Piotrkówko (nazwa historyczna: Piotrkówki) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Szamotuły.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1284 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Potrovo”, 1284 „Pecrowo”, 1383 „Pyothrcovicze, Pyotrcowicze”, 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Pyotrkowo”, 1471 „Piotrowo” .

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią rycerskąnależącą do dóbr szamotulskich, własnościąpolskiej szlachty z rodu Świdwów-Szamotulskich herbu Nałęcz, a później także Tuczyńskich, Danaborskich, Broniewskich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1445 miejscowość odnotowana została w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii Szamotuły Stare.

Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z przełomu XIII wieku. W 1284 książę wielkopolski oraz późniejszy król polski Przemysł II zatwierdził dawne zwolnienia immunitetowe oraz nadał nowe dla dóbr Tomisława kasztelana poznańskiego z Szamotuł, m. in. dla wsi Piotrkowo, i zezwolił lokować te wsie na niemieckim prawie lokacyjnym.

Pod koniec XIV wieku okolice wsi stały się areną bitwy pod Szamotułami w czasie wojny Grzymalitów z Nałęczami (1382-1385). W 1383 Piotrkowo było własnością Sędziwoja Szamotulskiego Świdwy kasztelana nakielskiego herbu Nałęcz. W 1383 w toku wojny domowej po śmierci króla Ludwika: Domarat starosta wielkopolski przybył z Pomorzanami, Kaszubami i Sasami jak czasem zwano Niemców z Nowej Marchii) do folwarku Piotrowo koło Szamotuł w posiadłości kasztelana Sędziwoja Świdwy i założył tu swój obóz, a następnie zniszczył całkowicie miasto Szamotuły. Sędziwój Szamotulski wezwał posiłki od kasztelana śremskiego Bartosza z Odolanowa. Domarat nie dowierzał, że Świdwa otrzymał pomoc i w niedzielę, 15 lutego 1383 jego wojska jego dały się zaskoczyć prawdopodobnie w Piotrkówku lub okolicy. Pomorzanie i Sasi po pierwszej walce uciekli i tych Świdwa ścigał aż za Wronki i wielu z nich ujął. Miejscowi ziemianie, zwolennicy Świdwy, gonili Domarata i jego rozproszonych ludzi. Wielu z nich ujęto i rozbrojono. Wydarzenia te opisali polscy kronikarze średniowieczni – Jan Długosz w Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego oraz Janko z Czarnkowa w swojej Kronice Janka z Czarnkowa.

Z początku XV wieku pochodzi zapis ze źródeł kościelnych. W 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) do uposażenia prebendy kanonickiej w katedrze poznańskiej zwanej „Drożdżyce” należały wiardunki dziesiętne ze wsi Piotrkówko, po 6 groszy z 15 łanów rocznie. W 1510 do uposażenia tej prebendy należały dziesięciny po 6 groszy z 5 łanów.

W 1445 Małgorzata Szamotulska córka zmarłego kasztelana międzyrzeckiego Wincentego Szamotulskiego z Szamotuł oraz wnuczka Sędziwoja Szamotulskiego Świdwy, żona księcia raciborskiego Wacława II, pozwana została ze wsi Radzim, Baworowo (obecnie to Baborowo), Popowo Nowe i Piotrkówko przez Dziersława z Rozwarowa (obecnie to Rostworowo). Miała zapłacić sądowi 8 skudów kary, ponieważ nie stawiła się w sądzie.

W 1445 książę opawski i raciborski Wacław II, razem z żoną księżną Małgorzatą z Szamotuł, sprzedali Annie matce Małgorzaty oraz wdowie po kasztelanie międzyrzeckim Wincentym z Szamotuł, wsie Stare Miasto (zapewne chodzi tu o Szamotuły Stare), Baworowo, Piotrkówko i Radzim za taką sumę, za jaką sprzedano wsie Grocholin i Gromadno w powiecie kcyńskim. Jeżeli Małgorzata umrze bezpotomnie, to pieniądze uzyskane ze sprzedaży Grocholina i Gromadna przypaść miały Annie oraz jej spadkobiercom.

W 1471 Katarzyna córka księżny Małgorzaty i księcia Wacława II, wdowa po kasztelanie nakielskim Włodku z Danaborza zapisała kapitule katedry poznańskiej czynsz roczny w kwocie 10 grzywien od sumy 100 kóp groszy ze wsi Sycyn i Piotrkówko. W 1493 dała swym synom Janowi starszemu i Janowi młodszemu z Danaborza połowę miasta Stobnica z młynem (łac. „molendinum ferrifodinis”), czyli napędzanym kołem wodnym młynem przekształconym w kuźnię zwaną po staropolsku „Hamernią”, oraz połowy wsi Gąsawy, Popowo Małe, Piotrkówko, Sycyn, Jaryszewo, Brączewo, Podlesie oraz 1/4 Bądlina.

Miejscowość wspominały również historyczne rejestry podatkowe. W 1508 miał miejsce pobór wiardunków królewskich z Piotrkówka od 4 łanów oraz z młyna wodnego o dwóch kołach wodnych zwanego „Grabowiec”. W 1509 pobrano podatki od 4 łanów oraz od młyna o 2 kołach; sołtys zapłacił pobór od 4 łanów. W 1510 w Piotrkówku pobrano dziesięciny od 5 łanów. W 1563 miał miejsce pobór we wsi od 9 łanów, 3 łanów sołeckich oraz karczmy dorocznej. W 1577 zapłacił pobór Jan Broniewski mąż Zofii Szamotulskiej córki Jana Szamotulskiego. W 1580 ponownie Jan Broniewski zapłacił pobór od 4 półłanków osiadłych i 4 półłanków opustoszałych, a sołtys od 1,5 łana.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Zabytki We wsi pozostałości cmentarza ewangelickiego z nielicznymi nagrobkami i krzyżem.

Zobacz też: Piotrkowo

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Szamotuły (gmina)