Sączkowo

Sączkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Przemęt.

Położenie Miejscowość Sączkowo położona jest w południowo-wschodnim pasie wysoczyznowym, na skraju dwóch dużych rejonów: Wysoczyzny Leszczyńskiej i Pradoliny Warszawsko-Berlińskiej. Administracyjnie należy do Gminy Przemęt w powiecie wolsztyńskim, województwo wielkopolskie. Gmina Przemęt wraz z Sączkowem zlokalizowana jest na granicy Pojezierza Lubuskiego i Pojezierza Wielkopolskiego.

Przyroda gruntów ornych – 281,8 ha łąk – 111 ha pastwisk – 8,75 ha lasów – 2,8 ha sadów – 9,8 ha

Ukształtowanie terenu jest wynikiem ostatniego zlodowacenia. Podczas wycofywania się, lodowiec pozostawił naniesione duże masy materiału, są to przede wszystkim piaski i żwiry. Spowodowało to powstanie moreny dennej i czołowej, w postaci drobnych pagórków.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od początku XIV wieku. Wymieniona w dokumencie zapisanym po łacinie z 1303 pod nazwą Sanczkowicze, 1388 Sanczkowo, 1393 Sanczkovicze, 1395 Sanczcowicze, 1406 Sanczcouicze, 1408 Sanczcowo, 1439 Saczekowo, 1498 Szaczkowo, 1508 Minor Sanczcowo, 1508 Szanczkowo, 1547 Sanczkowko, Sanczkowo Maius.

Tereny w pobliżu których leżała wieś zasiedlone jednak były wcześniej niż podają to archiwalne zapisy. Na wzgórzu obok łąki, na miejscu jeziora, archeolodzy odkryli niedatowane cmentarzysko, a w nim dwa groby szkieletowe. W jednym z nich znaleziono „pałasz” wykonany z miedzi. Znaleziska znajdują się w archiwum Muzeum Archeologicznego w Poznaniu.

Miejscowość miała mieszaną własność. Początkowo była częścią królewszczyzny czyli należała do dziedzictwa królów polskich. Później stała się majętnością duchowną opactwa cystersów w Wieleniu, a następnie wsią szlachecką należącą do lokalnej szlachty wielkopolskiej z rodu Sączkowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Później poprzez wykup lub wymianę należała także do innych rodów szlachty wielkopolskiej: Kluczewskich, Wilkowskich. W 1449 należała do powiatu kościańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1439 należała w parafii św. Andrzeja w Przemęcie.

Pierwsze wzmianki o miejscowości Sączkowo pochodzą z falsyfikatu z XV wieku datowanego na 1303. Dokument ten głosi, ze Jan, starosta wielkopolski, poświadcza sprzedaż przez Jakuba z Sączkowa 1,5 łana sołeckiego Rozmosowi za sumę 5 grzywien. Dokument ten odnotowuje także most, który znajdował się nad drogą biegnącą w wąwozie lub wykopie.

W 1395 król polski Władysław II Jagiełło nadał Domaratowi z Pierzchna herbu Grzymała zamek oraz miasto Przemęt wraz z wsiami, a w tym m.in. z Sączkowo. Dobra te otrzymali ostatecznie Andrzej, Przybysław, Maciek, Jan i Wyszak bracia Gryżyńscy z Gryżyny pod zastaw 600 grzywien, jakie winien był im Domarat. Wcześniej dobra te posiadał Bartosz Wezenborg. W 1408 król Władysław Jagiełło zezwolił opatowi klasztoru wieleńskiego wykupić miasto Przemęt wraz z wsiami, a w tym m.in. z Sączkowem, z zastawu u Andrzeja i Przybysława z Gryżyny. W 1409 król nadał te dobra klasztorowi na własność, a w 1410 nadanie to zatwierdził papież Jan XXIII.

Opócz własności kościelnych część wsi należała do szlachty. W latach 1388–1393 odnotowano Michała z Sączkowa, syna Ubysława. W 1388 toczył on proces sądowy z braćmi Michałem oraz Niczkiem, sołtysami w Sączkowie oraz z dziedzicami z Kuczyny. W 1388 Michał został pozwany przez Szczepana Skórę z Gaju o 100 grzywien. W 1393 przez Macieja Młyńskiego o 50 grzywien, a w 1393 przez Piotra z Sączkowa o wygnanie z dziedziny. W latach 1393–1415 jako właściciela we wsi odnotowano Piotra Sączkowskiego. W 1406 Katarzyna Sączkowska była w sporze sądowym o prawa do wsi z Przybysławem Gryżyńskim tenutariuszem przemęckim. Katarzyna utrzymana została przez sąd w prawie do posiadania Sączkowa, zgodnie z posiadanym dokumentem własności. W 1411 Katarzyna toczyła kolejny proces z Dobiesławem Grobskim o granice posiadłości. W 1418 Wyszomir Bodecki dał Katarzynie wwiązanie w 1/4 jeziora Lutomia, którą uzyskała od jego zmarłego brata Dobiesława, oraz w część Sączkowa, gdzie miała ona swe dobra dziedziczne.

