thumb|220px|Agat z Nowego Kościoła Nowy Kościół (niem. NeukirchRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie złotoryjskim, w gminie Świerzawa, na Pogórzu Kaczawskim w Sudetach. Jest największą wsią gminy Świerzawa (długość 3,4 km).
Podział administracyjny + Integralne części wsi Nowy Kościół SIMC Nazwa Rodzaj0192732 Dynowice część wsi0192749 Krzeniów część wsi0192755 Różana przysiółek
W latach 1945–1954 siedziba gminy Nowy Kościół, następnie gromady Nowy Kościół. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.
Demografia Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczył 1209 mieszkańców. Jest największą miejscowością gminy Świerzawa.
Położenie Przez Nowy Kościół ciągnie się Szlak Wygasłych Wulkanów i płynie rzeka Kaczawa.
Historia W rejonie Nowego Kościoła odkryto kilkanaście stanowisk artefaktów kamiennych datowanych na późny paleolit, mezolit i neolit i na 1998 r. był to jeden z najbogatszych w artefakty rejonów Pogórza KaczawskiegoBronowicki J. Bobak D., MASOJĆ M., 1998: Nowe stanowiska z epoki kamienia w Nowym Kościele na Pogórzu Kaczawskim. ŚLĄSKIE SPRAWOZDANIA ARCHEOLOGICZNE, 40: 31-40.. W przysiółku Dynowice na południe od centrum wsi, nad doliną Piekiełko odkryto niewielkie grodzisko otoczone wałami dochodzącymi do prawie 1 m, zbudowanymi z bloczków skalnych. Zidentyfikowano ślady jednej bramy w wałach oraz dwóch małych budynków wewnątrz założenia, interpretowanego jako strażnica. Fragmenty ceramiki datują to założenie obronne na 9 wiek n.e.Lisowska E., 2017: Grodzisko wczesnośredniowieczne w Nowym Kościele – Dynowicach. Sudety, 1(165): s. 16–17. W okolicy Nowego Kościoła znaleziono też w 1872 r. depozyt 14 wczesnośredniowiecznych misek żelaznychLisowska, s. 16..
Wieś istnieje prawdopodobnie od średniowiecza i była siedzibą rodu von Zedlitz, którzy mieli tu swój zamek (zburzony po II wojnie światowej przez ówczesne władze). Nowy Kościół stanowił w XVI wieku centrum luteranizmu na Śląsku. Wykłady tu prowadził (na zamku von Zedlitzów) uczeń reformatora, Marcina Lutra, Melchior Hofmann. W XIX lub na początku XX wieku wybudowano w Nowym Kościele fabrykę czekolady, która nie dotrwała do naszych czasów.
Znaczna część historii miejscowości związana jest z górnictwem, głównie wydobyciem wapienia i rud miedzi. W ciągu kilku wieków przez wiele dziesięcioleci znajdowały się tu kopalnie i zakłady przetwórcze.
W miejscowości urodził się Edward Sarul, polski lekkoatleta, kulomiot, mistrz świata.
W miejscowości była stacja kolejowa Nowy Kościół.
Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki, pw. Matki Boskiej Różańcowej, z 1749 r., 1853 r. Wystrój wnętrza rokokowy, m.in. empory, ołtarz połączony z amboną, chrzcielnica, krucyfiks z poł. XVI w., cmentarz przy wieży, XIII w. ruina kościoła pw. Najświętszej Marii Panny, XIII-wiecznego, przełom XV/XVI w. mur obronny, z przełomu XV/XVI w. budynek bramny, z przełomu XV/XVI w. cmentarz ewangelicki, nieczynny, z drugiej połowy XIX w. zespół zamkowy zamek, już nieistniejący, pozostałości fosy park, z pierwszej połowy XIX w.
Kościoły Obecnie na terenie wsi działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły: Kościół Rzymskokatolicki Kościół Ewangelicko-Augsburski.
Złoża agatów W pobliżu wsi znajdują się najbardziej znane i największe w Polsce złoża agatów, wydobywane w większości nielegalnie przez kolekcjonerówFlorek W., Olszowa A., 2008: Morfologiczne skutki eksploatacji agatów w dolinie środkowej Kaczawy. Landform Analysis, Vol. 9: 280–284. .. Agaty występują w obrębie permskich porfirów.
Zobacz też Zabytki romańskie w Polsce
Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (). GUS. Rejestr TERYT.
Bibliografia Pogórze Kaczawskie, Słownik geografii turystycznej Sudetów, tom 7, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BiS, Wrocław 2002, .