thumb|243px|Kościół parafialny pw. św. Tekli. Pławna Dolna (niem. SchmottseifenRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie lwóweckim, w gminie Lubomierz.

Nazwa W kronice łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna w latach 1295–1305 miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie SmutesiphinH. Markgraf, J. W. Schulte, Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis, Breslau 1889..

Historia Początki wsi sięgają XII wieku, kiedy to Henryk I rozdawał te ziemie górnikom przybyłym z Frankonii, Turyngii i Nadrenii, poszukującym tu cennych minerałów (przede wszystkim złota), jeszcze nawet w 1519 r.

Pierwszy dokument informujący o istnieniu Pławnej to wiadomość, jaką zostawił 12 marca 1241 Henryk Pobożny, który pisał o ufundowaniu tu kościoła św. Bartłomieja. Następnie miejscowość pojawia się w XIV-wiecznych dokumentach wrocławskiego biskupa Henryka von Würben.

Nazwa wsi związana jest z płukaniem, co wskazuje na górniczą genezę miejscowości. W XIV wieku Pławna była największą i najdłuższą wsią należącą do lubomierskiego klasztoru. W maju 1613 zaraza pochłonęła 399 jej mieszkańców. Na pamiątkę tego wydarzenia wzniesiono kolumnę morową. W czerwcu 1759 w Pławnej znajdowała się główna kwatera wojenna Fryderyka II. W 1807 r. do Pławnej zawitał cesarz francuski Napoleon, a w 1813 r. między Mojeszem, Płuczkami a Pławną marszałek Francji Jacques Alexandre Macdonald zorganizował obóz wojskowy.

W latach 1880–1885 wybudowano linię kolejową, na której we wsi był przystanek Pławna Dolna. W 1983 r. przestały nią kursować pociągi.

W 1925 r. we wsi mieszkało 1726 osób (w tym 7% ewangelików).

W latach 1945–1954 siedziba gminy Pławna, następnie do 1972 r. gromady Pławna. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa jeleniogórskiego.

Obecnie (III 2011 r.), według Narodowego Spisu Powszechnego mieszka tu 414 osób, które zajmują się przede wszystkim rolnictwem.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: zespół kościoła parafialnego pw. św. Tekli kościół św. Tekli, z 1680 r., 1780 r.; pierwszy kościół istniał prawdopodobnie w 1318 r., bowiem z tego roku pochodzi wzmianka o proboszczu. W późniejszym okresie kościół rozbudowano, a najstarsze jego fragmenty znajdują się przy chórze i w północnej części nawy, przykrytej drewnianym stropem z 1774 r. z polichromią o motywach florystycznych. Prezbiterium, zakończone poligonalnie, powstało na przełomie XV/XVI wieku, a wieża o wysokości 45 m, została zbudowana w 1680 r. Okna są zakończone ostrołukowo lub półkoliście. Obecny kształt świątynia uzyskała w latach 1778–1781. W kościele znajduje się szereg zabytków. W głównym ołtarzu drewnianym umieszczono barokowy obraz św. Tekli namalowany przez Bernarda Krauze. Z prawej strony ołtarza znajduje się chrzcielnica składająca się z części barokowej kamiennej, wykonanej w piaskowcu w XVII w. oraz z części drewnianej XIX-wiecznej. Prospekt organowy trójdzielny wykonany jest z drewna rzeźbionego w stylu neorenesansowym. W kościele znajduje się tablica, odsłonięta w 2010 r., upamiętniająca Polaków pomordowanych w 1944 r. w Korościatynie w dawnym województwie tarnopolskim. Od 1972 roku kościół, jak i cała parafia, znajduje się pod opieką księży Michalitów cmentarz, razem z kościołem otoczony jest niskim murem budynek bramny; brama z niewielkim pomieszczeniem nad wejściem - małe samborze, szachulcowy, z drugiej połowy XVIII wieku

