Łuszkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1181 (wg zachowanego falsyfikatu z ok. 1230) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Luscouo”, 1258 „Luscovo”, 1294 (wg falsyfikatu z 1302) „Luschovo”, 1316 „Luschow”, 1350 „Lvszkowo”, 1400 „Luszcowo, Luszcow”, 1413 „Luschkowo”, 1420 „Luskowo”, 1422 „Lusscowo”, 1487 „Luszkowo”.
Od nazwy miejscowej wsi Łuszkowo, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Łuszkowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.
Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią kościelną należącą do zakonu benedyktynów z opactwa lubińskiego. W średniowieczu miejscowość częściowo była także własnością rycerską należącą do szlachty polskiej z rodu Łuszkowskich, która od nazwy wsi przyjęła odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1530 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 należała do parafii Lubiń.
Najwcześniejsza data związana z miejscowością pochodzi z falsyfikatu z 1230 dokumentu datowanego na 1181, w którym książę wielkopolski Władysław Laskonogi wśród posiadłości benedyktynów z Lubinia wymienił m. in. wieś Łuszkowo, która podlegała setnikowi w Kuszkowie. W 1258 książę wielkopolski Bolesław Pobożny wymienił wśród posiadłości benedyktynów lubińskich m. in. Łuszkowo. W 1294 w falsyfikacie z 1302 książę wielkopolski oraz król Polski Przemysł II, potwierdzając posiadłości benedyktyńskie, wymienia m. in. Łuszkowo.
W 1316 Jan i Dobrogost dziedzice z Łuszkowa dali swą dziedzinę Łuszkowo odziedziczoną po ojcu Pawłowi opatowi lubińskiemu. Odnotowano, że dziedzina ta sięgała do połowy błota leżącego między Rąbiniem a Łuszkowem.
Z połowy XIV wieku zachowała się treść aktu lokacyjnego wsi. W 1350 Andrzej opat lubiński sprzedał Piotrowi oraz jego następcom sołectwo w Łuszkowie za 10 grzywien. Do sołectwa należały trzy wolne łany roli, 3 ogrody oraz łąka zwana „Wielowicz”. Sołtys miał prawo posiadać karczmę, piekarnię albo stępę (łac. „pistrinum”), jatkę mięsną, jatkę szewską oraz kowala. Miał także prawo pobierać 1/3 opłat sądowych oraz w całości opłaty od rezygnacji i zeznań (łac. „iuramenta”). Opat dał dziedzinie łuszkowskiej 3 lata wolnizny, aby mieszkańcy mogli pobudować sobie domy według nowego planu (łac. „quod locent curias alio modo, quam antea fuerunt”). Po 3 latach mieszkańcy wsi mieli dawać klasztorowi dziesięcinę oraz po 8 ćwiertni zboża, a w tym 4 ćwiertnie żyta, dwie ćwiertnie owsa i dwie ćwiertnie pszenicy. Ponadto mieszkańcy mieli trzy razy w roku orać dla klasztoru, a na Wielkanoc dać po 15 jaj i po jednym połciu mięsa (łac. „latus carnium”) wartości 4 skudów. W czasie trzech sądów gajonych w ciągu roku (łac. „iudicium generale”) mieszkańcy mieli dawać dwa razy posiłki (łac. „prandium”), a sołtys jeden raz, albo mieli zapłacić za każdy posiłek jeden wiardunek. Sołtys zobowiązany był także do służby dla klasztoru lubińskiego na koniu wartości 1,5 grzywny.
Historyczne zapisy odnotowują także imiennie sołtysów łuszkowskich. W 1357 świadkiem w sądzie był Piotr sołtys w Łuszkowie, w 1366 odnotowano Paszka sołtysa, w 1420 Jana, a w 1427 Maćka sołtysa łuszkowskiego. W latach 1430-1465 notowany był Świętosław sołtys w Łuszkowie. W 1430 woźny sądowy zapowiedział teren zarośnięty i oczyszczony z zarośli (łac. „virgultum excisum alias wyramby”) należący do Świętosława i położony na dziedzinach Czuschowo (Kusewo) i Łuszkowo. W 1445 odnotowano sołtyskę Barbarę, żonę Świętosława, która zrezygnowała ze swego majątku po ojcu w nowym młynie pod miastem Krzywiń na rzecz Piotra Łomika (prawdopodobnie brata). W 1471 sołtys Świętosław wspomniany został jako zmarły.
