Pawłokoma () – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Dynów. Ma status sołectwa. Leży na terenie Parku Krajobrazowego Pogórza Przemyskiego. Wieś należy do parafii w Dylągowej w diecezji przemyskiej.
W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego.
Położenie Wieś położona jest nad potokiem Łysa, będącym prawym dopływem Sanu. Graniczy od zachodu z Bartkówką, od południa z Dylągową a na wschodzie częściowo z Sielnicą. San otacza wieś od strony północno–zachodniej i wschodniej w formie wygiętego łuku.
Części wsi +Integralne części wsi Pawłokoma SIMC Nazwa Rodzaj1000752 Dymitówki część wsi0602012 Kaczmarówka część wsi0602029 Kolonia część wsi1000806 Radanówki część wsi0602035 Zagóra część wsi
Historia Pierwsza wzmianka w dokumentach o miejscowości Pawłokoma pochodzi z 13 października 1441, kiedy to w wyniku nadania królewskiego wieś została przejęta przez Mikołaja Kmitę.
W czasach zaborów, do 1918, wieś położona była w powiecie brzozowskim, w austriackiej prowincji Galicja. W połowie i pod koniec XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej w Pawłokomie był Ludwik Skrzyński. Po roku 1918 wieś należała do powiatu brzozowskiego, sąd powiatowy w Dynowie, sąd okręgowy w Sanoku. W okresie międzywojennym był tu cieśla, kołodziej, kowal, krawiec, szewcy, oraz trafika i gospoda.
W okresie do wybuchu II wojny światowej we wsi działała polska organizacja Związku Strzeleckiego oraz ukraińska Proswita.
II wojna światowa Po 17 września 1939 wieś, w wyniku ustalenia nowej granicy niemiecko-sowieckiej, znalazła się w ZSRR. 10 lutego 1940 rozpoczęły się pierwsze wywózki Polaków w głąb Związku Radzieckiego. W okresie po kwietniu 1943 część ukraińskich mieszkańców zgłosiła się na ochotnika do 14 Dywizji Grenadierów SS. Od 1944 do maja 1945 na terenie Pawłokomy oraz ościennych wsi dochodziło do starć polsko-ukraińskich.
W kwietniu 1944 policja ukraińska z Jawornika Ruskiego aresztowała pięciu mieszkańców Pawłokomy pod zarzutem przynależności do AK i posiadania broni. Aresztowanymi byli Jan Kuś, Jan Radon, Jan Ulanowski, Maria Ulanowska i Katarzyna Kocyło (oprócz nich także jeden mieszkaniec Dylągowej).
3 marca 1945 członkowie samoobrony z kilku okolicznych wsi zamordowali od 150 do 366 osób narodowości ukraińskiej z Pawłokomy, w tym greckokatolickiego księdza Wołodymyra Łemcię. Mord odbył się na cmentarzu obok miejscowej cerkwi.
W latach 60. XX wieku cerkiew została rozebrana a materiał budowlany z niej pozyskany posłużył do wzniesienia domu ludowegoPortal poświęcony Pogórzu Przemyskiemu i Górom Sanocko-Turczańskim.
W 2006 odbyły się uroczystości upamiętniające polskie i ukraińskie ofiary wydarzeń z II wojny światowej, których uczestnikami był prezydent Polski, Lech Kaczyński, i prezydent Ukrainy, Wiktor Juszczenko.
Urodzeni w Pawłokomie Petro Poticzny – kanadyjski historyk ukraińskiego pochodzenia. Józef Maciej Wodyński – polski scenograf i malarz.
Galeria
Zobacz też cerkiew Pokrowy Najświętszej Marii Panny w Pawłokomie
Przypisy Raport o stanie gminy Dynów w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 9 Strona gminy. Sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia Iwan Fedak, wspomnienie w: Zakerzonnia – spohady wojakiw UPA, wyd. Archiwum Ukraińskie, Warszawa 1994, s. 283–386 Zdzisław Konieczny. Był taki czas. U źródeł akcji odwetowej w Pawłokomie. Przemyśl 2000. wyd. Archiwum Państwowego w Przemyślu Petro Poticzny, Pawłokoma – istorija seła 1441–1947, Lviv, 2001 K. Wolski, Gródek w Pawłokomie nad Sanem. „Z otchłani wieków” r. XXI. 1952. s. 128–141. A. Żaki, O grodzie w Sielnicy „Pawłokomie” i innych warowniach małopolskich. „Z otchłani wieków” r. XXII: 1953. s. 93–97 Edward Prus, Operacja „Wisła”, Wrocław 2006
Linki zewnętrzne
Mapa katastralna wsi Pawłokoma z 1854
Kategoria:Pawłokoma Kategoria:Pogórze Przemyskie Kategoria:Wsie w powiecie rzeszowskim