Łukta (niem. Locken) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Łukta. Miejscowość jest siedzibą gminy Łukta. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Łukta położona jest w krainie historycznej Prusy GórneMarian Biskup, Gerard Labuda: Dzieje zakonu krzyżackiego w Prusach. Gospodarka, społeczeństwo, państwo, ideologia. Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1986, s. 471. ., na terenie dawnej pruskiej Pogezanii, około 17 km od Morąga. Przez wieś przepływa rzeka Łukta.
Na terenie wsi działa Fundacja Rozwoju Regionu Łukta, Gminny Ośrodek Kultury, piłkarski klub sportowy Warmiak Łukta. We wsi znajduje się kościół wraz z ogrodzeniem i wieżą, restauracje, sklepy spożywcze, mleczarnia.
Komunikacja i transport Transport drogowy Wieś jest lokalnym węzłem drogowym – krzyżują się w niej trzy drogi wojewódzkie: przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 527: Dzierzgoń – Łukta – Olsztyn przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 530: Ostróda – Łukta – Dobre Miasto przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 531: Łukta – Podlejki
Historia Wieś powstała w 1340 roku. W 1352 Winrych von Kniprode nadał Prusom: Jonemu i Girmannowi 5 włókOsadnictwo w komturstwie elbląskim do połowy XV wieku (Die Besiedlung der Komturei Elbing bis zur Mitte des 15. Jahrhunderts), Pruthenia, TOM III, Olsztyn 2008.
W 1407 r. wielki mistrz krzyżacki Ulrich von Jungingen udzielił wsparcia przy budowie tutejszego kościoła. W roku 1414, w czasie wojny głodowej, Łukta została zniszczona przez polskie wojsko, które spaliło młyn, 4 karczmy oraz 12 gospodarstw. thumb|Prusy Górne i Warmia w czasach krzyżackich. Łukta (Locken) jako komornictwo w komturii elbląskiej.
Łukta znajdowała się w komturstwie elbląskim, na jego południowych peryferiach. Była siedzibą komornictwa krzyżackiego. W porównaniu z innymi rejonami znajdowało się tu wiele wsi pruskich i brak osad na prawie chełmińskim. Siedzibą urzędnika stojącego na czele komornictwa był zamek w Łukcie. Obszar tego komornictwa pokrywał się z parafiąKacper Panek Karczmy w komornictwie Łukta (w komturstwie elbląskim) w pierwszej połowie XV w., Uniwersytet Gdański 2023Marian Biskup „Parafie w państwie krzyżackim” w: 'Państwo zakonu krzyżackiego w Prusach', Toruń 2000.
Kościół gotycki wybudowano w XV w. W 1448 r. wieś obejmowała 20 włók, a majątek rycerski - 6 włók. Poza chłopami czynszowymi w Łukcie mieszkało 12 zagrodników, 23 pszczelarzy, piekarz i rzeźnik. Działał także tartak. W roku 1454 we wsi stacjonowali zaciężni rycerze czescy, będący na służbie Zakonu. thumb|Łukta (Loken) na mapie starostwa morąskiego (1525–1818) w okręgu górnopruskim. Mapa z 1799 roku.
W czasie wojny pruskiej (1519–1521) komornictwo Łukta, leżące na pograniczu w Warmią, zostało znów bardzo zniszczone. Wiele wsi przestało istnieć, a inne opustoszały.
Po sekularyzacji i powstaniu w 1525 r. Prus Książęcych (będących lennem polskim) rozległa, ale opustoszała parafia Łukta została dołączona do starostwa morąskiego w okręgu Prusy Górne.
Parafia przeszła na luteranizm. W roku 1538 bp Paweł Speratus wysłał do Łukty pastora. W 1542 r. pastorem w Łukcie był Wojciech Skudejski z Krakowa. W tym czasie w rejonie Łukty mieszkała ludność polska – Mazurzy. Wiązało to ją bardziej z Ostródą i Miłomłynem niż z Morągiem.
W XVI wieku we wsi były dwie karczmy, młyn, kowal i garncarz. Pod koniec XVI wieku funkcjonowały 4 karczmy, szkoła oraz cegielnia.
W 1587 roku Łukta posiadała 20 włók (z czego cztery były własnością kościoła). W 1578 r. do wsi należało 39 włók. Wśród wolnych pruskich wymieniani są: Grzegorz Sobotka, Jedam, Sikora. W czasie wizytacji biskupiej z roku 1578 ustalono, że nabożeństwa będą odprawiane na zmianę w języku polskim i niemieckim. W tym czasie Antoni Borck zapisał kościołowi 900 grzywien na uposażenie pastora i nauczyciela. W 1578 r. w Łegutach powstała filia kościoła, a później wyodrębniła się nowa parafia.
W 1630 roku spłonęły tartak i młyn. W 1706 r., za zgodą starostwa, zaczęły się odbywać w Łukcie stałe targi końskie. W tym czasie do parafii w Łukcie należało pięć majątków ziemskich i sześć wsi.
