Popowo Wonieskie – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie leszczyńskim, w gminie Osieczna.
Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1299 (wg zachowanej kopii z XVI wieku) gdzie odnotowano ją pod staropolską nazwą „Popowo”, 1398 „Popowo” .
Od nazwy miejscowej wsi Popowo Wonieskie (dawniej Popowo), pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Popowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.
Historia Początkowo miejscowość znajdowała się w opolu, które było reliktem opola – przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej. W późniejszym okresie opola stały się administracyjnymi podokręgami kasztelanii. W 1401 mieszkańcy Popow wraz z mieszkańcami innych wsi Karmin, Jezierzyce oraz Witosław zostali odnotowani, że nie stawili się na zebranie opolne.
Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Popowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1449 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1563 leżała w parafii Wonieść.
Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z XIII wieku. W 1299 jako świadek został odnotowany komes Andrzej z Popowa. W latach 1398–1428 właścicielem we wsi był Janusz Krakwicz zwany też Popowskim z Popowa Wonieskiego. W 1400 ręczył on razem z Januszem Kurowskim, zwanym też Jurkowskim z Jurkowa, za Piotra i Hanlinę z Kąkolewa Mikołajowi Moreckiemu oraz jego braciom i Świętosławowi na sumę 120 grzywien. W 1408 Janusz Popowski był w sporze sądowym z Paszkiem Wyskotą z Chrząstowa o 12 grzywien. W 1421 Popowski występuje jako świadek wspólnie z Januszem Warmulem z Popowa koło Śmigla. W 1424 Janusz Popowski był świadkiem Janusza Kąkolewskiego. W 1428 odnotowany został pod nazwiskiem Janusza Krakwicza.
W 1418 i 1423 odnotowany został jako świadek Pietrasz Popowski. W 1436 Piotr z Popowa był arbitrem w sprawie, która się toczyła przed Mikołajem opatem lubińskim z opactwa w Lubiniu o główszczyznę należną z Wonieścia. W 1449 Piotr Witosławski, osoba być może identyczna z Piotrem Popowskim podzielił pomiędzy synów swój majątek tzn. Popowo Wonieskie i Witosław, a także 300 złotych węgierskich oraz połowę ze 100 grzywien, które miał zabezpieczone u kasztelana nakielskiego Macieja Borka z Osiecznej. W 1463 Piotr z Popowa nabył z zastrzeżeniem prawa odkupu 3 kmieci, dwóch zagrodników oraz karczmę w Choryni (obecnie to Choryń) od Andrzeja Choryńskiego.
W 1476 Jan Popowski pochodzący z Popowa Wonieskiego lub z Popowa koło Śmigla zapisał swojej żonie Barbarze po 100 grzywien posagu oraz wiana na dwóch częściach Popowa w powiecie kościańskim. W 1496 Wojciech Popowski zapisał żonie Jadwidze Wolikowskiej prawdopodobnie pochodzącej z Wolikowa koło Grodziska, córce Mikołaja Zgirzyckiego, po 25 grzywien posagu oraz wiana na połowie swej części wsi Popowo Wonieskie. W 1501 Jadwiga wdowa po Wojciechu Popowskim posiadała części po ojcu w Zgirzycach (wieś już nie istnieje). W latach 1502–1515 odnotowana została jako żona Jana Góreckiego. W latach 1513–1521 Magdalena Popowska córka Wojciecha i wspomnianej wyżej Jadwigi. W 1515 miała zrezygnować na rzecz Macieja Sokołowskiego ze swojej części Popowa, a w zamian otrzymać 60 grzywien i pół łana w Chełkowie. W latach 1510–1513 odnotowany został Jan Popowski z Popowa. W 1510 jego krewny Jan Witosławski dzierżawił od niego 1/3 Popowa Wonieskiego. W 1513 Jan Popowski był w sporze z Janem Góreckim, jego żoną Jadwigą oraz z Magdaleną córką Wojciecha Popowskiego.
W latach 1530–1569 w Popowie Wonieskim odnotowani zostali Spławscy sive Bojanowscy. W 1530 Piotr Spławski sive Bojanowski dał część Popowa Wonieskiego swojej teściowej Małgorzacie Wilkowskiej. W 1548 posag Anny Wilkowskiej żony Piotra Spławskiego w kwocie 350 grzywien zapisany był niegdyś na Popowie Wonieskim. W latach 1565–1566 Stanisław Bojanowski syn Piotra ze Spławia sprzedał części w Spławiu, Popowie Wonieskim, Wilkowie Niemieckim oraz w opustoszałej Smyczynie swojemu bratu Mikołajowi Bojanowskiemu za 3000 złotych polskich. W 1566 i 1568 części w Popowie Wonieskim posiadali bracia Mikołaj, Marcin i Maciej Spławscy sive Bojanowscy. W latach 1568–1569 Piotr Bojanowski sive Spławski sprzedał części w Spławiu, Popowie Wonieskim, Bojanowie i Smyczynie Stanisławowi Borzysławskicmu sive Snowidowskiemu za 3000 złotych polskich.
