsburg), niborski,ostródzki; .. We wsi znajdują się dwa jeziora: prywatne Jezioro Ługwałdzkie (ma 8 hektarów powierzchni i głębokość dochodzącą do 40 metrów), oraz sołeckie jezioro Czark (zarządzane przez sołectwo i lokalne koło wędkarskie). Ewenementem na skalę europejską jest położone na obrzeżasz sołectwa Bagno Barzęgi, zbadane dokładnie przez naukowców z Akademii Rolniczo-Technicznej (obecnie Uniwersytet Warmińsko-Mazurski). Jego zasadowość oraz liczne gatunki endemiczne (jak rosiczka, żurawina...), stanowią unikatowe urokliwe stanowisko, w tym bytowe dla żurawi.
We wsi działa Stowarzyszenie „Ługwałd”Stowarzyszenie „Ługwałd”, Koło Gospodyń Wiejskich oraz Stowarzyszenie Kulturalne "Grajta Grace".
Duże zaplecze funkcjonalne w centrum wsi stanowią: plac zabaw dla dzieci oraz plac wiejski, w tym ogrodzone boisko piłkarskie z zapleczem, boisko do siatkówki oraz scena z widownią. W centrum, tuż obok placu wiejskiego, nowa świetlica stanowi centrum kulturalno-rozrywkowe (m.in. wynajem na wesela i inne imprezy okolicznościowe). Przez wieś przebiega żółty szlak rowerowy, wyznaczony przez LGD „Warmiński Zakątek”, który prowadzi z Dywit do Brąswałdu i Barkwedy.
Historia Po raz pierwszy w dokumentach Ługwałd wymieniany jest pod nazwą Hogenwalt (1363 r.), później zapisywano nazwę wsi jako Hogemwaldt (1625), Hogenwalde (1656), Hogwald (1656), Hugwaldt (1673). Od 1785 funkcjonowała nazwa Hochwalde. Polska nazwa Ługwałd pojawiła się w dokumentach w roku 1884. W 1947 r. przejściowo wieś nazywano Ługowo.
Wieś została założona w 1363 r., ale w czasie wojen Zakonu Krzyżackiego z Polską została zniszczona w XV w. Ponowna kolonizację nowymi osadnikami prowadził Mikołaj Kopernik w 1519 r., oraz ponownie po zniszczeniach wojennych w 1520 r., kiedy to sołtys Tomasz otrzymał pomoc od Kopernika na zagospodarowanie. W 1770 Ługwałd obejmował 30 włók, w tym cztery należące do sołtysa i 26 czynszowe.
W okresie międzywojennym w Ługwałdzie aktywny był Związek Polaków w Niemczech, do którego należeli m.in.: Jakub i Maria Ehmowie, Józef Kalisz, Matylda Skrzybska, Marta, August i Rozalia Surrejowie.
W 1993 r. Ługwałd liczył 151 mieszkańców, w 2007 r. we wsi zameldowane były 374 osoby, natomiast w 2012 r. – 456 mieszkańców. W 2026 r. liczba mieszkańców znacznie przekracza 700.
31 sierpnia 2013 wieś hucznie obchodziła 650 rocznicę założeniaŁugwałd zakończył obchody jubileuszu 650-lecia.
Ludzie związani z Ługwałdem Z Ługwałdu pochodzi Józef Jagałła (1890-1970), polski działacz plebiscytowy na Warmii. Ukończył szkołę rolniczą w Olsztynie. W czasie I wojny światowej służył w wojsku niemieckim. W 1920 wstąpił do wojska polskiego i pracował w Naczelnej Komendzie Straży Ludowej w Olsztynie. Po przegranym plebiscycie wyjechał w Poznańskie, na stałe osiadł w Bydgoszczy.
Przypisy
Bibliografia Anna Pospiszyl, Toponimia południowej Warmii. Nazwy miejscowe. Pojezierze, Olsztyn, 1987, Daniela Lewicka, Ryszard Tomkiewicz, Gmina Dywity. Teraźniejszość i przeszłość. OBN Olsztyn, Olsztyn 1994, 85 str. Ługwałd – opis wsi na stronie „Warmia znana i nieznana” ks. Walenty Barczewski Geografia polskiej Warmii
Kategoria:Dywity (gmina)