Konrad Prószyński, ps. Kazimierz Promyk, „Pisarz Gazety Świątecznej” (ur. w Mińsku, zm. 8 lipca 1908 w Warszawie) – polski działacz oświatowy, pisarz, wydawca.
Życiorys Urodzony w zubożałej rodzinie szlacheckiej. Był synem Stanisława Antoniego Prószyńskiego i Pelagii z domu Kułak. Ojciec jego prowadził w Mińsku zakład fotograficzny, jeden z pierwszych w Polsce (założony w 1839 roku). Jako młody człowiek zesłany wraz z rodzicami i rodzeństwem do Tomska w zachodniej Syberii w wyniku oskarżenia ojca o działalność patriotyczną, polegającą między innymi na umieszczaniu symboli narodowych Polski i Litwy na wykonywanych przez niego fotografiach rodzinnych. Na zesłaniu poznał Stanisława Witkiewicza, późniejszego historyka sztuki i krytyka literackiego, syna Ignacego Witkiewicza zesłanego do Tomska za udział w powstaniu styczniowym. Przedostał się wraz ze Stanisławem Witkiewiczem w wieku 17 lat do kraju i po kilkuletnich staraniach, w 1873 roku, uzyskał zwolnienie rodziców i rodzeństwa z zesłania.
W 1875 założył tajne Towarzystwo Oświaty Narodowej mające na celu szerzenie oświaty wśród ludu; autor elementarzy, m.in. pierwszego nowoczesnego elementarza (wyd. 1875) oraz wydanej w 1879 Obrazkowej nauki czytania i pisania (zwycięstwo na międzynarodowej wystawie Londyńskiego Towarzystwa Pedagogicznego 1893). Propagował nauczanie indywidualne metodą samokształcenia; położył zasługi w upowszechnianiu czytelnictwa na wsi. Od 1881 wydawał tygodnik dla chłopów Gazeta Świąteczna. Zwolennik pracy organicznej i solidaryzmu narodowego. W 1878 założył w Warszawie Księgarnię Krajową, zajmującą się rozpowszechnianiem literatury popularnej oraz popularnonaukowej. Otrzymał tytuł członka honorowego Towarzystwa Szkoły Ludowej.
Był członkiem Ligi NarodowejStanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej (okres 1887-1907), Londyn 1964, s. 581..
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera T-1-15/16). mały|Grób pisarza Konrada Prószyńskiego
Upamiętnienie W 1911 planowano ustanowienie pomnika Konrada Prószyńskiego według przygotowanego projektu Czesława Makowskiego.
W 1926 roku imię Kazimierza Promyka nadano ulicy w dzielnicy Żoliborz w Warszawie.
Swoim patronem ustanowiła go zarejestrowana w 2019 fundacja Instytut im. Kazimierza Promyka, w październiku 2024 przemianowana na Obserwatorium Rozwoju Gospodarki i Demokracji. Fundacja skupiała „młodych ekspertów” wywodzących się z kierownictwa Niezależnego Zrzeszenia Studentów, współpracując z Jarosławem Gowinem, Przemysławem Czarnkiem oraz kierowanym przez Witolda d'Humilly de Chevilly i Tomasza Porębę think tankiem . W latach 2019–2021 otrzymała 1,4 mln zł dotacji z Narodowego Instytutu Wolności, plasując się w czołówce dofinansowanych organizacji.
Rodzina Dwukrotnie żonaty, z Cecylią z domu Puciata (zmarła w 1884 r.) oraz z Wandą z Korzonów. Z pierwszą żoną miał czworo dzieci, z drugą siedmioro.
Jego dzieci i wnuki to: Tadeusz Anastazy (1873-1925) dziennikarz, redaktor "Gazety Świątecznej" i poseł na Sejm; Kazimierz (1875-1945) wynalazca i konstruktor; Jadwiga (1877-1956) rysowniczka, żona senatora Michała Roga; Stefan (1879-1955) prawnik, profesor UMK w Toruniu; Tomasz (1887-1912) architekt; Pelagia Wanda (1889-1953) redaktorka "Gazety Świątecznej", żona agronoma Piotra Gałąski; Konrad Marcjan (1891-1944) kapitan marynarki handlowej i dziennikarz, ostatni redaktor "Gazety Świątecznej"; Janina (1892-1956) malarka i dziennikarka; Stanisława (1896-1966) dziennikarka; Bolesław Antoni (1902-1920) uczeń, zginął podczas Bitwy Warszawskiej pod Ossowem; Marek Józef (1906-2003) geolog i geograf. Wnukiem Konrada jest Mieczysław Prószynski, syn Marka PrószyńskiegoSzczepan Lewicki: Konrad Prószyński (Kazimierz Promyk), wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 1996.
Przypisy
Bibliografia
Szczepan Lewicki, Konrad Prószyński (Kazimierz Promyk), wyd. Prószyński i S-ka, Warszawa 1996. Władysław Jewsiewicki, „Kazimierz Prószyński”, wyd. Interpress, Warszawa 1974
Linki zewnętrzne www.KonradProszynski.pl Publikacje Konrada Prószyńskiego w serwisie Polona.pl
Kategoria:Członkowie honorowi Towarzystwa Szkoły Ludowej Kategoria:Członkowie Ligi Narodowej Kategoria:Członkowie Towarzystwa Oświaty Narodowej Kategoria:Ludzie związani z Mińskiem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Polscy wydawcy Kategoria:Polscy zesłańcy na Sybir Kategoria:Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim Kategoria:Urodzeni w 1851 Kategoria:Zmarli w 1908 Kategoria:Ludzie urodzeni w Mińsku (Imperium Rosyjskie)