thumb|Tekst Paktu w języku niemieckim Pakt wileński – drugi układ pomiędzy arcybiskupem ryskim Wilhelmem HohenzollernemAdam Jankiewicz, Inflanty i Księstwo Kurlandii i Semigalii – inflanckie „Prusy” trochę inaczej, kilka uwag o zapomnianej Unii Wileńskiej 1561 roku, w: Miscellanea Historico-Archivistica Tom XX, 2013, s. 22., landmistrzem Gotthardem Kettlerem i stanami inflanckimi, zawarty 28 listopada 1561 roku, na mocy którego Inflanty poddały się Zygmuntowi II Augustowi jako królowi polskiemu i wielkiemu księciu litewskiemu.
Księstwo Inflanckie formalnie przyłączono do Wielkiego Księstwa LitewskiegoCodex diplomaticus Regni Poloniae et Magni Ducatus Lituaniae T. 5, Wilno 1759, s. 238.Zbiór pamiętników o dawnej Polszcze z rękopismów ..., T. 2, Lipsk 1839, s. 17 – 24.. Tylko Ryga uchyliła się od zawarcia traktatu, ponieważ żądała bezwarunkowego poddania się Polsce, ponieważ uważała, że Litwa nie jest w stanie ochronić jej interesu. Król przyrzekł, że na najbliższym sejmie koronnym przeprowadzi przyłączenie Inflant do Polski, zagwarantował wolność wyznania i dotychczasowe prawa, prerogatywy i swobody. Namiestnikiem królewskim został Kettler i otrzymał w dziedziczne lenno Inflanty na lewym brzegu Dźwiny (księstwo lenne). W konsekwencji paktu przeprowadzono sekularyzację zakonu. Rygę i resztę Inflant wcielono do Polski jako Księstwo Zadźwińskie (formalnie od 1566).
Pierwszy pakt wileński zawarto 31 sierpnia 1559 roku między zakonem kawalerów mieczowych a Litwinami. Na jego mocy mistrz zakonu Gotthard Kettler oddawał całe Inflanty pod ochronę Zygmunta Augusta in fidem, clientelam et proprietatem, który ze swej strony przejmował w imieniu własnym i swoich następców obronę przed Moskwą oraz otrzymywał jako rekompensatę zwrot kosztów wojny. Jako poręczenie zwrotu tych kosztów zakon oddał królowi południowo-wschodnią część kraju „od Drui do Aszerady (Ascheraden)”, z zamkami Dyneburgiem, Lucynem, Rzeżycą, Zelburgiem i Bawskiem oraz należącymi do tych zamków ziemiami i prawem wykupu za 100 tys. złotych. Podobnie arcybiskup odstąpił królowi zamki Marienhausen i Lenewarth z prawem wykupu za 100 tys. złotych. Sojusz miał zabezpieczyć Liwonię przed zagrożeniem ze strony Moskwy, jednak pomimo pomocy Mikołaja Radziwiłła Kettler nie był w stanie zapobiec okupacji większości Liwonii przez wojska moskiewskie, co wywoływało niezadowolenie z litewskiej pomocy. Na skutek tego biskup ozylijski sprzedał w czerwcu 1559 roku królowi duńskiemu Fryderykowi terytorium biskupie (większa część wysp Ozylia i Dago oraz zachodnia część północnej Estonii). Podobnie Rewel oddał się pod ochronę Szwecji. Z powodu nieudolności Litwinów w obronie ich kraju stany inflanckie z landmistrzem Kettlerem, arcybiskupem Wilhelmem i miastem Rygą postanowiły w 1561 roku zawrzeć nowy pakt tym razem rozszerzony o Koronę Królestwa PolskiegoHenryk Łowmiański, Polityka Jagiellonów, Wyd. Poznańskie, Poznań 1999, s. 571..
Układ wileński zaowocował wybuchem północnej wojny siedmioletniej.
Zobacz też wojny inflanckie
Przypisy
Linki zewnętrzne Wokół 450. rocznicy układu wileńskiego (28 XI 1561) łączącego Inflanty z Rzecząpospolitą, w: Miscellanea Historico-Archivistica Tom XX, 2013
Kategoria:Historia Wilna (I Rzeczpospolita) Kategoria:Wydarzenia 1559 Kategoria:Wydarzenia 1561 Kategoria:Zakon krzyżacki w Inflantach Kategoria:Historia Polski 1454–1572