thumb|Od lewej generałowie: Michał Rola-Żymierski, Marian Spychalski i Karol Świerczewski nad Nysą Łużycką (1945) Michał Rola-Żymierski, także Michał Żymierski, Michał Żymirski, ps. Rola, Morski, Konrad, Zawisza, właśc. Michał Łyżwiński (ur. 4 września 1890 w Krakowie, zm. 15 października 1989 w Warszawie) – polski wojskowy i działacz komunistyczny, oficer rezerwy Armii Austro-Węgier, generał brygady Wojska Polskiego, w 1927 wydalony z wojska, dowódca Armii Ludowej (1944), Naczelny Dowódca Wojska Polskiego, kierownik i minister obrony narodowej (1944–1949) i przewodniczący Państwowej Komisji Bezpieczeństwa, marszałek Polski, poseł i członek Prezydium Krajowej Rady Narodowej (1944–1947), poseł na Sejm Ustawodawczy (1947–1952), członek Rady Państwa (1949–1952), wiceprezes Narodowego Banku Polskiego (od 1956), honorowy prezes Zarządu Głównego i Rady Naczelnej ZBoWiD, członek Komisji Wojskowej Biura Politycznego KC PZPR, nadzorującej ludowe Wojsko Polskie od maja 1949.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Był synem urzędnika kolejowego Wojciecha Łyżwińskiego i Marii z domu Buczek. Urodzony w krakowskiej rodzinie inteligenckiej. Od 1902 uczęszczał do Gimnazjum św. Anny w Krakowie (klasy I, III, Va, VIa i VIIIa zdał z odznaczeniem). W 1910 zdał maturę. Podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. Od 1909 działał w ruchu niepodległościowym. Należał do organizacji „Zarzewie”, a później wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich. We wrześniu 1911 zgłosił się do Armii Austro-Węgier jako tzw. jednoroczny ochotnik. Służbę odbywał w 2 Tyrolskim Pułku Strzelców Cesarskich w Bozen, gdzie ukończył także szkołę oficerów rezerwy. We wrześniu 1912 awansował na chorążego i został przeniesiony do rezerwy.
Michał Łyżwiński zaczął posługiwać się nazwiskiem Żymirski w 1913, gdy jego brat Jan zamordował kierownika księgarni Gebethner i Wolff, zmiany nazwiska dokonał także jego brat Józef (również późniejszy oficer Wojska Polskiego). Po protestach rodziny Żymirskich zmodyfikował nazwisko na „Żymierski”. Jako Artur Żymierski był delegatem Komendy Okręgu I Armii Polskiej we Lwowie i w tym samym roku został komendantem okręgu lwowskiego Polskich Drużyn Strzeleckich.
Legiony Polskie i I wojna światowa mały|upright|lewo|Michał Żymierski jako oficer Legionów Polskich W lipcu 1914 Żymierski, jako oficer rezerwy otrzymał wezwanie do wojska i został wysłany na front serbski. Złożył wówczas podanie o przeniesienie do 2 kompanii kadrowej Legionów Polskich. Przeniesienie do Galicji miał otrzymać w ciągu miesiąca, jednak nie chcąc czekać, Żymierski na własną rękę przedostał się do nowej jednostki. Podczas I wojny światowej służył w Legionach Polskich, początkowo jako dowódca kompanii i batalionu I Brygady. Walczył m.in. pod Laskami i w okolicach Twierdzy Dęblin, gdzie 23 października 1914 został ciężko ranny i do lipca 1915 przebywał w wiedeńskim Allgemeines Krankenhaus na rekonwalescencji. 28 grudnia 1914 szpital w Wiedniu wizytował arcyksiążę Karol Stefan, z którym Żymierski zamienił kilka słów. Latem 1915 w stopniu majora był komendantem Polskiej Organizacji Wojskowej, od 1916 dowódcą pułków w I i II Brygadzie. Od lipca 1917, po kryzysie przysięgowym w stopniu podpułkownika został dowódcą 2 pułku piechoty w Polskim Korpusie Posiłkowym. W lutym 1918 po traktacie brzeskim był inicjatorem buntu II Brygady Legionów i przebicia się jej przez front pod Rarańczą na Bukowinie. Następnie przekazał dowództwo tej formacji gen. Józefowi Hallerowi. Po przejściu frontu został szefem sztabu II Korpusu Polskiego w Rosji (w którego skład weszła II Brygada Legionów) w stopniu pułkownika. Po rozbrojeniu Korpusu przez Niemców po bitwie pod Kaniowem w maju 1918 służył na stanowiskach dowódczych w POW w Rosji. Był dowódcą 2 pułku piechoty w 4 Dywizji Strzelców Polskich.
