Młodasko (pol. hist. ‘’Młodawsko’’ ) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.
Położenie Wieś sołecka, położona 15 km na południe od Szamotuł, przy trasie drogi krajowej nr 92.
Nazwa Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Kiedyś nosiła inną formę nazwy – Młodawsko. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1389 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Mlodaffsko”, 1396 „Mlodaszko”, 1493 „Mlodawsky” 1505 „Mlodawskye”, 1508 i 1510 „Moldawsko” 1580 „Młodawsko.
Od pierwotnej nazwy wsi pochodzi także odmiejscowe nazwisko Młodawski, który przyjęli dawni posiadacze Młodawska.
Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W pobliżu zachodnich zabudowań wsi Archeolodzy zidentyfikowali na obszarze równinnym, 100 metrów na południe od szosy Poznań – Pniewy, grodzisko stożkowate, z okresu około 1100-1250 oraz w tym miejscu gródek wspomniany w XV wieku. Na południowy wschód od wsi, w odległości kilkuset metrów od szosy z Młodaska do Kiączyna, wśród łąk odkryto niedatowane cmentarzysko szkieletowe .
Grodzisko to utworzono na planie czworoboku z zaokrąglonymi narożnikami, o obwodzie 150 metrów i wysokości około 13 m. Otoczone było fosą co potwierdzają zachowane ślady. Jak głosi podanie ludowe, kopiec ten usypali Szwedzi i stawiali na nim armaty w celu ostrzeliwania okolicy. W rzeczywistości kopiec ten stanowi pozostałość po wczesnośredniowiecznym grodzisku wymienionym w 1384 r. jako "castrum Bytyń" i "fortalicium Bytyń".
Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Bytyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko Młodawskich, a później także do Wielżyńskich, Wargowskich, Odolikowskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego w parafii Bytyń.
Pierwszym wspomnianym właścicielem wsi w latach 1387-1400 był kasztelan starogrodzki Mikołaj Bytyński herbu Łodzia. W 1400 toczył spór z Czasławem Grabowcem z Grabowca koło Kórnika. Z orzeczenia sądu powinien poręczyć Czasławowi na sumę 23 grzywien szer. groszy, a jeśli tego nie uczyni, to powinien mu zastawić 5 grzywien czynszu od kmieci w Młodasku. W 1400 Mikołaj przyrzekł Szczedrzykowi ze Szczodrzykowa, że przywiesi do dokumencie, który dotyczy 29 grzywien, pieczęcie swoją oraz syna Pietrasza, a jeśliby tego nie uczynił, to wprowadzi go w posiadanie czynszu w dziedzinie Młodasko.
W 1389 mieszczanin poznański Janusz Stular, przed pożarem miasta Poznań, tytułem długu wygrał w sądzie 6 grzywien, które obciążały dziedzinę Młodasko. W 1401 Katarzyna z Młodaska oraz Mikołaj Pietrski toczyli ze sobą proces o zabrane mienia wartości 10 grzywien.
W latach 1403-1411 odnotowany został syn Mikołaja Bytyńskiego Jakub z Młodawska, który nosił podwójne nazwisko: Młodawski - odmiejscowe od nazwy wsi Młodawsko, ale także drugie Bytyński od nazwy miasta Bytynia. W 1403 Jakub Młodawski zapowiedział przed sądem ziemskim posiadanie lasów w Bytyniu, Młodasku i Kunowie. W 1403 odnotowano, że Jakub wraz z braćmi powinien przenieść prawo własności 3 łanów w Młodawsku na rzecz Szczedrzyka ze Szczodrzykowic albo Sędziwoja Zaborowskiego tytułem należności 30 grzywien bez 8 skudów. Sędziwój Zaborowski wygrał proces o 29 grzywien bez 8 skudów i powinien zostać wprowadzony w posiadanie czynszu 3 grzywien bez 8 groszy w Młodawsku. W 1406 sąd zadecydował, że Jakub powinien przyprowadzić do sądu swoją żonę i wspólnie z nią prowadzić proces z bratem Miroszkiem Bytyńskim o 200 grzywien kary umownej.