W 1408 odnotowano Jakusza z Sączkowa przy okazji procesu z Wojciechem Szczedrzykiem Kluczewskim. W 1409 Małgorzata Sączkowska toczyła proces z Janem Piotrkowskim, który dowodził, że jego ojciec Piotrek zastawił za wiedzą, zgodą i w obecności Małgorzaty połowę Sączkowa. W 1414 Janusz Kąkolewski toczył proces z opactwem cystersów w Wieleniu. Opat odstąpił od wysuwanych roszczeń do folwarku w oddanej mu wsi Sączkowo, który to folwark leżał między Sączkowem a Kluczewem. Janusz zobowiązał się natomiast do tego, że gdyby miał sprzedać ten folwark, to sprzeda go tylko opatowi, chyba że kupić chciałby go jego pasierb Tomisław lub jego bliscy.

W 1449 Tomisław Kluczewski zapisał swojej żonie Małgorzacie oprawę na Kluczewie oraz na folwarku w Sączkowie. W 1486 właścicielami we wsi stają się synowie Tomisława - Jan i Mikołaj Kluczewscy. Otrzymali oni w działach od brata Piotra plebana w Wonieściu Kluczewo oraz folwark w Sączkowie. W 1488 Jan otrzymał połowę folwarku sączkowskiego oraz okoliczne łąki i lasy, a Mikołaj połowę dworu, folwarku oraz łąk i lasów. W 1508 Mikołaj Kluczewski sprzedał Szymonowi Wilkowskiemu za 400 grzywien połowy Kluczewa i Sączkowa, a ten z kolei połowy folwarków w Kluczewie i Sączkowie sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu za 300 grzywien swej żonie Katarzynie córce Mikołaja Kobyleńskiego. W 1582 Jan Kluczewski daje Sączkowo nabyte od opata przemęckiego swemu synowi Łukaszowi Kluczewskiemu.

Wieś odnotowały także historyczne rejestry podatkowe. W 1510 w Sączkowie odnotowano dwa łany sołeckie, 1 i 1/4 łana kmiecego, a inne łany były opustoszałe. W 1530 miał miejsce pobór podatków od jednego łana oraz 3 kwart. W 1563 pobór odbył się od 5,5 łana. W 1566 pobrano podatki od 3 łanów, 2 łanów sołeckich oraz od 2 zagrodników. W 1571 pobrano podatki z Sączkowa, wsi opata przemęckiego, od 2 łanów, jednego łana sołeckiego oraz od dwóch zagrodników. W 1581 miał miejsce pobór z Sączkowa, będącego wówczas w dzierżawie Wojciecha Bagrowskiego, od łanów sołeckich oraz jednego zagrodnika.

W wyniku II rozbioru Rzeczypospolitej w 1793, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Sączkowo należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Po 1822, po dekrecie o uwłaszczeniu i zniesieniu pańszczyzny, folwark w Sączkowie został rozparcelowany i utworzono nową wieś z 20 gospodarstwami, które otrzymali robotnicy rolni z Kluczewa i 9 z folwarku Sączkowo. Pozostałe gospodarstwa zostały zbudowane od podstaw. W akcie nadania „nowi chłopi” dostali po ok. 20 ha ziemi. Sączkowo należało do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowiło część majątku Kluczewo, którego właścicielem był wówczas Quos. Według spisu urzędowego z 1837 roku Sączkowo liczyło 170 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 17 dymów (domostw).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Zabudowa Obok gospodarstwa nr 11 stoi figura Serca Jezusowego z tablicą na cokole. Tablica ta upamiętnia 21 ofiar I wojny światowej i 3 ofiary II wojny światowej. Jedną z upamiętnionych ofiar jest Edward Tomiński, dyrektor miejscowej szkoły w latach 1931–1939, który zginął w Katyniu w roku 1940. W Sączkowie znajduje się też wiatrak koźlak z początku XIX wieku. Pomiędzy Sączkowem a Buczem przez kilka lat istniała kopalnia kredy jeziornej. Po jej zamknięciu wyrobiska zalano, tworząc stawy, obecnie zarybione.

Zabytki Obiekty zabytkowe podlegające ochronie: Kapliczka w murze Budynek mieszkalny nr 59, cegła, początek XX w. Budynek mieszkalny nr 58, cegła 1911 Szkoła Podstawowa, cegła, początek XX w. Stodoła nr 64, mur pruski, cegła, koniec XIX w. Budynek mieszkalny nr 64, cegła, koniec XIX w. Budynek mieszkalny nr 19, cegła, początek XX w. Stodoła nr 81, deski, glina, koniec XIX w. Stodoła nr 8, cegła, początek XIX w. Kapliczka z rzeźbą Chrystusa przed nr 10, lastryko Budynek mieszkalny nr 12, cegła, 1882 Budynek mieszkalny nr 14, cegła, koniec XIX w. Wiatrak koźlak, drewniany, XIX w.

Urodzeni Jonasz Szlichtyng – szlachcic polski, pisarz i teolog braci polskich. Czesław Wróblewski – polski rolnik, działacz społeczny, polityk, poseł na Sejm w II RP.

Przypisy

Bibliografia

Praca zbiorowa, pod red. K. Zimniewicza: Przemęt Zarys Dziejów, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1991 Kucharski B.: Powiat wolsztyński, Poznań 2001

Linki zewnętrzne Sączkowo w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”

Kategoria:Sączkowo