Sędziny

thumb|240px|Główna ulica wsi Sędziny – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Duszniki.

Położenie Miejscowość leży w odległości 5 km od Dusznik, przy drodze wojewódzkiej nr 306. Na wschód od wsi przepływa Mogilnica. Sędziny zamieszkiwało w 2011 roku 469 osób.

Nazwa Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1387 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Sandzino”, 1390 „Szøndzino”, 1391 „Szandzino”, 1391 „Magnum Sandzino”, 1394 „Szanzino”, 1396 „Szanczino”, 1397 „Szandzyno”, 1402 „Mayor Sandzino”, 1417 „Szadywo”, 1420 „Szadzyny”, 1432 „Sadzyno”, 1432 „Sandzyno Maior”, 1435 „Sandzyno”, 1499 „Sadzyno Maior, Sadzynko Maior”, 1518 „Zandzyno Maior”, 1532 „Szadzino”, 1536 „Sendzyno”, 1563 „Szandzino Maius”, 1564 „Sądzino”, 1577 „Sędzino Maius” . Pod koniec XIX wieku nazwą urzędową był „Sendzin”, ale spotykano też nazwę „Sędzin”.

Historia Miejscowość historycznie związana jest z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Początkowo była własnością szlachecką, należącą do lokalnej, wielkopolskiej szlachty z rodu Sędzińskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Opalińskich herbu Łodzia. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1444 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1473 leżała w parafii Buk.

Pierwsze zapisy o wsi pochodzą z lat 1387-1412 kiedy archiwalne zapisy sądowe odnotowały Mścigniewa Sędzińskiego zwanego Przekułą (oryg. „Przecula, Przekula”) właściciela Sędzina, Sędzinka i Cerekwicy. Był ojcem Jana, Smysławy, Doroty i Dzierżki. W latach 1387-1408 był notowany jako świadek na dokumentach sądowych. W latach 1388-1411 toczył liczne procesy majątkowe. W 1388 z Katarzyną żoną kasztelana starogrodzkiego Mikołaja z Bytynia oraz z jej synem Wojciechem. W 1388 kolejny proces z Michałem z Mikoszek. W 1402 Mścigniew toczył proces z Prędotą z Wierzei koło Buku o granice Sędzin i Wierzei. W 1402 toczył spór sądowy z kmieciem Piotrem z Sędzin. W 1403 wraz z Mikołajem Kozłowskim (alias Jarogniewskim) był w sporze z Wojsławem z Palędzia bratem m. in. Stanislawa Słapa, który później był mężem Doroty córki Mścigniewa. W 1404 Mścigniew toczył proces z Marcinem Ceradzkim z Ceradza Starego i Nowego. W 1411 wraz z synem Janem z Sędzin prowadził spór ze swą córka Smysławą z Radwankowa oraz z Dorotą z Mosiny o wieś Sędzinko. W 1412 Mścigniew Sędziński, zgodnie z wyrokiem sądu, miał dożywotnio posiadać połowę dziedziny Sędziny, którą po jego śmierci otrzymać mieli jego córki Śmichna i Dorota, a dopiero po ich śmierci ich brat Jan Sędziński. W 1417 Mścigniew Sędziński zwany Przekuła jako dziedzicem w Cerekwicy oświadczył w sądzie swoim córkom Smysławie, Dzierżce i Dorocie, że pieniądze jakie wniósł do Cerekwicy są jego, bo zapłaciły mu wszystko i nie ma już nic więcej u nich w Sędzinach. W 1418 Mścigniew dał swojej córce Dorocie oraz jej mężowi Stanisławowi Słapowi m. in. z Palędzia swoją część Sędzinka.

W latach 1390-1397 odnotowany został Mikołaj Sędziński z Sędzin. W 1390 był w sporze z Włostem. W 1390 wraz z trzema innymi poręczycielami przegrał proces z Bieniakiem Lisem Sadowskim z Sadów i Dzięciołowa o 20 grzywien poręki. W 1391 toczył także spór z naczelnikiem gminy żydowskiej (łac. „episcopus Judeorum” w Poznaniu o 6 grzywien i jego żoną Krasą o 8 grzywien. W 1391-1397 Mikołaja Sędzińskiego notowano także w innych sprawach majątkowych jako świadka.

