Odoje (niem. Odoyen, 1938–1945 Nickelsberg) – wieś mazurska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Przez wieś przebiega linia kolejowa nr 223, odcinek Orzysz – Ełk. We wsi jest przystanek kolejowy Odoje z dworcem. Linia zamknięta dla ruchu pasażerskiego.
Nazwa W momencie lokacji wieś nazwano TscharneGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 73., podobnie jak nazywało się pobliskie jezioro i las oraz inna wieś o tej samej nazwie, powstała w zbliżonym okresie tuż za granicą administracyjną, w prokuratorii leckiej (giżyckiej). Jeszcze w 1519 roku, w dokumentach krzyżackich nazwa Tscharne użyta jest w odniesieniu do wsi czynszowej Odoje. Jednak już po niedługim czasie zaczęto używać nazwy pochodzącej od nazwiska zasadźcy: OdoyenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 223, 224. Na mapie Districtus Reinensis (1663) Józefa Naronowicza-Narońskiego - OdoienJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 2.. Podczas akcji germanizacyjnej nazw miejscowych i fizjograficznych historyczna nazwa niemiecka Odoyen została 16 lipca 1938 roku zastąpiona przez administrację nazistowską sztuczną formą Nickelsberg. Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości nadano obowiązującą nazwę OdojeRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Historia Komtur ryński Rudolf von Tippelskirchen nadał Mikołajowi Odojowi (Nickolai Odoi)Otto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 206. do zasiedlenia 66 łanów na prawie chełmińskim, z tego 6 łanów na jego sołectwo, w zamian za jedną służbę zbrojną. Dan w Rynie r. 1495Wojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 476.. Wieś otrzymała 14 lat wolnizny. Sołtys otrzymał niższe sądownictwo oraz co trzeci denar z wyższego sądownictwa. Dostał również prawo rybołówstwa na jeziorze Orzysz zarówno latem jak i zimą, gdy mieszkańcy wsi mogli łowić tylko latem (od Wielkanocy do św. Michała), tylko na jeziorze Czarnym bez używania sakówGrzegorz Białuński, Rybołówstwo w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich (XIV-XVII w.) ze szczególnym uwzględnieniem starostwa ryńskiego Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 1(227) Olsztyn 2000 str. 32.. Sołtys i mieszkańcy uzyskali również prawo małych polowań. Chłopi z Odój płacili czynsz pół grzywny w różnych monetach od łanu, a także płużne (Pflugkorn) w wysokości ćwierć korca pszenicy i żyta oraz korzec owsa. Chłopi byli również opodatkowani na rzecz kościoła. Płacili dziesięcinę małdratową (w ziarnie) w wysokości pół korca owsa i tyleż żyta. Mieszkańcy Odoi mieli zakaz wprowadzania jakichkolwiek zmian w wodach płynących. Rachunki krzyżackie z 1517 roku wykazują w Odojach dwie karczmy, potwierdziły to również dokumenty z 1540 roku. W Odojach mieszkają r. 1539 sami Polacy. W spisach z 1539 i 1564 roku w Odojach wykazano zagospodarowanych 46 łanów. Odoje należały do parafii i rewiru w Orzyszu. W październiku 1656 Tatarzy uprowadzili w jasyr 2 mężczyzn. W 1710 roku, kiedy epidemia dżumy zdziesiątkowała okoliczną ludność w tym duchowieństwo z Orzysza, parafialne nabożeństwa ewangelickie odprawiano w stodole gospodarza SokołowskiegoR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 54.. W 1735 roku założono szkołę. Według danych opublikowanych w 1822 roku w Odojach mieszkały 133 osobyDr. Leopold Krug, Alexander August Mützell Neues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Zweiter Band G-Ko. Karl August Kümmel, Halle, 1822, s. 306.. W 1857 roku we wsi mieszkały 244 osoby. Nauczycielem był Michael OpitzStatistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857 s. 301.. Według danych z 1907 roku właścicielem 372 ha gruntów w Odojach był Gustav GerlachHandbuch des Grundbesitzes im Deutschen Reiche. I. Das Königreich Preussen. III. Band: Provinz Ostpreussen Nicolaische Verlags-Buchhandlung R. Stricker, Berlin 1907, s. 466, 467.. Na 1 sierpnia 1914 roku zaplanowano otwarcie linii kolejowej Orzysz - Ełk, przechodzącej przez Odoje, gdzie wybudowano dworzec kolejowy. I wojna światowa pokrzyżowała te plany. Po wyparciu Rosjan i wyremontowaniu szlaku, wiosną 1915 roku ruszyły pierwsze transporty wojskowe. W 1935 roku jeden nauczyciel uczył 35 uczniów. W 1933 r. w miejscowości mieszkało 280 osób, a spis powszechny z maja 1939 roku wykazuje 291 mieszkańców. Po 1945 roku w Odojach utworzono rolniczą spółdzielnię produkcyjną. Zabytki Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Dawny cmentarz ewangelicki, założony w połowie XIX w.Karta zabytku - cmentarz Zespół dworca kolejowego, zbudowany w drugiej dekadzie XX wieku, w skład którego wchodzą: Dworzec kolejowyKarta zabytku - dworzec kolejowy. Budynek mieszkalno-gospodarczyKarta zabytku - budynek mieszkalno-gospodarczy. Dwa budynki gospodarczeKarta zabytku - budynek gospodarczy 1Karta zabytku budynek gospodarczy 2. Inne obiekty, nie ujęte w ewidencji: Dwa wiadukty kolejowe z początku XX wieku. Turystyka Przez Odoje przebiegają dwa szlaki rowerowe: szlak wokół jeziora OrzyszR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 49.. szlak rodzinnyR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 111.. Wiadukt kolejowy z początku XX wieku umożliwiający przejazd pod torowiskiem jest jednocześnie dobrym punktem widokowym na najbliższą okolicę, krajobraz wzniesień czołowomorenowych. Na północ od wsi, na skraju lasu rosną 4 pomnikowe okazy jarząbu szwedzkiegoBIP UW w Olsztynie.
Przypisy
Bibliografia
R. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba, Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska, Orzysz, 2004, str. 135,
Linki zewnętrzne
Kategoria:Odoje