Matiaszów

Matiaszów – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek. Ma status sołectwa.

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Matiaszów, po jej zniesieniu w gromadzie Tursko Wielkie. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Przez wieś biegnie droga powiatowa nr 42343/42347 (0815T – Trzcianka – Sworoń – Matiaszów – Szwagrów – Niekurza) oraz dwie drogi gminne nr 4233009 (002658T – Szwagrów – Matiaszów); nr 4233010 (002659T – Matiaszów – Matiaszów-Staszówek)Dz. Urz. Woj. Świętokrzyskiego Nr 202 poz. 1855, s. 20, 10744.. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi przebiegają wały wiślane, poza tym (w niewielkim fragmencie) biegnie szerokotorowa linia kolejowa nr 65 (tzw. LHS).

+Integralne części wsi do 2023 r. SIMC Nazwa Rodzaj 0802107 Matiaszów-Staszówek przysiółek

Historia i położenie Matiaszów leży nad Wisłą i istnieje jako osobna wieś od XVI wieku. Niegdyś nazywał się Opatów Las a w pierwszej połowie XVII wieku nową nazwę nadał od swojego imienia Matyasz (Maciej) Dębicki z rodu Dębickich herbu Gryf, który około 1638 roku założył w tym miejscu dwór i folwark.

Opatów Las nie pojawia się w księgach poborowych województwa sandomierskiego z 1508 roku, które wymieniają tylko 4 wsie w parafii Niekrasów: Tursko, Trzciankę, Niekrasów i Ossalę a spośród najbliższych wsi leżących obecnie również na lewym brzegu Wisły wymieniona jest jeszcze tylko Niekurza jako należąca do parafii Gawłuszowice. Najwcześniejsza wzmianka o Opatowym Lesie pochodzi z 1565 roku i znajduje się w dokumentach działowych rodziny Turskich, którzy dzielą się między sobą dobrami Tursko Wielkie, w tym gruntem ,,ktory zwano Opatow Las na ktorym juz z obu stron kmiecie pewni są posadzeni y pola są w wielkiey cześci rozkopane y pozytki poczynione", co świadczy, że była to wówczas nowo osiedlona wieś. Niedługo potem, księgi poborowe województwa sandomierskiego z 1578 roku już wymieniają w parafii Niekrasów wieś Opatów Las alias Bieńkowice. Oprócz niej i wcześniej wspomnianych 4 wsi wymienione zostają także wsie Kępka oraz Nakole Las. W księgach metrykalnych parafii Niekrasów, zachowanych od 1680 roku, wielokrotnie wymieniany jest nie tylko Matiaszów ale również tamtejszy dwór jako aula in Mathyaszow.

Polski jezuita i przyrodnik Gabriel Rzączyński (1664-1737) wymienia Matyaszow jako miejsce występowania krzewinki z gatunku września pobrzeżna (Myricaria germanica), której stanowisko odkrył tam w roku 1721. Wiadomość ta pojawia się w niemieckim roczniku botanicznym z roku 1900. W dokumentach XIX-wiecznych najczęściej spotykany jest zapis Matyaszow i Matyaszów. Matiaszów w przeszłości był wsią szlachecką i należał po sprzedaniu przez Matyasza Dębickiego m.in. do Orzechowskich i Żelińskich (Żeleńskich) a w XIX wieku do Radziwiłłów i Potockich. Nazwa wsi pochodzi od imienia Matias lub bardziej po polsku Matyjasz – węgierskiego brzmienia imion Maciej jak i Mateusz, którego słowiańską formą jest właśnie Maciej.