Służba w II Rzeczypospolitej Od stycznia 1919 służył w Wojsku PolskimPrzyjęty dekretem Naczelnego Wodza z dnia 4 marca 1919.. Został zweryfikowany w stopniu pułkownika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919.
W marcu 1919 mianowany dowódcą Ciechanowskiego Okręgu WojskowegoDziennik Rozkazów Wojskowych 1919, 20 marca, nr 31 pkt 1017, s. 790.. W sierpniu 1919, w związku z wybuchem I powstania śląskiego, został kierownikiem ekspozytury Naczelnego Dowództwa ds. powstania śląskiego z zadaniem kierowania akcją powstańczą na terenie Górnego Śląska. Po powrocie do Warszawy Żymierski ukończył kurs oficerski w Centrum Studiów Artyleryjskich w Rembertowie (30 października 1919). W grudniu objął dowództwo II Brygady Piechoty, walczącej na Froncie Litewsko-Białoruskim. Dowodzona przez niego brygada uczestniczyła w działaniach nad Berezyną, w tym w walkach o rejon Borysowa. Od 10 sierpnia 1920 Żymierski dowodził 2 Dywizją Piechoty Legionów, biorąc udział w walkach przeciw Armii Konnej Siemiona Budionnego pod Komarowem i Hrubieszowem. Za postawę podczas wojny polsko-bolszewickiej zyskał uznanie przełożonych, m.in. Edwarda Śmigłego-Rydza i Władysława Sikorskiego, co znalazło wyraz w odznaczeniu go Orderem Virtuti Militari V klasy. W latach 1922–1923 studiował w Wyższej Szkole Wojennej () w Paryżu, następnie odbył staż we francuskim Sztabie Generalnym. 1 grudnia 1924, w wieku 35 lat, został mianowany generałem brygady ze starszeństwem z dniem 15 sierpnia 1924 i 2. lokatą w korpusie generałów (w 1928 przesunął się na lokatę 1.). Wyznaczony na stanowisko zastępcy szefa Administracji Armii do spraw uzbrojenia odpowiedzialnego za finanse – zakupy sprzętu wojskowego w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Podwładnym jego był wówczas (jak i poprzednio w Legionach) późniejszy premier Felicjan Sławoj Składkowski, który w swych pisanych na emigracji wspomnieniach zwięźle skomentował jego talenty ekonomiczne. W opinii o Żymierskim Śmigły-Rydz pisał (1921): „Bardzo dobry oficer Sztabu Generalnego w wyższych dowództwach, zdolny, bardzo obowiązkowy, bardzo czynny, doskonały wychowawca korpusu oficerskiego, bardzo dobry administrator, o wielkiej inicjatywie”.
W czasie przewrotu majowego w 1926 stanął po stronie wojsk rządowych (m.in. nadzorował transport jednostek poznańskich w kierunku Warszawy oraz dowodził tzw. grupą Żymierskiego, która z okolic Sochaczewa podążała na stolicę), po ich klęsce został aresztowany wraz z generałami Tadeuszem Rozwadowskim, Juliuszem Malczewskim i Włodzimierzem Zagórskim. Wkrótce jednak generałów przewieziono do wojskowego więzienia śledczego na Antokolu w Wilnie, podczas gdy Żymierskiego uwięziono w Warszawie. 20 sierpnia 1926 doprowadzony z więzienia do Belwederu odbył rozmowę z Piłsudskim. Działał w Związku Oficerów Rezerwy RP, gdzie współpracował z mjr. Pawłem Piskozubem.
Zwrot w życiorysie – korupcja i współpraca z NKWD 6 września 1927 Wojskowy Sąd Okręgowy Nr I w Warszawie pod przewodnictwem gen. bryg. Bronisława Sikorskiego skazał go za nadużycia finansowe przy dostawach dla armii dokonywanych przez przedsiębiorstwo Protekta (maski przeciwgazowe) na karę 5 lat ciężkiego więzienia i karę dodatkową na czci – wydalenia z wojska. W składzie sędziowskim znaleźli się także generałowie: Stanisław Wróblewski, Wiktor Thommée, Michał Tokarzewski-Karaszewicz, a także kontradmirał Michał Borowski. Wśród niespełna stu powołanych świadków byli między innymi generałowie Kazimierz Pławski i Władysław Sikorski. Według sądu Żymierski „użył świadomie swego stanowiska służbowego na szkodę interesu majątkowego Skarbu Państwa” w wysokości 150 tys. dolarów. Ze względu na celowe wstrzymanie dostawy gaśnic w ustawionym przetargu i pozbawienie w ten sposób budynków wojskowych ochrony przeciwpożarowej sąd skazał go na karę pięciu lat ciężkiego więzienia.
