Palędzie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Dopiewo.
Położenie Wieś graniczy z Dąbrówką, Gołuskami i Dopiewcem. Do Palędzia należały kiedyś wsie Olszywka i Studzieniec.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 (wg kopii z XV wieku) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Palandze”, 1388 „Palendze”, 1390 „Palandza”, 1391 „Maior Palandze”, 1394 „Palanza”, 1396 „de Palandze Magnis”, 1397 „Paløze, Magnum Paløze”, 1398 „Mayor Palødze”, 1400 „Magnum Palandze”, 1401 „Palandz Maius”, 1404 i w 1413 „Palandze Mayus, Maius Palandze”, 1419 „Paladze”, 1427 „Polandze”, 1437 „Pallandze”, 1447 „Palyandzc”, 1464 „Polandzye”, 1500 „Paledzye”, 1500 „Palyedze”, 1510 „Palladze”, 1563 „Paliandzie” . Dawniej w czasach niemieckich Brandrode.
Od nazwy miejscowej wsi Skórzewo, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Palędzkich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.
Historia Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Archeolodzy odkryli tu cmentarzysko cmentarzysko kultury łużyckiej o powierzchni 236 m² zawierające 41 grobów całopalnychAgnieszka Krawczewska, Dziedzictwo archeologiczne powiatu poznańskiego w aspekcie konserwatorskim, w: Wielkopolski Biuletyn Konserwatorski, tom IV/2015, s. 295, ..
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej polskiej szlachty z rodu Kruków, którzy od jej nazwy przyjęli odmiejscowe nazwisko Palędzkich, a później także do spokrewnionych z nimi Dąbrowskich herbu Drogosławicz. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1447 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Skórzewo .
Podczas panowania Władysława Łokietka odbyła się bitwa pod Palędziem z Krzyżakami. Polskim dowódcą był hrabia Bniński. Poznaniacy odnieśli zwycięstwo, o czym mówi kronikarz krzyżacki: „kmiecie poznańscy dokonali rzezi na Krzyżakach”.
Pierwsze zachowane zapisy historyczne o wsi pochodzą z lat 1387-1401, z archiwalnych zapisów sądowych i odnotowują właściciela we wsi Jakuba (także zwanego Jakuszem lub Jakubkiem) Kruka z Palędzia brata Andrzeja, bratanka Jakuba Dąbrowskiego vel Palędzkiego z Palędzia Małego. W 1387 Jakub z Palędzia oraz brat jego Andrzej przegrali proces sądowy z Maciejem Jadem. W 1388 zostali oni pozwani przez Wojciecha Górskiego z Góry zwanego też Dymoczewskim od Dymoczewa koło Stęszewa, który pozwał ich o dwa łany w Palędziu jeden należący do kmiecia Bartłomieja, a drugi do kmiecia Wawrzyńca. W latach 1389-1392 Jakub Kruk przegrał procesy z Wojciechem Dymoczewskim z Dymoczewa i Góry. W 1389 o zajazd dokonany przez wspomnianego Wojciecha razem z 16 kmieciami i 16 sługami (łac. „famuli”) oraz o rzekome zabranie 30 kóp zboża. W 1392natomiast przegrał proces sądowy o dwa łany, żyto i łąki. W 1390 i 1400 Jakub z Palędzia pozwany został przez stryja Jakuba z Palędzia Małego oraz jego synów Staszka Słapa i Wojsława o 100 grzywien szkody z powodu pożarów. W latach 1391-1392 Jakub Kruk był w sporach sądowych ze stryjem Jakubem. W 1391 wygrał proces o 4 grzywny oraz jeden wiardunek i za tę kwotę trzymał część w Palędziu. W 1392 przegrał proces o 20 grzywien zakładu. W 1394 Jakub odparł roszczenia Jakuba z Dupiewca (obecnie to Dopiewiec) o połowę grzywny. W 1395 toczył on spór sądowy ze wspomnianym stryjem Jakubem o zboże zabrane na drodze królewskiej. W 1400 Jakub Kruk był w sporze ze Stanisławem Słapem oraz jego ojcem Jakubem z Palędzia Małego o 100 grzywien za broń (łac. „pro armacione”). W 1401 woźny sądu ziemskiego wwiązał Stanisława Słapa z Palędzia Małego w połowę części Palędzia, którą Jakub Kruk trzymał w sumie 30 grzywien.