W średniowieczu odnotowano także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1402 wspomniano kmiecia Piotra, a w 1405 miejscowego wieśniaka Raduja, który toczył spór sądowy z Michałem Rogiem młynarzem z Ruchockiego Młyna. W 1414 odnotowany został kmieć Paweł. W 1419 jako świadek wspomniany został pasterz Jan zwany Kmoch. W 1445 natomiast pracownik Piotr syn Jachoty z Niegolewa czyli z Sędzin. W 1503 odnotowani zostali Grzegorz Łagiewka i Stanisław Robotka kmiecie sędzińscy, z których każdy siedzi na jednym łanie. W 1526 wspomniano opuszczony łan zwany Michałowski.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1499 Sędziny znalazły się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 odnotowano pobór od 7,5 łana oraz 6 groszy od karczmy. W 1509 miał miejsce pobór podatku od miejscowego młyna oraz od 7,5 łana. W 1563 pobrano podatki od 9 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 miał miejsce pobór z części wsi należącej do Anny Sędzińskiej oraz z części Jakuba Sędzińskiego. W 1580 pobrano podatki z części Anny Sędzińskiej od 4 łanów, 4 zagrodników, tkacza (łac „textor”), pasterza wypasającego 15 owiec oraz od wiatraka dorocznego. Natomiast z części Jana Sędzińskiego od jednego łana i jednego zagrodnika. W 1583 miał miejsce pobór z części Anny Sędzińskiej oraz z części Jana i Stefana Sędzińskich.

Wieś Sędziny pozostawała w ręku szlacheckiego rodu Sędzińskich od XIV wieku do początku wieku XVII. W 1619 od Jana, Macieja i Stanisława Sędzińskich jej część zakupił wojewoda poznański Piotr Opaliński, a w 1620 kolejną część od Andrzeja Rosnowskiego posiadacza zastawnego części Sędzin. Piotr Opaliński kupił też sąsiednie Sędzinko.

W 1580 Sędzin był w rękach Anny i Jana Sędzińskich. Około 1793 właścicielem Sędzin był Chłapowski, a później rodzina Oppenów. Majątek leżał wtedy w powiecie szamotulskim i prócz Sędzin składały się nań folwarki Sędzinko i Zalesie. Łącznie majątek liczył 23 domostwa i 489 mieszkańców. Była tu gorzelnia oraz młyny: parowy i wodny.

W latach 1954–1961 wieś była siedzibą władz gromady Sędziny, po jej zniesieniu w gromadzie Grzebienisko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Znani mieszkańcy We wsi zmarł Wincenty PrusimskiAlojzy Pańczak, Woźnicka nekropolia, w: Z Woźnickiego Wzgórza, nr 25/2012, s. 23, a także mieszkał od 1921 Kazimierz Filip Wize (1873–1953) – lekarz psychiatra, filozof i filozof medycyny, mikrobiolog, lepidopterolog, poeta i tłumacz poezji, działacz społeczny.

Zabytki We wsi znajduje się zabytkowy pałac w stylu klasycystycznym z XVIII wieku, przebudowany w końcu XIX wieku. Wokół pałacu położony jest park z XIX wieku i pozostałości zabudowań folwarcznych z lat 1858–1900. Pałac ten, to jedyne udokumentowane w zapiskach miejsce gdzie przebywał przez krótki czas podróżnik Paweł Edmund Strzelecki.

Religia

Wiadomo, że w 1686 roku we wsi była kaplica, najprawdopodobniej prywatna - należąca do właścicieli majątku. Dopiero w 1931 roku utworzono tu parafię, do której należały także miejscowości Sarbia i Wierzeja. Murowany kościół parafialny został zniszczony przez Niemców podczas II wojny światowej, na jego miejscu wybudowano najpierw drewniany kościółek. W latach 1976–1983 (za proboszcza Kajetana Manugiewicza) powstał nowy, duży kościół, którego projektantem był inż. Aleksander Holas. Budowlę sfinansowali wierni parafii, która obejmuje: Sędziny, Wierzeję, Sarbię, Sędzinko i Turkowo (gm. Kuślin). Kościół nosi wezwanie NMP i św. Wojciecha.

Gospodarka Jest tu sporo gospodarstw rolnych o powierzchni 15-30 ha. Rolnicy uprawiają głównie rzepak, zboża i buraki cukrowe oraz zajmują się hodowlą trzody chlewnej.

Kultura i sport We wsi istnieje jednostka ochotniczej straży pożarnej, znajduje się tu świetlica, sklep, kościół

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Sędziny