Łacinka białoruska, łacinka (, łacinka) – wariant alfabetu łacińskiego, który został przystosowany do zapisu języka białoruskiego.
Współczesna łacinka białoruska oparta jest na alfabecie polskim z dodatkiem haczków (č, š, ž; podobnie jak w czeskim czy chorwackim), litery v oraz ŭ, za to nie zawiera liter ą, ę, ó, w i ż.
Pierwotnie była bliższa alfabetowi polskiemu i zamiast š, č, ž i v używano odpowiednio sz, cz, ż i w, którą zastąpiono w ostatniej kolejności w XX wieku. thumb|Drogowskaz w Mińsku thumb|Podręcznik szkolny autorstwa Bronisława Taraszkiewicza wydany w Wilnie w 1931 roku thumb|Książka Romualda Ziemkiewicza poświęcona Janowi Barszczewskiemu, wydana w Wilnie w 1911 roku mały|Pierwszy numer "Mużyckiej Praudy" Konstantego Kalinowskiego (1863), jeden z pierwszych przykładów użycia łacinki białoruskiej
Po upadku Związku Radzieckiego i uzyskaniu niepodległości przez Białoruś rozpoczęto pracę nad przywróceniem łacinki do zapisu języka białoruskiego, ale używana jest ona bardzo rzadko. Posługuje się nią na przykład środowisko skupione wokół tygodnika „Nasza Niwa” i pisma Arche oraz zespół N.R.M. – większość tytułów ich płyt i piosenek jest zapisana właśnie łacinką.
Alfabet Litera Wymowa IPA A a a B b b C c ʦ – jak polskie c; w wersji miękkiej (przed i) dźwięk wymawiany jak cj w końcówce -cja Ć ć ʦʲ – dźwięk wymawiany jak „syczące” cj Č č ꭧ – jak polskie cz (zawsze twarde) D d d (zawsze twarde) E e ɛ – jak polskie e F f f G g ɡ – jak polskie g H h ɣ – jak dźwięczne polskie h I і i; po spółgłosce a przed samogłoską tylko jako znak zmiękczenia J j j K k k L l ʎ – jak polskie miękkie l Ł ł ɫ – kresowe (welaryzowane) ł M m m N n n; w wersji miękkiej (przed i) – jak ń Ń ń ɲ – jak polskie ń O o ɔ – jak polskie o P p p R r r (zawsze twarde) S s s; w wersji miękkiej (przed i) dźwięk wymawiany jak sj w końcówce -sja Ś ś sʲ – dźwięk wymawiany jak „syczące” sj Š š ʂ – jak polskie sz (zawsze twarde) T t t (zawsze twarde) U u u Ŭ ŭ w – u niezgłoskotwórcze – jak polskie ł lub u w słowie Europa V v v – jak polskie w Y y ɨ – jak polskie y Z z z; w wersji miękkiej (przed i), dźwięk wymawiany jak zj w końcówce -zja Ź ź zʲ – dźwięk wymawiany jak „syczące” zj Ž ž ʐ – jak polskie ż (zawsze twarde)DwuznakiWymowa IPA Ch ch x – jak polskie bezdźwięczne ch Dz dz ʣ – jak polskie dz; w wersji miękkiej (przed і), dźwięk wymawiany jak dzj w końcówce -dzja Dź dź ʣʲ – dźwięk wymawiany jak „syczące” dzj Dž dž ꭦ – jak polskie dż (zawsze twarde)
Transliteracja tekstu z cyrylicy na łacinkę + Samogłoski Cyrylica Na początku wyrazu; po samogłosce Po spółgłosce Po miękkim znaku; po apostrofie Po spółgłosce л а a a – a э e e – e і i i ji i о o o – o у u u – u ы – y – y я ja ia ja a е je ie je e ё jo io jo o ю ju iu ju u
+ Spółgłoski Cyrylica Normalnie Przed ь; przed: п, б, в, ф, м, с, з, ц, дз, л, н + я, е, ё, ю, ь б b b в v v г h, w wyrazach obcych g h, w wyrazach obcych g д d d ж ž ż з z z й j j к k k л ł l (także przed і, я, е, ё, ю) м m m н n ń п p p р r p с s ś т t t ў ŭ ŭ ф f f х ch ch ц c ć ч č cz ш š sz ь – – ' – –
Przykład literacki Wiersz Natalli Arsieńniewy pt. „Mahutny Boża”
Cyrilica:
Магутны Божа
Магутны Божа, ўладар сусьветаў, Вялікіх сонцаў і сэрц малых! Над Беларусяй ціхай і ветлай Рассып праменьні свае хвалы. Дай спору ў працы штодзённай шэрай, На лусту хлебу, на родны край, Павагу, сілу і веліч веры У нашу праўду, у прышласьць – дай! Дай урадлівасьць жытнёвым нівам, Учынкам нашым пашлі ўмалот! Зрабі свабоднай, зрабі шчасьлівай Краіну нашу і наш народ!Łacinka:
Mahutny Boža
Mahutny Boža, ŭładar suśvietaŭ, Vialikich soncaŭ i serc małych! Nad Biełarusiaj cichaj i vietłaj Rassyp pramieńni svaje chvały. Daj sporu ŭ pracy štodzionnaj šeraj Na łustu chlebu, na rodny kraj, Pavahu, siłu i vielič viery U našu praŭdu, u pryšłaść – daj! Daj uradlivaść žytniovym nivam, Učynkam našym pašli ŭmałot! Zrabi svabodnaj, zrabi ščaślivaj Krainu našu i naš narod!Tłumaczenie
Wszechmocny Boże
Wszechmocny Boże, władco Wszechświata, Wielkich słońc i małych serc! Nad Białorusią cichą i życzliwą Rozsyp promienie swojej chwały. Daj zapał w pracy codziennej szarej, Na pajdę chleba, na ojczysty kraj, Powagę, siłę i wielkość wiary W naszą prawdę, w przyszłość – daj! Daj urodzaj żytnym niwom, Uczynkom naszym ześlij plony! Uczyń wolną, uczyń szczęśliwą Naszą krainę i naród nasz!
Zobacz też Urzędowa transliteracja białoruskich nazw geograficznych alfabetem łacińskim
Przypisy
Linki zewnętrzne
Strona o języku białoruskim Keyboard Lithuaniae 1009—2009 i Litwinska-biełaruskaja lacinskaja abeceda лацiнка (раскладка клавіятуры) для "чайнікаў" Latynizator – online konwerter stron internetowych z cyrylicy na łacinkę
Kategoria:Język białoruski Białoruska Łacinka