Na obszarze Matiaszowa znajduje się pozostałe w starorzeczu Jezioro Matiaszowskie oraz mokradła zwane Starym Wiślem, co na Sandomierszczyźnie oznacza dawne koryto wiślane. Od XVII wieku stał tu dwór, który istniał mniej więcej do drugiej połowy XIX wieku. W latach 40. XIX wieku utworzono pod folwark i cukrownię sąsiednią wieś – Szwagrów, przez co zmniejszyła się powierzchnia gruntów południowej części Matyaszowa. Jeszcze w owych czasach miejsce niegdysiejszych zabudowań wiejskich znacząco różniło się od wyglądu współczesnego (wówczas teraźniejszego), bowiem: domy we wsi stały tylko na terenie wysiółka Górka i po drugiej stronie Jeziora Matiaszowskiego, na przedłużeniu drogi biegnącej przez Górkę, a jezioro jakby połowiło wieśXIX-wieczne mapy Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie. Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod koniec XIX wieku.

Na podstawie ww. informacji z 1887 roku – Matyaszów, to wieś nad rzeką Wisłą w ówczesnym powiecie sandomierskim, w ówczesnej gminie Tursko i parafii Niekrasów. Leży w odległości 34 wiorst od Sandomierza. Ma 37 domów, 208 mieszkańców, 289 morgi ziemi dworskiej i 320 mórg ziemi włościańskiej. Obszar folwarku Matyaszów należy do dóbr hr. Artura Potockiego.

W 1886 roku ówczesna parafia Niekrasów należała do ówczesnego dekanatu sandomierskiego (ale dawniej jeszcze do dekanatu staszowskiego) i liczyła wówczas 2230 dusz.

Matyaszów w 1867 roku wchodził w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8781 mórg rozległości ogółem (w tym 5083 mórg włościańskich) i 4613 mieszkańców (w tym 1,4% pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Nakol, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Ossala, Pióry, Rudniki, Szwagrów, Strużki, Sworoń, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i Zawada.

Demografia Współczesna struktura demograficzna wioski Matiaszów na podstawie danych z lat 1995–2009 według roczników GUS-u, z prezentacją danych z 2002 roku: Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIEJ.m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW(w przedziałach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80+I. OGÓŁEM os. 290 44 36 34 47 33 24 33 31 8– odsetek % 100 15,1 12,4 11,7 16,2 11,4 8,3 11,4 10,7 2,81. WEDŁUG PŁCIA. Mężczyzn os. 147 21 17 18 26 22 9 19 13 2– odsetek % 50,7 7,2 5,8 6,2 9 7,6 3,1 6,6 4,5 0,7B. Kobiet os. 143 23 19 16 21 11 15 14 18 6– odsetek % 49,3 7,9 6,6 5,5 7,2 3,8 5,2 4,8 6,2 2,1 Rysunek 1.1 Piramida populacji – struktura płci i wieku wioski Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIE J.m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW(w grupach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM Mężczyzn KobietI. OGÓŁEM os. 290 147 143– odsetek % 100 50,7 49,31. W WIEKUA. Przedprodukcyjnym os. 72 34 38– odsetek % 24,8 11,7 13,1B. Produkcyjnym os. 156 89 67– odsetek % 53,8 30,7 23,1a. mobilnym os. 102 55 47– odsetek % 35,2 19 16,2b. niemobilnym os. 54 34 20– odsetek % 18,6 11,7 6,9C. Poprodukcyjnym os. 62 24 38– odsetek % 21,4 8,3 13,1

Geografia W XIX-wiecznym Matiaszowie umiejscowione było nieduże jeziorko nazwane Matyaszowskie – znane nam z oryginalnego opisu Ludwika Wolskiego z 1851 roku.

Wieś Matiaszów położona jest 11 km na wschód, północny wschód od Połańca; 20 km na wschód, południowy wschód od Staszowa; 21 km na północ od Mielca i 22 km na południowy zachód od Tarnobrzega leżąc na wysokości 150 m n.p.m.

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne W latach 70. XX wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla Matiaszowa.

Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych Nazwa wsi Nazwy części wsi Nazwy obiektów fizjograficznych– charakter obiektuI. Gromada TURSKO WIELKIE Matiaszów Górka Korea Podwale Staszówek Jezioro Matiaszowskie – jezioro Karczunek – pole, łąka Kępa Matiaszowska – pole, łąki Pastwisko – pole Pod Domem – pole Szwagroskie – pole Za Jeziorem – pole

Przypisy Strona gminy, sołectwa

Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT