Stary Górnik (niem. Bergel, 1925-1945 Altbergel-Altottag) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Oława.

Informacje ogólne Wieś jest położona 4 kilometry od Oławy. Miejscowość jest położona na trasie drogi wojewódzkiej nr 396.

Podział administracyjny W okresie pruskim Stary Górnik należał do gminy z siedzibą w Jelczu (Jeltsch), a w Oławie (Ohlau) znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1925 r. wieś należała do gminy (Amtsbezirk) z siedzibą w Oławie. Od 1816 r. wieś znajdowała się na terenie powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. na terenie wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

W 1925 r. Stary Górnik (Bergel) połączył się z wsią Stary Otok (Ottag) tworząc nową miejscowość o nazwie "Stary Górnik-Stary Otok" (Altbergel-Altottag). Miejscowość ta była obszarem dworskim (Gutsbezirk) do czasu reformy administracyjnej w 1928 r., która likwidowała obszary dworskie na terenie Prus, kiedy Stary Górnik-Stary Otok stał się gminą jednostkową (Landgemeinde), a część obszaru dworskiego została wchłonięta przez wieś-gminę jednostkową Bystrzycę (Peisterwitz). Nazwa wsi "Altbergel-Altottag" funkcjonowała do 1945 r.

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 Stary Górnik wchodził w skład gminy Jelcz,Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa a w latach 1954-1972 w skład gromady Bystrzyca.Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71) Od 1973 r. jest częścią gminy wiejskiej Oława.Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165) Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego.Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś starosłowiańska, niebędąca osadą rolniczą, lecz folwarkiem. Po raz pierwszy wspomniana w 1245 r. jako folwark należący do biskupów wrocławskich. Do sekularyzacji dóbr kościelnych na początku XIX w. należała do wrocławskiej kapituły katedralnej jako dobra stołowe. W 1819 r. wieś jest wspomniana jako własność urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Kotowicach (Kottwitz), a we wsi jest wspomniany pałac. W 1830 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie, a majątek we wsi posiadał ród von Schmettau. W Starym Górniku w pierwszej połowie XIX w. mieszkała Ferdinande von Schmettau We wsi w 1830 i 1845 r. jest wspomniana szkoła katolicka.

W 1925 r. Stary Górnik (Bergel) połączył się z wsią Stary Otok (Ottag), tworząc miejscowość Stary Górnik-Stary Otok (Altbergel-Altottag), która istniała do 1945 r.

Stary Górnik został zalany m.in podczas powodzi w lipcu 1997 r., w maju 2010 r., czy we wrześniu 2024 r. Miejscowość ta jest często podtapiana lub zalewana, ponieważ znajduje się na terenie polderu Lipki-Oława.

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Stary Górnik nosił następujące nazwy:

1375 r.: Ober Ottag, później Berg Ottag do 1925 r.: Bergel 1925-1945 r.: Altbergel-Altottag (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r. Górnik (polska nazwa wsi) 1945 r.: Stary Górnik - Stary Otok (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku)Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska od 1945 r. Stary Górnik (obecna nazwa wsi)

W "Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis" ("Księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego"), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna na początku XIV w. Stary Górnik jest wzmiankowany jako "Othoc superiori". mały|Rzeka w Starym Górniku Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Bergel" do grupy nazw miejscowości wywodzących się od ich położenia na wysokich wzniesieniach, górach lub wzgórzach.

Gospodarka W 1783 r. we wsi znajdował się folwark, należący do kapituły katedralnej we Wrocławiu. W 1819 r. we wsi oprócz pałacu znajdowały się dwie karczmy i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi znajdował się folwark będący na dzierżawie wieczystej, browar, gorzelnia, karczma znajdująca się niedaleko Janikowa (Grüntanne), kawiarnia, 10 zakładów rzemieślniczych oraz sklep. W 1845 r. odnotowano uprawę tytoniu i działalność pszczelarską. W latach 80. XIX w. folwark we wsi miał charakter przemysłowy i fabryczny. Najbliższa stacja kolejowa znajdowała się w Oławie.

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 368 ha, z czego pola uprawne stanowiły 285 ha, łąki 43 ha, a lasy 6 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 22,72 marek niemieckich za hektar pola, 32,90 marek za hektar łąki i 6,27 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi "Altbergel-Altottag" wynosiła 1022,1 ha, a dochód netto z podatku gruntowego 22,41 reichsmarek za hektar.

Teraźniejszość mały|Kościół NMP Dobrej Rady i Podwyższenia Krzyża Świętego w Starym Górniku|375x375px We wsi znajduje się kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Dobrej Rady i Podwyższenia Krzyża Świętego, będący kościołem filialnym parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Oławie, będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. We wsi znajduje się też cmentarz komunalny.

Wieś posiada sieć wodociągową i jest skanalizowana.

We wsi działa koło gospodyń wiejskich, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz poewangelicki na zachodnim krańcu wsi na ul. Leśnej: dom mieszkalno-gospodarczy nr 1 z budynkiem gospodarczym domy mieszkalne nr 2, 3, 4, 8, 10 budynki gospodarcze nr 3a dom mieszkalny nr 6 z budynkiem gospodarczym budynek gospodarczy między nr 6 a 10 na ul. Leśnej domy mieszkalno-gospodarcze nr 7, 9, 11 na ul. Nadrzecznej: domy mieszkalne nr 1, 2 transformator przy budynku nr 2 dom mieszkalny nr 3 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalno-gospodarczy nr 4 na ul. Oławskiej: domy mieszkalne nr 2, 5, 6, 7, 8a, 11, 12, 15 domy mieszkalno-gospodarcze nr 3a, 17 dom mieszkalny nr 10 z budynkiem usługowym stodoła na rogu ul. Oławskiej 10 i ul. Leśnej dom mieszkalny nr 13 z budynkiem mieszkalno-gospodarczym domy mieszkalne nr 14, 16 z budynkami gospodarczymy w przysiółku na południowy zachód od wsi: dom mieszkalno-gospodarczy nr 1 dom mieszkalny nr 2

Demografia W 1783 r. wieś zamieszkiwało 128 osób. W 1819 r. w Starym Górniku mieszkało 259 osób, w 1830 r. 388 osób, w 1845 r. 398 osób, w 1871 r. 406 osób, w 1885 r. 491 osób, a w 1895 r. 442 osoby. W 1905 roku Stary Górnik miał 475 mieszkańców. W 1925 r. wieś "Stary Górnik-Stary Otok" (Altbergel-Altottag) liczyła 522 mieszkańców, w 1935 r. 508 mieszkańców, a w 1939 r. 454 mieszkańców. W 2001 r. w Starym Górniku mieszkało 184 osoby, w 2011 r. 199 osób,GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r. w 2021 r. 170 osób, a w 2025 r. 146 osób.

W 1895 r. na 442 mieszkańców wsi 209 było mężczyznami, a 233 kobietami. Wieś zamieszkiwało 282 katolików i 160 ewangelików. Katolicy należeli do parafii w Oławie (Ohlau), a ewangelicy podlegali zborowi też w Oławie.

Zobacz też Górnik (Nowy Górnik) ()

Przypisy

Bibliografia

Felscher, Gedenktafel für Ferdinande von Schmettau, "Schlesische Chronik", rocznik VI, nr. 12 z 15 marca 1913 r., s. 288 Hermann Bürger, Bürger aus Minken, Steindorf, Bischwitz und Bergel, Kr. Ohlau, sowie in Hamburg, "Archiv ostdeutscher Familienforscher", t. 1, nr. 17 (1956), s. 166-168 Theodor Artopé, Ferdinande von Schmettau. Ein deutsches Frauenleben, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1958, s. 9; nr. 12/1958, s. 5; nr. 1/1959, s. 9; nr. 2/1959, s. 5; nr. 3/1959, s. 5 i nr. 4/1959, s. 5 Rudolf Gleiß, Eine Busennadel der „Ferdinande von Schmettau“, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 12/1960, s. 9 Wincenty Urban, Katalog Archiwum Archidiecezjalnego we Wrocławiu, Lublin 1965 Hans-Dieter Speck, Gedenken an Ferdinande von Schmettau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1989, s. 9 Beschreibung des Ohlauschen Kreises: Laskowitz, Minken, Ottag, Paperwitz, Peisterwitz, Quallwitz, Rodeland, Steindorf, Trattaschine, Zelline, "Heimat­blatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1995, s. 5 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 25, 30 i 119 Günter Leder, Man gab Gold für Eisen – Ferdinande von Schmettau opferte ihr Haar, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2013, s. 2 i nr. 4/2013, s. 2

Linki zewnętrzne http://klauskunze.com/ohlau/orte/altbergel.htm

Kategoria:Oława (gmina wiejska)