W latach 1387-1405 i w 1411 źródła historyczne notują Andrzeja Palędzkiego z Palędzia (zwanego też Dąbrowskim od Dąbrowy), który był bratem Jakuba Kruka. W 1388 pozwany został przez Pomiana z Lubonia o należne mu korzyści (łac „utilitates”) z łanu w Palędziu, który Pomian miał w zastawie za dwie grzywny. W 1396 był w sporze z Wierzbiętą z Grabowca koło Kórnika w powiecie pyzdrskim, która obecnie nie istnieje. W 1398 Andrzej Palędzki wykupił z zastawu jeden łan, a drugi łan pozostał w zastawie u Jakusza z Palędzia Małego. W 1398 Andrzej był w sporze ze Stanisławem Słapem z Palędzia Małego o wygnane przemocą bydło. W 1400 odparł roszczenia Stanisława Słapa z Palędzia Małego, który go pozwał w imieniu swojego brata Wojsława o zabrane drzewa wartości 20 grzywien. W 1401 Andrzej Palędzki pozwał Stanisława Słapa o pooranie roli dowodząc, że Stanisław w 5 pługów orał jego role. W latach 1404-1405 został pozwany przez Hinczę wójta z Mosiny oraz jego rodzeństwo o 24 grzywien posagu należnego ich matce. W 1411 Andrzej Palędzki dziedzic z Palędzia odnotowany został jako sołtys w Gołuskach.
Źródła historyczne odnotowały również mieszkańców wsi z niższych stanów społecznych. W 1388 wspomniani zostali kmiecie palędzcy Bartłomiej i Wawrzyniec. W 1397 Maciej kmieć z Palędzia upominał się u Wojciecha z Radwankowa o wołu zabranego na drodze. Przy okazji tego sporu odnotowano świadków zdarzenia, kmieci palędzkich Michała Czackiego, Dobrosza, Michała Kozaka. W 1410 odnotowana została Magdalena kmiotka z Palędzia. Bieniak Sadowski dowodził przed sądem, że jej nie bił i nie wiązał łańcuchem. W 1423 Jan kmieć z Palędzia dowodził przy pomocy świadków, między którymi byli Piotr, Jan i Ubysz, również kmiecie palędzcy, że nie kradł żyta z wozu kmieciom z Junikowa. W 1428 Marcin kmieć z Palędzia był w sporze z Januszem Szołowskim lub Wszołowskim, który był kanonikiem poznańskim oraz regensem z wsi kapitulnej Gołuski.
Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1508 pobrano z miejscowości wiardunki wojenne, które zapłacono od 10,5 łana, karczmy, wiatraka oraz opuszczonego młyna zbożowego. W 1510 w Palędziu odnotowano 11 łanów osiadłych, jeden łan opuszczony oraz folwark. W 1563 miał miejsce pobór od 6 łanów oraz od karczmy. W 1577 płatnikiem poboru podatkowego był niejaki Orzelski. W 1580 Andrzej Dąbrowski zapłacił pobór we wsi od 4 łanów, 4 zagrodników, krawca, kowala oraz od roli karczmarskiej.
II wojna światowa W listopadzie 1939 niemieckie Gestapo dokonało we wsi masowych egzekucji kilkuset osób, w tym 70 studentów Uniwersytetu Poznańskiego, przywiezionych z obozu zagłady Fort VII w Poznaniu. Ofiary zbrodni pochowano w zbiorowej mogile. We wsi znajdują się obelisk oraz tablica poświęcone ojcu Marianowi Żelazkowi.
Okres PRL W latach 1954–1968 wieś była siedzibą gromady Palędzie. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.
Okres III RP 20 listopada 1992 miała tu miejsce katastrofa samolotu MiG-21PFM. Tego dnia porucznik Roman Jacek wystartował z lotniska w Krzesinach do lotu szkoleniowego w trudnych warunkach nocnych. Już na początku lotu oświetlenie sztucznego horyzontu przestało działać. Pilot otrzymał polecenie by wzbić się ponad chmury, jednak przez brak punktu odniesienia samolot obrócił się dołem do góry. Przez to, gdy pilot chciał wznieść się wyżej, tak naprawdę skierował maszynę w dół. Samolot wbił się w ziemię z pełną prędkością, a pilot zginął na miejscu.
Komunikacja Przez Palędzie przejeżdżają autobusy poznańskiej linii 729 (Dopiewo – Poznań Ogrody). Tuż poza granicami wsi znajduje się przystanek Dąbrówka/Szkoła, na którym zatrzymują się autobusy poznańskich linii 727 (Dąbrówka – Poznań Junikowo) i 728 (Dąbrówka – Poznań Ogrody). Oprócz tego przez Palędzie przebiegają również trasy gminnych bezpłatnych linii 795, 797, 799. Wszystkie palędzkie przystanki znajdują się w poznańskiej strefie biletowej C.
Niedaleko wsi, poza jej granicami administracyjnymi (w Dąbrówce) znajduje się stacja kolejowa Palędzie.
Urodzeni w miejscowości Wiktoria Hetmańska Marian Żelazek
Przypisy , Wigand von Marburg. Scriptores Rerum Prussicarum tom II, Leipzig 1869s. 179.
Bibliografia
Kategoria:Dopiewo (gmina)