Nagoszewo – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrowskim, na skraju gminy Ostrów Mazowiecka.

Położenie Leży po południowej stronie drogi krajowej nr 8, na Międzyrzeczu Łomżyńskim, na skraju Puszczy Białej.

Środowisko naturalne Nagoszewo leży na wysokości 100–110 m n.p.m.. Z pobliskich bagien wypływa Tuchełka, zwana też Nagoszewką, zasilająca kompleks dziewięciu stawów i uchodząca do Bugu.

Historia Nagoszewo to jedna z najstarszych osad w Puszczy Białej. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XIII wieku. Linia wsi Wiśniewo–Długosiodło–Osuchowa–Nagoszewo miała charakter obronny przed napierającymi z północnego wschodu Jaćwingami (XI–XII wiek).

W XVI wieku Nagoszewo było wsią czynszową wchodzącą w skład dóbr biskupów płockich. W II połowie wieku wieś należała do powiatu kamienieckiego ziemi nurskiej województwa mazowieckiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego..

W XVII wieku w Nagoszewie znajdował się ośrodek działalności bartników. We wsi działał młyn. W 1696 bp Andrzej Chryzostom Załuski, nie mogąc podnieść z upadku wyniszczonej gospodarczo wsi, oddał ją w dzierżawę. W XVIII wieku osada, wyludniona przez zarazy, została zasiedlona przez osadników z Puszczy Zielonej (Kurpiów). Biskup płocki Andrzej Chryzostom Załuski 4 lutego 1730 nadał przywilej Janowi, Wojciechowi i Mateuszowi Deptułom, Pawłowi Żegocie, Szymonowi Kulasikowi i Józefowi Borkowskiemu na osadnictwo w Nagoszewie i Grabownicy. Pozwolił wybierać spośród siebie wójta, dziać barcie w puszczy. Bartnicy mieli podlegać staroście bartnemu w Brańszczyku. Zwolnił osadników z pańszczyzny, podatków i dziesięcin. Osadnicy mogli sprzedać grunta i wyprowadzić się z dóbr biskupich. Czynsz kapitule płockiej mieli zacząć płacić 11 listopada 1734, początkowo po 30 złp każdy, a od 1736 po 60 złp rocznie z włóki chełmińskiej. Dodatkowo mieli obowiązek oddawać rączkę miodu z boru, płacić 1 złp kunowego oraz po 3 jarząbki od strzelby za prawo polowania (ale nie na dzikiego zwierza). Przywilej potwierdzili biskupi płoccy: Antoni Sebastian Dembowski 15 lipca 1738 i Krzysztof Hilary Szembek 25 maja 1791. Osadnicy zasiedlili całą wieś, choć Maria Żywirska miała wątpliwość co do zaliczania wszystkich mieszkańców wsi do Kurpi, twierdząc, że w tak dużej wsi nie mogła wyginąć (w wyniku wojny północnej i epidemii) cała autochtoniczna ludność. Niemniej na mocy przywileju z 16 lipca 1746, wydanego przez bp. Antoniego Sebastiana Dembowskiego, osadnicy w Nagoszewie mieli wolność dobywania i krudowania gruntów leśnych na pola i łąki oraz wyrabiania barci we wszystkich lasach stanowiących własność biskupią. Przywilej wydano dla Jakuba i Wojciecha Lipko, Jakuba Fidura, Adama Kozła i innych włościan. Potwierdził go 11 lipca 1753 bp Józef Eustachy Szembek. W 1773 wieś liczyła 33 zagrody.

Po sekularyzacji przeprowadzonej po upadku I Rzeczypospolitej wieś została włączona do dóbr narodowych Brok. W czasach pruskich (1795–1807) wieś zajmowała powierzchnię 1686 mórg (w tym 853 morgi lasów rządowych). Na początku XIX wieku włościanie z Nagoszewa często procesowali się z urzędnikami leśnymi o prawo korzystania z lasów (karczunek), zaś z proboszczem z Broku o szkołę (chciał czerpać zyski z placówki, choć włościanie utrzymywali swojego nauczyciela). W 1819 we wsi notowano 1 kolonistę-czynszownika na gruntach leśnych, 67 gospodarzy-czynszowników, kowala, strażnika leśnego. W Nagoszewie było wówczas 65 domów zamieszkałych przez 230 osób. W 1827 we wsi rządowej Naguszewo, należącej do powiatu i obwodu ostrołęckiego w województwie płockim, istniało 65 domów, w których mieszkało 407 osób.