W XV wieku miejscowość odnotowywana była w procesach sądowych właścicieli wsi. W latach 1406-1427 odnotowano Bodzętę z Młodawska, a także z Bytynia. W 1407 był w sporze sądowym z Janem Krzestowskim, który dowodzi, że nie posiekł żadnego człowieka. W 1418 Bodzęta i Mikołaj dziedzice w Młodasku toczyli proces ze Stefanem z Wilkowa o kopce graniczne pomiędzy dziedzinami Młodasko i Pogwizdowo. W 1426 Bodzęta dziedzic w Młodawsku oraz jego brat Piotr dziedzic w Bytyniu odnotowani zostali jako wykonawcy ostatniej woli zmarłego Wojciecha plebana w Bytyniu. Wspomniany został także Jakub Kurek wówczas pleban w Bytyniu. Wszyscy wymienieni zostali w pozwie o mienie po zmarłym plebanie złożonym przez Andrzeja Śremskiego mieszczanina poznańskiego. W 1427 woźny sądu ziemskiego wywołał dokument starosty generalnego wielkopolskiego dotyczący przeniesienia prawa własności wsi Izdebno na rzecz Bodzęty, a sąd utrzymuje ten dokument w mocy. W 1427 Bodzęta był witrykiem kościoła w Młodasku.
W latach 1503-1509 odnotowany został właściciel we wsi Jerzy Młodawski. W latach 1503-1505 sprzedał on z zastrzeżeniem prawa wykupu Wojciechowi Przyborowskiemu w 1503 dwa półłanki w Młodawsku za 15 grzywien szer. groszy, a w 1505 3 półlanki za 23 grzywny. W 1508 Jerzy Młodawski zapisał swojej żonie Małgorzacie córce zmarłego Wojciecha Niemierzewskiego po 40 grzywien posagu i wiana na połowę części dziedzicznej w Młodawsku. W 1508 wystąpił jako wuj nieletnich Wincentego i Hieronima synów zmarłego Stanisława Słopanowskiego.
W latach 1503-1507 właścicielem we wsi był Stanisław Młodawski. W 1503 jako dziedzic w Młodasku sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu dwa półłanku we wsi za 10 grzywien szer. groszy z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1507 Andrzej Sarbski dziedzic we wsi Sarby jako świadek w sprawie aktów przemocy we wsi Mieścisko zeznał, że Stanisław Młodawski przybył wraz ze swoimi kmieciami na wozach do tej wsi i zabrał stamtąd zagrodnika wraz z jego dobytkiem.
W latach 1503-1510 odnotowano Wojciecha Przyborowskiego brata Jana, Jerzego i Stanisława Młodawskich, który przyjął odmiejscowe nazwisko od Przyborowa. W 1505 Wojciech przy pomocy swoich kmieci z Młodaska i Przyborowa wywiózł dziesięciny na szkodę plebana z Kaźmierza. W 1510 Wojciech zapisał swojej żonie Annie córce zmarłego Mikołaja Niegolewskiego po 200 kóp groszy posagu i wiana na połowie Przyborowa oraz na połowie Młodaska. W 1510 odnotowano, że wieś miała 5 dziedziców.
W procesach sądowych odnotowano także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1396 komandor domu joannitów św. Jan pod Poznaniem został pozwany przez Macieja, kmiecia z Młodawska o 6 grzywien, które od niego pobrał oraz o siekierę. Komandor w sądzie odpierał jego roszczenia. W 1503 w Młodawsku imiennie odnotowano miejscowych kmieci: na 2 półłankach siedział Trojan i Marcin Karbania, na 2 półłankach Jerzy Wieczko i Jakub Czyż, a na jednym łanie osiadłym wspomniany został Wojciech Czech.
Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku. W 1499 Młodasko znalazło się w wykazach zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 7,5 łana, od karczmy 6 groszy. Wspomniano, że spłonęły budynki kmiece stojące na 1,5 łana i kmiecie ci zostali zwolnieni od poboru. W 1509 pobrano podatki od 7,5 łana. W 1510 miał miejsce pobór od 6 łanów. W 1510 odnotowano folwarki dziedziców; 8,5 łanów kmiecych osiadłych, 2,5 łanów opuszczonych, 6 zagrodników, karczmarza. W 1563 miał miejsce pobór od 6 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1580 pobór zapłacili Stanisław Wielżyński od 6 półłanków, jednego zagrodnika, krawca oraz Ezechiel Wargowski od 4 półłanków, 3 zagrodników, 4 komorników, a także Dorota Odolikowska od 4 zagrodników.
Wieś szlachecka Młodawsko położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 3..
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Turystyka We wsi znajduje się dobrze zachowany park krajobrazowy z drugiej połowy XIX w. o pow. 11 ha z 2 jesionami o obw. 350 cm i 380 cm oraz lipą o obw. 380 cm. Od szosy do parku prowadzi aleja starych kasztanowcówR.Krygiel, P.Mordal, Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej, PTTK Oddział w Szamotułach, Szamotuły 2002, s. 108.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Młodasko Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)