inne zabytki: dawny dom pastora (dziś szkoła) z 1753 r. w pobliżu kościoła. Został on przebudowany na początku XX wieku dom mieszkalny przysłupowy z 1674 r. wpisany indywidualnie do rejestru zabytków, wybudowany dla właściciela Christofa Rute przez majstra budowlanego George Steltzer; inskrypcja i data wyryte na belce nad balkonem, widoczne z balkonu; dom przebudowywany wielokrotnie, obecny adres Pławna Dolna 104 - w trakcie remontu z dotacji MKiDN i WUOZ; dom widoczny ze ścieżki rowerowej; stary spichlerz z 1688 r., przebudowany w 1710 r.; obok domu pastora budynku plebanii kalwaria; rozpoczyna się w centrum wsi obok kapliczki i prowadzi krętą drogą na szczyt góry Kalwaria (322 m n.p.m.). W 1993 r. potomek fundatora kalwarii, Johannes Hoferichter odnowił drogę krzyżową, a w 1994 r. biskupi Tadeusz Rybak i Rudolf Miller poświęcili ją krzyż, możliwe, że jest to tzw. krzyż pojednania (nazywany też częściej pokutnym) – znajduje się obok głównej drogi do kościoła. Wykonany jest z piaskowca, na nim wyryty wypukły nóż (jako narzędzie zbrodni) kolumna morowa: obecnie w Pławnej Górnej przy domu nr 74 stoi kolumna morowa, wzniesiona przez Melchiora Arnoldta w 1682 r. Kronika miasta Lubomierza informuje, że w roku 1613 w okolicach Zielonych Świąt, rozpleniła się w okolicach Lubomierza, w szczególności w Pławnej plaga dżumy. Do grudnia 1682 r. zmarło podobno około 500 osób. Na stronie południowej w tłumaczeniu na pl napisano „na część świętych patronów od zarazy (Fabiana i Sebastiana) to dzieło zostało za modlitwy za nas do Boga aby chronił nas od epidemii. Napis na stronie zachodniej informuje o założycielu kolumny: Melchior Arnold zamówił tu z innymi, którzy się do niego przyłączyli, to dzieło które zostało wzniesione tylko i wyłącznie na część Boga. Na stronie wschodniej na której widnieje rok 1682, napisano „Kiedy około rok temu zmierzono całą wioskę, centrum znajdowało się dokładnie tam, gdzie teraz kapliczka stoi. Liczba 11 129 położona na północnej stronie wskazuje na długość wioski w łokciach „11 129 te cyfry mówią jak długa jest wioska w łokciach (łokieć wiedeński 77,9 cm). Dlatego wierz, że na pewno jest to tak, a nie jest inaczej”. Podobno Melchior Arnoldt w 1719 r. postawił również dwie kolejne kolumny morowe: Jedną przed majątkiem nr 218 (obecnie w okolicy Pławna Górna 34) - stoi do dziś; oraz przy drodze do Golejowa – również stoi do dziś; kapliczka z 1703 r.; piaskowcowa, z napisem „Andreas Lange AD 1703”, która przetrwała do dziś, przy stodole na posesji Pławna Dolna 41. Fotografia z: Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien. Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur. Jg 7, Heft 1, 1913, s. 9-15; Kapliczka upamiętnia wydarzenie z 1702 roku - porażenie przez piorun dwóch 19 letnich chłopaków Andreasa Langego i Andreasa Scholtzego. Z tym tragicznym wydarzeniem w Pławnej jest związany krzyż, który niestety jest uważany za zaginiony. Pierwotnie stał on przy polnej drodze i upamiętniał śmiertelne porażenie przez piorun dwóch 19 letnich chłopaków Andreasa Langego i Andreasa Scholtzego w 1702 roku. Ciekawy opis tego obiektu i historii z nim związanej znajduje się w książce „Kamienne krzyże na Śląsku, Górnych Łużycach i ziemi kłodzkiej” Daniela Wojtuckiego i Stanisława Zobniowa. Krzyż był ufundowany przez Ursule Lange – matkę Andreasa Lange, miał 120 cm wysokości a w późniejszym okresie pozbawiony był ramion i został przeniesiony na podwórko w sąsiedztwie domu Pławna Dolna – wtedy nr 76, dziś 39. W rocznicę śmierci chłopaków w 1703 r. powstała jeszcze ta piaskowcowa kapliczka z napisem „Andreas Lange AD 1703”, która przetrwała do dziś, przy stodole na posesji Pławna Dolna 41. Fotografia z: Paul Kutzer, Steinkreuze in Schlesien. Schlesien. Illustrierte Zeitschrift für die Pflege heimatlicher Kultur. Jg 7, Heft 1, 1913, s. 9-15. krzyż, upamiętniający tragiczny wypadek z dnia 20 czerwca 1731 r. kiedy to Franz i Gottfriedt Glaubitzowie wracali z lasu z furą pełną drewna, która przewróciła się i przygniotła obu mężczyzn. Franz wydostał się i pobiegł do wsi po pomoc, niestety gdy wrócił, jego brat Gottfriedt już nie żył. Miał 36 lat i był synem Caspara i Marthy Glaubitzów. Krzyż ma napis GFG 1731. kapliczki; największa znajduje się obok gospodarstwa nr 171 i jest ku czci Trójcy św. Druga kaplica (wybudowana w XVIII wieku) z obrazem Matki Bożej Dobrej Rady – stoi obok poczekalni dworcowej. Na górze kościelnej jest kaplica św. Barbary wybudowana w 1762 r. przez księdza Józefa Naternusa Kőrnera. Należy jeszcze wspomnieć o pomniku poświęconym 61 mieszkańcom wsi poległym w czasie I wojny światowej. Matka Boska z Jezusem ustawiona jest na pięciometrowej kolumnie; wapiennik; znajduje się przy dawnej stacji kolejowej Pławna Górna. Zachował się w bardzo dobrym stanie piec do wypalania wapna. W bezpośrednim otoczeniu pieca znajduje się wyrobisko podziemne, z którego pozyskiwano surowiec do produkcji wapna wiele chat o konstrukcji szachulcowej, rzadziej przysłupowej zachowanych we wsi. Niektóre z nich posiadają jeszcze niewielkie balkoniki pod okapem dachu (m.in. Pławna Dolna 104 - dom z 1674 r. , prawdopodobnie jeden z najstarszych domów przysłupowych w Polsce, w remoncie).

Turystyka Z inicjatywy osiadłego tu malarza Dariusza Milińskiego, powstał zespół obiektów rekreacyjnych Magiczna Pławna, na który składają się: Zamek Śląskich Legend Gród Rycerski Sala Rycerska Arka Noego Galeria Odbywają się tu m.in. warsztaty kreatywne, spektakle lalkarskie itp.Magiczna PławnaZamek Legend Śląskich w PławnejInstalacja artystyczna "Arka Noego"Wielkie lalki opowiadają o pradawnym Duchu Gór.

Zobacz też Pławna Górna

Przypisy