W dniach 2–3 czerwca 1863, podczas powstania styczniowego, w pobliżu wsi rozegrała się bitwa oddziału powstańczego z wojskiem carskim. Zginęło ponad stu powstańców, w tym miejscowi rolnicy. Poległych pochowano na skraju wsi.

W okresie Królestwa Polskiego, do 1868, wieś należała do gminy Nagoszewo, następnie do gminy PorębaPostanowienie z 17 (29) września 1866, ogłoszone 5 (17) stycznia 1867 (Dziennik Praw, rok 1866, tom 66, nr 219, s. 279).Postanowienie z 29 grudnia 1867 (10 stycznia 1868), ogłoszone 8 (20) lutego 1868 (Dziennik Praw, rok 1868, tom 67, nr 228, s. 359).. W II połowie XIX wieku miejscowość była jedną z największych wsi czynszowych we wschodniej części Puszczy Białej (po Małkini i Osuchowej). Około 1885 notowano 110 domów i 714 mieszkańców. We wsi funkcjonowała szkoła początkowa. Adam Zakrzewski w 1887 włączył Nagoszewo do grupy południowej wsi kurpiowskich, czyli osad kurpiowskich położonych w Puszczy Białej.

W okresie międzywojennym Nagoszewo leżało w województwie białostockim, w powiecie ostrowskim, w gminie Poręba. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 wieś zamieszkiwało 345 osób, większość polskiej narodowości i wyznania rzymskokatolickiego (notowano 3 prawosławnych i 2 osoby, które podały inną narodowość). Było tu 60 budynków mieszkalnych. Miejscowość podlegała pod sąd grodzki w Ostrowi Mazowieckiej i okręgowy w Łomży, najbliższy urząd pocztowy mieścił się w Porębie.

W czasie okupacji niemieckiej ludność wsi zaangażowała się w ruch oporu. Nagoszewo podlegało pod obwód Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej „Opocznik”.

Po II wojnie światowej w miejscowości funkcjonowała poczta oraz ośrodek zdrowia. Miejscowość była siedzibą Gminnej Rady Narodowej w Nagoszewie. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Nagoszewo. Od 1 stycznia 1973 wieś należy do gminy Ostrów Mazowiecka.

Współcześnie mały|Budynek Szkoły Podstawowej im. Powstańców 1863 roku w Nagoszewie W 2002 we wsi istniały 130 gospodarstwa domowe. W 2006 miejscowość liczyła 92 domy i 280 mieszkańców. Na dzień 31 grudnia 2015 miejscowość zamieszkiwało 263 osób. W 2021 notowano 355 mieszkańców. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 8,7%.

We wsi znajduje się Publiczna Szkoła Podstawowa im. Powstańców 1863 Roku. Funkcjonuje biblioteka publiczna (utworzona w 1956), której od 1974 powierzono obowiązki biblioteki gminy Ostrów Mazowiecka. Biblioteka ma cztery filie: w Jasienicy, Jelonkach, Komorowie i Ugniewie.

W miejscowości działa Ochotnicza Straż Pożarna.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Andrzeja Apostoła w Broku.

Wieś jest częścią tzw. grupy ostrowskiej Puszczy Białej. Jest ulicówką.

Zabytki pomnik powstańców poległych w bitwie pod Nagoszewem wystawiony w 1917 w miejscu zbiorowej mogiły powstańców poległych w 1863, zlokalizowany jest, przy szosie Ostrów Mazowiecka – Warszawa i składa się z granitowej kolumny, na której szczycie znajduje się żelazny krzyż ozdobiony motywem wycinanki kurpiowskiej. W 1963 zainstalowano ogrodzenie kamienno-łańcuchowe oraz umieszczono tablicę z inskrypcją. W połowie wysokości kolumny zainstalowano przedstawienie wieńca laurowego ze skrzyżowanymi szablami oraz wizerunek orła powstańczego. Na szczycie ulokowany obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Co roku, 3 czerwca, przy pomniku odbywają się uroczystości upamiętniające poległych w bitwie. drewniane budynki mieszkalne z przełomu XIX i XX wieku o cechach budownictwa kurpiowskiego.

Ludzie związani z miejscowością Kazimierz Śladewski – poeta, Edward Rowny – amerykański generał, doradca ds. wojskowych w administracji prezydenta USA.

Przypisy Strona gminy, sołectwa.

GUS. Wyszukiwarka TERYT. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().

Kategoria:Ostrów Mazowiecka (gmina wiejska) Kategoria:Wsie duchowne I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)