mały|Szkoła podstawowa w Szówsku mały|Kaplica i cmentarz w Szówsku mały|Rondo w Szówsku mały|Kościół pw. św. Brata Alberta w Szówsku Szówsko – wieś w Polsce położona na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Płaskowyżu Tarnogrodzkiego, w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Wiązownica. Ma status sołectwa.

Prywatna wieś szlachecka Szuwsko, położona w województwie ruskim, w 1739 roku należała wraz z folwarkiem do klucza Jarosław LubomirskichAdam Homecki, Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich (starszej gałęzi rodu) w latach 1581-1754, w: Studia Historyczne, rok V, zeszyt 3 (58), 1972, s. 436..

W miejscowości kończy swój bieg prowadząca z Sieniawy droga wojewódzka nr 870. Przez miejscowość prowadzi także prowadząca z Jarosławia do Bełżca droga wojewódzka nr 865.

Od roku 1943 w miejscowości funkcjonuje parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa należąca do dekanatu Jarosław III.

+Integralne części wsi Szówsko SIMC Nazwa Rodzaj 0612803 Cegielnia część wsi0612810 Folwark część wsi0612826 Goryle część wsi0612832 Murowanka część wsi0612849 Nadsanie część wsi0612855 Setna część wsi0612861 Szówsko Duże część wsi0612878 Szówsko Małe część wsi0612884 Tarnawiec część wsi0612890 Wola część wsi

Historia W czasach średniowiecznych San tworzył ogromne rozlewiska, bagna i jeziora, na których były mosty i usypane groble. Na tych terenach rosły łozy, sitowia i dzikie szuwary, od których powstała nazwa Szuwarsko. Według innej hipotezy nazwa wsi powstała od słowa Suszko - suszyć, ponieważ mieszkańcy mieli obowiązek dostarczać do Jarosławia suszone mięso i owoce leśne. Pierwsza wzmianka pochodzi z dokumentu nadania Jarosławia i okolicznych wiosek, przez króla Władysława Jagiełły z 27 listopada 1387 roku, na rzecz Jana z Tarnowa. W 1473 roku została założona przez Rafała Ordynacja Jarosławska z Jarosławiem, Przeworskiem i 29 okolicznymi wsiami, wśród których wymieniono Szówsko. 1 czerwca 1523 roku założono kolegiatę w Jarosławiu, dla której mieszkańcy Szówska składali dziesięcinyHistoria wioski i Parafii Szówsko.

Przydatnym źródłem archiwalnym są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej z lat: 1515Aleksander Jabłonowski. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona (s. 135) [dostęp 2017-10-04]<br/ >[Cytat:Sowsko. lan. 13, tab. braxans fertonem.] (wieś posiadała 13 łanów kmiecych), 1589Aleksander Jabłonowski. Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa Źródła dziejowe. Tom XVIII, część I. Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. Tom VII, część 1. Ziemie Ruskie, Ruś Czerwona (s. 4) [dostęp 2017-10-04]<br/ >[Cytat:Schowsko (Szuwsko), lan. 12¼, hort. s. agr. 13, inq. c. pec. 3. inq. paup. 9, ort. 5, piscat. 1.], 1628Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe, tom I, część 1. Rejestr poborowy ziemi przemyskiej 1628. Wydawnictwo WSP. Rzeszów 1997 (s. 185)<br/ >[Cytat: Szowsko: de laneis 12 cum quartis agri per gr 30; hortulani agris carentes 13 per gr 4; inquilini pecora habentes 3 per gr 8; inquilini pauperes 9 per gr 2; artifices 5 per gr 4; Piscator 1 gr 8; a propinatione vini cremati gr 6 ............17/0/9., 1651 i 1674.

W 1891 książę Witold Czartoryski założył w Szówsku cegielnię. Kolejną jego inwestycją (1918) była kaflarnia, która była jedną z najważniejszych wytwórni kafli piecowych w Polsce międzywojennej, produkującą 0,4-0,5 mln szt. kafli rocznie. Powierzchnia przedsiębiorstwa Czartoryskich wynosiła 38 ha. W głównym budynku kaflarni o pow. 1550 m² znajdowały się dwa piece do wypalania kafli budowy Towarzystwa dla Budowli Przemysłowych Schleven i Ska z Krakowa na podstawie projektu berlińskiej firmy Eckerd i Hotop. Wyroby sygnowane były skrótem J.P.T.C.B. Kaflarnia Szówsko. Do wytwarzania kafli sprowadzano gliny specjalistyczne z Wrocławia i z Bolesławca, które stanowiły istotną domieszkę do glin miejscowych pozwalającą na produkcję wyrobów o wysokiej jakości i trwałości. Kaflarnia posiadała rozbudowaną sieć dystrybucji głównie na południu kraju (w Krakowie i Bochni, Lwowie, Tarnopolu, Przemyślu, Samborze, Stryju, Stanisławowie, Kołomyi) a także eksponowała swoją ofertę na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu (1929)https://www.zdunskieopowiesci.pl/o-cegielni-i-kaflarni-w-szowsku/ Maciej Burdzy O cegielni i kaflarni w Szówsku, www.zdunskieopowiesci.pl, 2021.

W II Rzeczpospolitej wieś w powiecie jarosławskim województwa lwowskiego. W 1931 liczyła 317 zagród i ok. 2000 mieszkańców, prawie samych Polaków. W latach 1944–1947 działała tu silna samoobrona broniąca ludności cywilnej. Nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA dokonali kilku napadów rabunkowych na wieś, mordując 4 Polaków. 29 kwietnia 1945 oddział dywersyjny Narodowego Zjednoczenia Wojskowego z Zarzecza pod dowództwem Bronisława Gliniaka ps. Radwan wydał w Szówsku walkę żołnierzom Armii Czerwonej, zabijając 14 z nich.

II wojna światowa przyniosła zniszczenie komina i grabież parku maszynowego kaflarni. W 1950 roku nastąpiła nacjonalizacja zakładu, który nie zachował się do czasów współczesnych.

W latach 1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Szówsko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa przemyskiego. Kościół

Szówsko należało do rzymskokatolickiej parafii Jarosław-Fara. W 1905 roku w Szówsku, z inicjatywy wójta Marcina Berezy, Feliksa Krauza i Marcina Ochaba założono cmentarz, a w latach 1905–1910 książę Jerzy Konstanty Czartoryski zbudował ochronkę dla sióstr, w której znajdowała się kaplica do mszy pogrzebowychSchematismus Universi Venerabilis Cleri Dioeceseos Premisliensis tum Saeculari tum Regulari Ritus Latini 1914 (str. 102) [dostęp 2017-12-06][Cytat: in Szówsko asylum pervulorum cum oratio semipublico].

W 1938 roku rozpoczęto budowę murowanego kościoła, a w 1939 roku bp Franciszek Barda dokonał poświęcenia kamienia węgielnego i fundamentów. W 1942 roku został poświęcony kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, którego dalsza budowa trwała do 1960 roku. W styczniu 1943 roku została erygowana parafia w Szówsku, a jej pierwszym proboszczem został wikariusz z Jarosławia ks. Józef Kilar. Kościół okazał się za mały na potrzeby parafii i w 1997 roku rozpoczęto budowę nowej części kościoła i remont starej części, który ukończono w 2009 roku. 23 października 2009 roku abp Józef Michalik dokonał konsekracji kościoła.

Oświata

Początki szkolnictwa w Szówsku są datowane na 1868 rok, gdy powstała szkoła trywialna. W latach 1868–1873 szkoła była trywialna, w latach 1873-1874 szkoła była ludowa, w latach 1874-1894 szkoła była 1-klasowa, a od 1894 roku 2-klasowa.

11 listopada 1984 roku szkole nadano imię Jana Kochanowskiego. W 1999 roku na mocy reformy oświaty zorganizowano 6-letnią szkołę podstawową i 3-letnie gimnazjum, a w 2008 roku utworzono Zespół Szkół w Szówsku. W 2017 roku na mocy reformy oświaty przywrócono 8-letnią szkołę podstawową.

Przypisy Raport o stanie gminy Wiązownica w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 4 Strona gminy, sołectwa

Linki zewnętrzne

Mapa katastralna wsi Szówsko z 1855 roku Spis poddanych wsi Szówsko, 1773

Kategoria:Szówsko Kategoria:Wsie Lubomirskich herbu Szreniawa bez Krzyża Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo ruskie) Kategoria:Wsie w powiecie jarosławskim