Żymierski przebywał w więzieniu na warszawskim Mokotowie i w Cieszynie do 1931. Wówczas nawiązał pierwsze kontakty z komunistami, porzucając wyznawane wcześniej poglądy polityczne. Karol Popiel twierdził później, że oskarżenie Żymierskiego o korupcję było rodzajem zemsty politycznej ze strony Józefa Piłsudskiego i miało pośrednio zdyskredytować Władysława Sikorskiego.
W późniejszym okresie przebywał we Francji (do 1938), gdzie wstąpił do Komunistycznej Partii Polski. W 1932 zwerbował go do współpracy sowiecki wywiad cywilny INO NKWD (lub Razwiedupr – wywiad Armii CzerwonejWówczas wywiadem wojskowym ZSRR zajmował się Razwiedupr, w związku z NKWD.), który następnie w 1937 (w chaosie spowodowanym terrorem wielkiej czystki) zerwał z nim kontakty, podejrzewając Żymierskiego o dezinformację. Żymierski dostarczał NKWD informacje na temat organizacji i wyszkolenia Wojska Polskiego, transakcji Ministerstwa Spraw Wojskowych we Francji, a także werbował agentów dla wywiadu ZSRR z korpusu oficerskiego WP.
W październiku 1938 wrócił do Polski.
II wojna światowa W 1939 bezskutecznie ubiegał się o powrót do wojska. W czasie okupacji niemieckiej utrzymywał kontakty z komunistyczną grupą „Młot i Sierp”. Jesienią 1939 wyrobił sobie fałszywe dokumenty na nazwisko Zwoliński – posługiwał się nim w czasie okupacji. Według oficjalnej biografii Żymierskiego, wydanej anonimowo w PRL w 1986 (ze wstępem gen. Wojciecha Jaruzelskiego), w lutym 1940 konspiracyjny sąd obywatelski złożony ze zdecydowanych antypiłsudczyków uznał aresztowanie i wyrok z 1927 za polityczny i zrehabilitował Żymierskiego. Sąd obywatelski prawdopodobnie nie miał świadomości, iż Żymierski był wówczas agentem sowieckiego wywiadu NKWD, a decyzja sądu nie miała znaczenia i mocy prawnej w świetle obowiązującego prawa karnego II RP, gdyż jedynymi organami sądowniczymi mogącymi w warunkach okupacyjnych uniewinnić Żymierskiego był działający od maja 1940 system sądownictwa konspiracyjnego Polskiego Państwa Podziemnego (powołany z ramienia legalnego Rządu RP – kontynuatora przedwojennych struktur państwa polskiego) – np. działające w okupowanym kraju od listopada 1941 Wojskowe Sądy Specjalne lub utworzone w lipcu 1942 Cywilne Sądy Specjalne przy Delegaturze Rządu na Kraj. mały|Marszałek podczas odgruzowywania Warszawy Po zakończonej II wojnie światowej usiłowano przedstawiać Żymierskiego jako ofiarę represji politycznych, nie odnosząc się do kryminalnych zarzutów przeciwko niemu. Niektórzy publicyści i badacze okresu PRL przemilczali ten epizod z życia Żymierskiego lub pisali, iż w 1927 „wyjechał z kraju”. Również zdaniem polskiego historyka Andrzeja Garlickiego zaplecze polityczne skompromitowanego aferą korupcyjną Żymierskiego celowo usiłowało przedstawiać go wyłącznie jako ofiarę zemsty sanacji za udział Żymierskiego w walkach przeciwko Józefowi Piłsudskiemu w okresie zamachu majowego z 1926.
Według Norberta Michty udział Żymierskiego w obronie legalnego rządu nie mógł być powodem pozbawienia go wolności na dłuższy czas, dlatego sfabrykowano i wytoczono mu proces o rzekome nadużycia natury gospodarczej. Zanim jednak do niego doszło, Piłsudski usiłował przeciągnąć Żymierskiego na swoją stronę, obiecując mu nawet stanowisko komendanta Wyższej Szkoły Wojennej pod warunkiem jednakże „ujawnienia interesów jakie prowadził gen. Sikorski”. Piłsudski dostrzegał w Sikorskim groźnego rywala w walce o władzę nad wojskiem, a ponieważ nie mógł mu wytoczyć sprawy z okresu zamachu majowego, gdyż zajął on wówczas stanowisko neutralne, potrzebował innych powodów dla oskarżenia przeciwnika. Żymierski oświadczył, że nic nie wie o żadnych interesach gen. Sikorskiego, a praca w Ministerstwie Spraw Wojskowych pod kierunkiem tegoż była rzetelna i uczciwa.