W 1714 r. 17 włók było uprawianych, a 18 leżało odłogiem. W tym czasie pastorem był Marcin Luttermann, natomiast w 1724 r. pastorem w Łukcie został Andrzej Popławski, później niejaki Zacha. . W 1783 r. Łukta była wsią królewską z 33 domami.
W latach 1752–1818 parafia Łukta, wraz z całym starostwem morąskim, wchodziła w skład powiatu Morąg.
W latach 1806–1807 we wsi kwaterowali żołnierze 13. pułku grenadierów francuskich. W tym czasie dwudziestu dwóch chłopów poniosło z tego tytułu duże straty. W 1807 r. został zniszczony kościół przez wojska francuskie.
W 1818 r. parafia Łukta weszła w skład powiatu ostródzkiego. W 1874 roku powstała nowa gmina zbiorowa Łukta z wsiami: Komorowo, Molza, Pelnik, Wynki i Worliny i obszarami dworskimi, które włączono do gmin w 1928 r.
W 1861 r. we wsi mieszkało 818 osób. W 1895 r. wieś miała 866 ha i mieszkało w niej 818 ludzi. W 1939 r. we wsi mieszkało 780 osób.
W trakcie plebiscytu w 1920 w Łukcie należącej do Mazur przeprowadzo głosowanie. Za przynależnością wsi do Prus Wschodnich zagłosowało 600 osób, za przynależnością do Polski nie zagłosował nikt.
Od 1945 w granicach Polski. 2 lipca 1945 w Łukcie rozpoczyna pracę z nominacji starosty powiatu Ostróda zarząd gminy w składzie: Franciszek Płaczek - wójt, Bolesław Drabczyński - sekretarz, Jadwiga Wachowicz z-ca sekretarza, Stanisława Staszak - kancelistka.
W 1978 r. we wsi było 733 mieszkańców. W 1990 r. Łukta ponownie została siedziba gminy, zgodnie z nową ustawą o samorządzie gminnym. Pierwszym wójtem gminy został Jan Leonowicz. W 31 grudnia 2011 roku we wsi mieszkało 1190 osób.
Instytucje publiczne thumb|Zespół szkół w Łukcie, za drzewami budynek przedszkola thumb|Remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Łukcie Urząd Gminy Gminny Ośrodek Zdrowia Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej Gminny Ośrodek Kultury Komisariat Policji OSP w Łukcie Zespół szkół w Łukcie (szkoła podstawowa i gimnazjum) Gminna biblioteka publiczna Urząd pocztowy
Turystyka thumb|Kościół rzymskokatolicki w Łukcie
Zabytki 15px|zabytek Rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej z 1407 roku (wieża z 1700)http://www.nid.pl/pl/Informacje_ogolne/Zabytki_w_Polsce/rejestr-zabytkow/zestawienia-zabytkow-nieruchomych/WAR-rej.pdf
Atrakcje turystyczne Rezerwat przyrody Sosny Taborskie (5 km od Łukty) Rezerwat przyrody Ostoja bobrów na rzece Pasłęce (częściowo na terenie gminy Łukta) Rezerwat przyrody Wyspa Lipowa (na jeziorze Marąg)
Trasy rowerowe Przez Łuktę przebiegają trzy szlaki rowerowe: Szlak rowerowy niebieski: Łukta – Ramoty – Niedźwiady – Plichta – Dąg – Molza – Łukta Szlak rowerowy zielony: Łukta – Maronie – Kozia Góra – Gubity – Swojki – Florczaki – Dragolice – Łukta Szlak rowerowy żółty: Łukta – Komorowo – Pelnik – Łęguty – Grazymy – Wynki – Łukta
Sport Warmiak Łukta – piłka nożna (klasa A, gr. warmińsko-mazurska II)
Gospodarka thumb|Budynek Fundacji Rozwoju Regionu Łukta Zakłady Mięsne Wieczorek PPUH "Prosper" Sp. z o.o. (ubój i rozbiór drobiu) Warmiński Bank Spółdzielczy – oddział w Łukcie Bank Pocztowy – placówka w urzędzie pocztowym
Kościoły i związki wyznaniowe thumb|Kaplica parafii metodystycznej Na terenie Łukty działalność duszpasterską prowadzą dwa kościoły: Kościół rzymskokatolicki Dekanat i Parafia w Łukcie (Kościół pw. Matki Boskiej Częstochowskiej) Kościół Ewangelicko-Metodystyczny Parafia Ewangelicko-Metodystyczna w Łukcie
Przypisy
Bibliografia Tomasz Darmochwał, Marek Jacek Rumiński: Warmia Mazury. Przewodnik, Białystok: Agencja TD, 1996. , s. 153. Jan Dąbrowski, 2007, Siedem wieków Łukty. Wyd. WPW C. Porycki, P. Wasześcik Sp.J. . Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str. Historia Łukty Zdjęcia lotnicze miejscowości Łukta Marian Jaworski, Łukta 1945-1970 Olsztyn 2009, Studio Poligrafii Komputerowej "SQL" s.c. . Marian Jaworski, Pionierzy z Taborza Dwutygodnik "Las Polski" nr 23/2010.