W latach 1539–1562 odnotowana została w źródłach historycznych Dorota Popowska, córka Jana Popowskiego, siostra Mateusza Popowskiego. W 1539 Maciej Moraczewski zapisał jej po 100 złotych posagu i wiana na połowach Moraczewa i Mirkowa. Jan Popowski winien był jeszcze 30 grzywien tego posagu. W 1562 Dorota Popowska została wspomniana jako wdowa po Macieju Moraczewskim. W 1540 wspomniana Anna Popowska żona Jana Popowskiego skwitowała swojego brata Macieja Kamblana i zeznała, że nie ma pretensji do majątku po ojcu i matce w Karminie, Chełkowie i Chełkówku. W 1549 Stanisław Popowski wystąpił jako stryj małoletnich Stanisława i Katarzyny Witosławskich, dzieci zmarłego Wacława.
W latach 1549–1565 odnotowany został Mateusz Popowski syn Jana Popowskiego. W 1549 był on w sporze z Witosławskimi. W 1549 zakupił Worowo od Bartłomieja Jutroskiego za 700 grzywien. W 1549 Mateusz na połowie części, które mu przypaść miały w podziałach rodzinnych z braćmi Piotrem i Andrzejem, zapisał po 100 grzywien posagu oraz wiana swojej żonie Katarzynie córce zmarłego Jana Jezierzyckiego zwanego Kania. Mateusz Popowski miał z tą żoną syna Jana Popowskiego. W 1550 Mateusz wystąpił jako stryj Anny Witosławskiej żony Jana Klonowskiego. W 1550 wraz z bratem Andrzejem sprzedali swoje części w Popowie Wonieskim bratu Piotrowi za 400 grzywien. W 1550 Mateusz Popowski zapisał swojej żonie Katarzynie córce Jana Kani Jezierzyckiego po 185 grzywien posagu oraz wiana na połowie Worowa. W 1555 Mateusz Popowski był winien swojej żonie Katarzynie Jezierzyckicej 100 grzywien. W 1565 za zgodą swojej żony Katarzyny dał Worowo synowi Janowi Popowskiemu.
W 1550 syn Jana Piotr Popowski wystąpił jako stryj Polikseny Karmińskiej, siostry Macieja Kamblana. W 1550 nabył on części Popowa Wonieskiego od swych braci. W 1551 na połowie swoich części w Popowie Wonieskim zapisał swojej żonie Helenie córce zmarłego Jana Kołaczkowskiego po 250 złotych posagu oraz wiana. W 1550 odnotowany został Andrzej Popowski syn Jana. W 1551 wspomniana została Anna Popowska córka Stanisława Popowskiego żona Macieja Kamblana z Karmina, Chełkowa i Chełkówka. W latach 1555–1563 odnotowany został Maciej Popowski. W 1555 jako żonaty z Zofią Kołaczkowską. W 1560 wspomniani jako bracia stryjeczni zostali Maciej Popowski i Piotr Popowski. W latach 1563–1581 odnotowano Piotra Popowskiego, z w latach 1580–1582 Annę Popowską wdowę po Janie.
Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XVI wieku. W 1530 miał miejsce pobór z dwóch łanów w Popowie Wonieskim. W 1563 Piotr Popowski sive Spławski zapłacił pobór z 2 i 1/4 łana a Maciej Popowski zapłacił od 3/4 łana, karczmy dorocznej oraz wiatraka dorocznego. W 1581 Piotr Popowski zapłacił od 1,5 łana, 3 zagrodników oraz jednego komornika, a Anna Popowska zapłaciła od 1,5 łana osiadłego, 0,5 łana opustoszałego, 0,5 łana należącego do karczmy, 5 zagrodników oraz wiatraka dorocznego.
II wojna światowa
W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli eksterminację Polaków w ramach Intelligenzaktion oraz masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.
W powiecie leszczyńskim w grudniu 1939 miały miejsce pierwsze wysiedlenia ludności polskiej, które na prowincji objęły 30 wsi w 10 gminach. W gminie Osieczna z Grodziska, Kątów, Kleszczewa i Popowa Wonieskiego zostały wysiedlone 4 rodziny – 19 osób.
Okres powojenny W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Osieczna (gmina w województwie wielkopolskim)