W latach 1420-1421 opat lubiński toczył spór sądowy z Wincentym Choryńskim o granice pomiędzy Łuszkowem a Rogaczewem Małym. Według wyroku kopce graniczne miały być w ciągu dwóch tygodni odnowione, a kopce przy olszynach miały być zniszczone. Wzmianka na ten temat znajduje się w sumariuszu klasztornym.
W 1427 wspomniany został Maciek sołtys z Łuszkowa, który zajął kmieciom z Rogaczewa 18 sztuk bydła i 417 sztuk (7 kóp bez 3 szt.) drobniejszego inwentarza, prawdopodobnie owiec, na zapowiedzianym gruncie w Łuszkowie. W 1430 przed sądem ziemskim zapowiedziano grunt leżący na dziedzinach Czuschowo (Kusewo) i Łuszkowo należące do miejscowego do sołtysa. Z 1485 zachowała się wzmianka w sumariuszu klasztornym o sporze granicznym pomiędzy Łuszkowem a Rąbiniem. W 1487 w tejże sprawie pomiędzy Janem Rąbińskim a Stanisławem opatem lubińskim miał wyrokować podkomorzy. Strony miały przedstawić starców jako świadków. W 1515 błota (łac „paludes”) lub łozy w Rąbiniu leżały przy granicy z Łuszkowem i z Rogaczewem. W latach 1519-1520, 1530, 1533 znajdują się wzmianki w sumariuszu klasztornym o granicach Łuszkowa z Rąbiniem i Rogaczewem.
W 1471 Jadwiga córka zmarłego sołtysa Świętosława z Łuszkowa, żona Stanisława sołtysa w Kosowie zeznała, że od matki Barbary i braci Wojciecha, Mikołaja oraz Leonarda otrzymała 10 grzywien posagu i zrezygnowała ze swych praw do sołectwa w Łuszkowie. W 1472 Jadwiga darowała swojej córce Apolonii 5 grzywien ze swego posagu i wiana (łac. „dotalicium”). Babka Barbara zobowiązała się wychować Apolonię, a Apolonia miała się zrzec prawa do majątku po matce. W 1481 Apolonia prawdopodobnie nieślubna córka Macieja wójta w Krzywiniu, który był synem sołtysa z Pawłowic, odebrała od opata lubińskiego 5 grzywien, które pozostawiły u niego na przechowanie babka Barbara, matka Jadwiga i wujowie Wojciech, Mikołaj i Leonard.
W 1502 Wojciech sołtys łuszkowski wraz z żoną Dorotą, braćmi Mikołajem duchownym i Leonardem oraz dziećmi swymi Mikołajem, Reginą i Katarzyną, za zgodą Stanisława opata lubińskiego, sprzedał czynsz w wysokości połowy grzywny za sumę 6 grzywien z sołectwa w Łuszkowie altaryście Michałowi. W 1510 odnotowani zostali kolatorzy dwóch altarii w Kościanie: Leonard mieszczanin kościański oraz sołtysi Mikołaj z Łuszkowa i Mikołaj z Bieńkowa. W 1531 uczciwa Agnieszka (prawdopodobnie wdowa po sołtysie łuszkowskim) dała swojej córce Reginie dobra ruchome i nieruchome w Łuszkowie razem z gajem (łac. „indago”) zwanym „Wąż” (łac. „Vansch”), lecz 12 morgów wydzieliła z dwóch łanów sołectwa dla swoich dzieci; Jan mąż Reginy otrzymał 50 grzywien „pagamentum” od swego ojca sołtysa w Zbęchach i nazywany jest sołtysem w Łuszkowie, a Maciej syn Leonarda z Łuszkowa nie zgłosił pretensji do sołectwa łuszkowskiego.
