Sworoń

Sworoń – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Osiek. Ma status sołectwa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. W bezpośrednim sąsiedztwie wsi przebiegają wały wiślane, z kolei po przeciwległej stronie przebiega szerokotorowa linia kolejowa nr 65 (tzw. LHS); a przez wieś biegną cztery drogi gminne, tj. nr 4233023 do Trzcianki, nr 4233018 do Trzcianki-Kolonii, nr 4233034 do Matiaszowa i nr 4233025 do Nakola.

Na tym terenie funkcjonowała szkoła podstawowa już w okresie międzywojennym, ale głównie dla osadników (kolonistów) niemieckich, z kolei w okresie II wojny światowej też dla dzieci polskich poddanych intensywnej germanizacji (uczonych tylko przez nauczyciela Niemca, w tym też religii i katechezy). Po wojnie przekształcono ją w szkołę początkową, później VIII–klasową szkołę podstawową, która funkcjonowała do 2008 roku. Jednak z początkiem nowego tysiąclecia ze względu na ujemny przyrost demograficzny, rozpoczęto proces jej całkowitej likwidacji (początkowo z jej dalszego utrzymywania zrezygnowała gmina Osiek, zapewne powodem tego były zbyt wysokie koszty); rodzice jednak powołali stowarzyszenie przyjaciół szkoły (w celu zachowania szkoły niepublicznej w wiosce). Jednak po spadku liczby uczniów po niżej 5, utrzymywanie tegoż stowarzyszenia stało się zbyt kosztowne dla rodziców, jak i gminy, która też subsydiował to stowarzyszenie; a tańszym rozwiązaniem okazało się dowożenie przeniesionych uczniów z rejonem szkolnym do Publicznej Szkoły Podstawowej w Ossali. Budynek szkoły wraz z salą gimnastyczną z końca lat 90. XX wieku postanowiono przeznaczyć na Dom Opieki dla samotnych osób w podeszłym wieku.

Historia Wieś pojawia się pod koniec XVI wieku – niewymieniona w regestrze poborowym województwa sandomierskiego z 1578 roku, za to wzmiankowana w inwentarzu z roku 1589 wchodzącego w skład Archiwum Skarbu Koronnego (LVI, S 5/II, s. 326) jako leżąca na prawym brzegu Wisły. Późniejsze dokumenty mówią o zmianie przebiegu Wisły, przez co Sworoń został odłączony od wsi Przykop i znalazł się na lewym brzegu Wisły. Jako że Przykop należał do klucza osieckiego, tłumaczy to dlaczego Sworoń włączono do parafii Osiek podczas gdy wszystkie sąsiadujące z nim wsie na lewym brzegu Wisły należały do parafii Niekrasów.

Wieś wymieniana w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich pod koniec XIX wieku.

Na podstawie ww. informacji z 1890 roku – Sworoń, to wieś włościańska nad rzeką Wisłą, w ówczesnym powiecie sandomierskim, w gminie Tursko, ale w parafii Osiek, a nie w parafii Niekrasów. Leży w odległości 33 wiorst od Sandomierza. Ma 25 domów, 168 mieszkańców i 142 morgi rozległości ogółem. W 1827 roku było tu 25 domów i 103 mieszkańców.

W 1886 roku parafia Osiek należy do dekanatu sandomierskiego i liczy 3 895 duszPor. .

Kolejna wzmianka o Sworoniu z 1867 roku, wskazuje, że wchodził on w skład gminy Tursko, z urzędem gminy w Strużkach. Wówczas to sądem okręgowym dla gminy był IV Sąd Okręgowy w Staszowie (tam też była stacja pocztowa). Gmina miała 8 781 mórg rozległości ogółem (w tym 5 083 mórg włościańskich) i 4 613 mieszkańców (w tym 1,4 proc. pochodzenia żydowskiego, tj. 63 żydów). W skład gminy wchodziły jeszcze: Antoszówka, Dąbrowa, Luszyca, Matyaszów, Nakol, Niekrasów, Niekurza, Okrągła, Ossala, Pióry, Rudniki, Szwagrów, Strużki, Trzcianka, Tursko Małe, Tursko Wielkie, Tursko Wola, Zaduska Kępa i ZawadaPor. .

W 1986 roku rozpoczęto budowę Kopalni Siarki Osiek, na złożu siarki rodzimej w obrębie sołectw: Mikołajów – Trzcianka – Sworoń. W wyniku tych działań, tj. od roku 1992 do 2006, całkowicie zlikwidowano tylko jedno sołectwo Mikołajów z niewielkimi zmianami terytorialnymi dla Sworonia.

Demografia Współczesna struktura demograficzna wioski Sworoń na podstawie danych z lat 1995–2009 według roczników GUS-u, z prezentacją danych z 2002 roku: Tabela 1.1 Poziom populacji wioski w przedziałach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIEJ. m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW (w przedziałach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM 0-9 10-19 20-29 30-39 40-49 50-59 60-69 70-79 80 +I. OGÓŁEM os. 126 12 19 18 15 15 13 18 12 4— odsetek % 100 9,5 15,1 14,3 11,9 11,9 10,4 14,1 9,6 3,21. WEDŁUG PŁCIA. Mężczyzn os. 65 4 11 12 9 8 7 8 5 1— odsetek % 51,6 3,2 8,8 9,5 7,1 6,3 5,6 6,3 4 0,8B. Kobiet os. 61 8 8 6 6 7 6 10 7 3— odsetek % 48,4 6,3 6,3 4,8 4,8 5,6 4,8 7,8 5,6 2,4 Rysunek 1.1 Piramida populacji — struktura płci i wieku wioski Tabela 1.2 Poziom populacji wioski w grupach wiekowychWYSZCZEGÓLNIENIE J. m.POPULACJA MIESZKAŃCÓW (w grupach wiekowych w 2002 roku) OGÓŁEM Mężczyzn Kobiet I. OGÓŁEM os. 126 65 61— odsetek % 100 51,6 48,41. W WIEKUA. Przedprodukcyjnym os. 27 14 13— odsetek % 21,4 11,1 10,3B. Produkcyjnym os. 69 41 28— odsetek % 54,8 32,6 22,2a. mobilnym os. 48 29 19— odsetek % 38,1 23 15,1b. niemobilnym os. 21 12 9— odsetek % 16,7 9,6 7,1C. Poprodukcyjnym os. 30 10 20— odsetek % 23,8 7,9 15,9

Dawne części wsi – obiekty fizjograficzne W latach 70. XX wieku przyporządkowano i opracowano spis lokalnych części integralnych dla SworoniaPor. .

Wykaz urzędowych nazw miejscowych i obiektów fizjograficznych Nazwa wsi Nazwy części wsi Nazwy obiektów fizjograficznych– charakter obiektuI. Gromada TURSKO WIELKIE Sworoń Za Wałem Pastwiska — pole, łąka Pod Baranem — pole Rzeka Nakolska — rzeczka Rzeka Sworońska — rzeczka Za Wałem — łąka

Zobacz też Kościół Nawiedzenia NMP w Niekrasowie Parafia Nawiedzenia NMP w Niekrasowie

Przypisy Strona gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Literatura

Kategoria:Osiek (gmina w województwie świętokrzyskim)