Ornowo (niem. Arnau) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie ostródzkim, w gminie Ostróda. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Niemiecka nazwa Arnau pochodzi prawdopodobnie od staropruskiego imienia Arno lub Arne.

Historia Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1329 roku, kiedy to znalazła się ona wśród ziem nadanych na prawie chełmińskim braciom Glabune i Glausote przez komtura dzierzgońskiego Lutra z Brunszwiku. W okresie między 1374-1379 komtur Bernard von Mansfeld nadał niejakiemu Jakubowi 60 włók na założenie wsi Ornowo (wynika z tego że wcześniejsza lokacja sprzed pół wieku była nieskuteczna lub, że wieś uległa zniszczeniu). W 1397 r. miejscowość została wykupiona przez komtura ostródzkiego Jahanna von Schönfelda od Zandesa Erasmusa (razem z dworem Morliny i innymi dobrami) i stała się wsią czynszową. W Ornowie była kaplica, a od XIV w. istniał kościół który był fila parafii w Ostródzie. W XV w. Arnau ucierpiało w wyniku wojen polsko-krzyżackich. W 1540 r. we wsi był sołtys i 13 chłopów czynszowych. W 1579 r. we wsi było 16 chłopów, uprawiających po dwie włóki (chłopi nosili polskie nazwiska, poza jednym - Paulem Lange). Osobne włóki należały do sołtysa oraz parafii. W latach 1580–1654 właścicielem wsi był marszałek elektora Ahasverus Brandt. Wieś otrzymał za zasługi wojenne ojca oraz własne.

W XVII w. Arnau ucierpiało w wyniku wojen polsko-szwedzkich. Po wojnie 26 włók chłopskich leżało odłogiem (uciekli do Polski lub schronili się w okolicznych lasach). W 1636 r. we wsi było 9 wolnych chłopów a 16 gospodarstw było jeszcze nie obsadzonych. Do połowy XVII na południowych ziemiach Prus Książęcych postępował proces polonizacji, w efekcie którego (m.in. w Arnau) pojawiało się coraz więcej osób mówiących po polsku i posiadających polsko brzmiące nazwiska. Po pokoju oliwskim w 1660 r. wpływy polonizacji zaczęły słabnąć, chociaż jeszcze w XVIII w. na terenach na południe od Ostródy mówiło się głównie po polsku. W 1626 r. (po wojnie polsko-szwedzkiej) odbudowano kościół. Na początku XVIII w. wieś obejmowała 60 włók, z których 18 uprawiało 9 chłopów czynszowych, 30 włók nie było uprawianych. W 1721 r. 4 włoki kościelne były wydzierżawione przez Chrystiana Dągowskiego i Floriana Sątopskiego. W 1740 rząd pruski sprowadził do wsi kolonistów niemieckich. W tym czasie nauczycielem i katechetą był niejaki Pauli. Przygotował on do zawodu nauczycielskiego zubożałego sukiennika H. Klecza. W 1765 r. nauczycielem był Florian Sątopski - założyciel i budowniczy owej szkoły. W 1776 r. w Ornowie mieszkało 10. chłopów szarwarkowych i 4 kolonistów niemieckich. 10 włók książęcych leżało odłogiem.

W 1820 r. wieś zamieszkiwały 304 osoby, w 1861 r. 533. W 1883 r. we wsi było 80 domów i 730 mieszkańców. W 1895 r. w Ornowie mieszkało 678 osób.

W 1920 roku mieszkańcy Arnau zadecydowali w plebiscycie o pozostawieniu wsi w granicach Prus Wschodnich, za czym głosowało 388 na 390 uprawnionych (dwóch braci, którzy opowiedzieli się za Polską wygnano ze wsi). Przed wybuchem II wojny światowej liczba mieszkańców wynosiła 461.

Zabytki Gotycki kościół z kamienia, na froncie trzykondygnacyjna wieża, górna część drewniana, nakryta hełmem ostrosłupowym. Świątynia jednonawowa, bez prezbiterium, nawa kryta stropem, niewielki barokowy ołtarz. Kościół otacza stary cmentarz z nagrobkami z XIX wiekuPiotr Skurzyński „Warmia, Mazury, Suwalszczyzna” Wyd. Sport i Turystyka - Muza S.A. Warszawa 2004 s. 243.

Przypisy

Bibliografia Ostróda. Z dziejów miasta i okolic. Pojezierze, Olsztyn, 1976, 448 str.

Linki zewnętrzne

Kategoria:Ostróda (gmina wiejska)