Historyczne zapisy odnotowały także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1400 Jakub kmieć łuszkowski pozwany został przez Mikołaja Lubiatowskiego burgrabiego kościańskiego o to, że zabrał mu dobra wartości 20 grzywien. W 1403 wieś Łuszkowo uwolniona została od zarzutu kradzieży kobyły, którą zajęto w Łuszkowie i sprzedano w Gostyniu. W 1420 wspomniany został Jan syn Łuszkowskiego pochodzącego prawdopodobnie z Łuszkowa. W 1422 odnotowano w archiwach sądowych 6 kmieci łuszkowskich. Hanka Malechowska dowodziła przy pomocy świadków, że ciż ludzie opata lubińskiego napadli (oryg. „bieżeli gwałtem”) na Malechowo.
W 1465 odnotowany został sołtys łuszkowski Świętosław oraz kmiecie Jan Jasza, Świech, Wawrzyniec Kokoszka, Piotr Zaroszga z Łuszkowa oraz Piotr z Lubinia, którzy ręczyli Katarzynie żonie Jana zwanego Zaroszga, że należało jej się wiano wartości 7 grzywien w zamian za wniesiony przez nią mężowi posag i wyprawę, które to otrzymała od stryja Szymona z Gołębina plebana lubińskiego. Wyprawa ta wyniosła 4 grzywny, 3 suknie, czarny płaszcz wartości 4 grzywien oraz inne szaty wartości 10 grzywien, a także 4 krowy, 3 konie i 30 owiec.
W 1475 pracownik Wojciech Szbień kmieć z Łuszkowa był w sporze sądowym z Wojciechem Kopaszewskim. W 1515 pracownik Wawrzyniec z Łuszkowa wraz z żoną Małgorzatą zobowiązują się płacić czynsz 7 grzywien rocznie swoim dzieciom Maciejowi, Łukaszowi, Annie i Katarzynie. W 1522 oficjał lubiński wyraził zgodę na separację małżeństwa pracownika Wincentego z Łuszkowa z żoną Dorotą, gdyż Dorota cudzołożyła z pracownikiem Janem Pieniżnikiem (oryg. „Pyenyschnyk”) i miała z nim potomstwo. W 1540 Mikołaj kowal rodem z Łuszczkowa kupił dom w Krzywiniu od opatrznego Macieja Matury.
W Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1510 w Łuszkowie, wsi opata lubińskiego, sołectwo leżało na 3 łanach, a 7 i 1/4 łana była osiadła. We wsi było także 5 łanów opuszczonych, dwie karczmy - jedna należąca do sołtysa, a druga do opata. Miejscowi kmiecie uprawiali 4 i 3/4 łanów opustoszałych. W 1530 wieś zapłaciła pobór podatkowy z dwóch łanów. W 1563 miał miejsce pobór z 19 łanów, 3 łanów sołtysa, od karczmy dorocznej, wyszynku gorzałki, a także od 3 komorników, 3 hultajów (ludzi luźnych). W 1571 miał miejsce pobór z 19 łanów, od 3 łanów sołtysa, karczmy dorocznej, jednego zagrodnika oraz dwóch komorników. W 1580 pobrano podatki z 18 łanów, 1,5 łana sołeckiego oraz od dwóch komorników.
Wieś duchowna, własność opata benedyktynów w Lubiniu pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 246..
Zabory Polski W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Łuszkowo należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Łuszkowo należało do majątku Jerka, którego właścicielem był wówczas (1846) rząd pruski w Berlinie (w Jerce znajdował się urząd pruski). W skład majątku Jerka wchodziło łącznie 16 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Łuszkowo liczyło 280 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 37 dymów (domostw).
Okres PRL W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Krzywiń (gmina) Kategoria:Wsie opatów lubińskich (województwo poznańskie)