Strzeleczki (dodatkowa nazwa w j. niem. Klein Strehlitz, ) – miasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzeleczki. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położone jest w Kotlinie Raciborskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej. Przepływa przez nie rzeka Biała.
Strzeleczki uzyskały lokację miejską w 1327 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 38-39.. Zdegradowane do rangi wsi w związku z reformą miejską w PrusachWeczerka Hugo (1974). Stadt- und Marktgründungen und Stadtabgänge in Schlesien 1450–1800. „Zeitschrift für Ostforschung”, Jg. 23, 1974, H. 2, s. 193–261.. W Polsce od końca II wojny światowej jako część tzw. Ziem Odzyskanych (Okręg Śląsk Opolski). 28 czerwca 1946 – jako część powiatu prudnickiego – zostały powierzone administracji wojewody śląskiego. 6 lipca 1950 Strzeleczki wraz z całym powiatem prudnickim weszły w skład nowo utworzonego województwa opolskiego. W latach 1945–1954 siedziba wiejskiej gminy Strzeleczki w powiecie prudnickim, 1954–1972 gromady StrzeleczkiUchwała Nr VII/28/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 4 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu prudnickiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 4 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 4 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 27 grudnia 1954 r., Nr. 12, Poz. 68) (od 1956 w powiecie krapkowickim), a od 1973 reaktywowanej gminy StrzeleczkiUchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie opolskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Opolu z dnia 11 grudnia 1972 r., Nr. 14, Poz. 167).. W latach 1975–1998 należały administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego. 1 stycznia 2024 odzyskały status miasta.
Geografia Strzeleczki znajdują się w południowo-zachodniej części Polski. Leżą na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Miasto jest oddalone o 30 km od Prudnika i 36 km od Opola. Pod względem administracyjnym Strzeleczki położone są w południowej części województwa opolskiego, w powiecie krapkowickim, w gminie Strzeleczki, której są siedzibą, tuż przy granicy z gminą Głogówek i powiatem prudnickim. Znajdują się w odległości około 18 km od granicy z Czechami. Należą do Euroregionu Pradziad.
Miasto leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Strzeleczki znajdują się w granicach mikroregionów Równina Mosznej (318.55.9), Wysoczyzna Niemodlińska (318.55.6) i Dolina Dolnej i Środkowej Białej (318.55.8). W obszarze miasta przepływają rzeka Biała i odnoga Rzymkowicki Rów.
Północna część miasta znajduje się w Obszarze Chronionego Krajobrazu Bory Niemodlińskie. Fragmenty lasu na północ od Strzeleczek noszą nazwy Ścigowski Las i Racławski Las. Na południu miasta znajduje się las Końskie Doły.
Nazwa W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miasto w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Strelicia Minor. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod obecnie używaną, polską nazwą Strzeleczki, a także niemiecką Klein Strehlitz we fragmencie „Klein Strehlitz (1531 Parva Streletz, 1535 Klein Streletz, polnisch Strzeleczki)”. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości, wówczas administracyjnie należącej do powiatu prudnickiego, polską nazwę StrzeleczkiRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().. Podobnie jak w przypadku miasta Strzelce Opolskie nazwa pochodzi od polskiego określenia na strzelanie lub wyrazu strzała. Do nazwy nawiązuje strzała umieszczona w herbie miejscowości.
W historycznych dokumentach nazwę miejscowości wzmiankowano w różnych językach oraz formach: Strelci (1245), Strelicz (1327), Wenyngen Strelicz (1389), in parvo Strelicz (1398), Parwa Strelicz (1418), Parva Strelicz (1447), in Parva Strzelecz (1531), in Parva Strzelec (1531), Klein-Streletz (1535), Strehlitz Klein (1656), In pago Klein-Strelitz, in oppido Minori-Strelic (1679), parvo-Strelicz (1686), in parvo-Strzelitz, in oppido Minori-Strelitz (1687), Kl. Strelitz (1736), Klein Strehlitz (1743), Klein-Strehliz, małe Strehletzke (1784), Klein Strehlitz, Strzeleczki (1845), Strzelce Małe al. Strzeleczki, niem. Klein Strehlitz (1890), Strzeleczki – Klein Strehlitz (1939), Klein Strehlitz – Strzeleczki, -czek, strzelecki (1946), Strzeleczki, -czek (1982).
Historia Średniowiecze Miejscowość powstała jako osada targowa na szlaku z Prudnika do Krapkowic na początku XIII wieku, przypuszczalnie za panowania księcia Władysława opolskiego. Badania archeologiczne przeprowadzone na terenie miasta potwierdziły istnienie tu grodziska, znaleziono również kawałki naczyń obtaczanych z gliny z XIII wieku.
Istnienie Strzeleczek jako miasta i parafii potwierdzają źródła z 1327. Miasto nie było otoczone murami obronnymi. Mieszkańcy Strzeleczek trudnili się rolnictwem oraz rzemiosłem. Było to miasto książęce. Znajdowało się w granicach księstwa niemodlińskiego. W 1375 w Strzeleczkach powstała szkoła, jako jedna z pierwszych na Opolszczyźnie. Miasto należało do księstwa głogówecko-prudnickiego. W 1427 książę głogówecko-prudnicki Bolko V potwierdził wcześniejszy przywilej zezwalający na osiedlanie się Żydów w Prudniku, Białej, Głogówku i Strzeleczkach. W czasie rejzy husytów na Śląsk, w marcu 1428 rycerstwo i mieszczanie ze Strzeleczek zostali wzięci do niewoli przez husytów, natomiast samo miasto zostało ograbione i spalone 13 marca 1428.
XVI–XX wiek W 1524 Strzeleczki uzyskały potwierdzenie praw miejskich. Do 1532 były miastem książęcym. Strzeleczki posiadały przywilej piwowarski (wyłączne prawo warzenia i wyszynku piwa), lecz utraciły go na rzecz Głogówka, w którym miały zaopatrywać się w piwo. W 1526 miasto uzyskało prawo odbywania tygodniowych i rocznych targów. Przed 1534 gospodarstwo folwarczne znajdujące się w Strzeleczkach zostało opuszczone. Z 1564 pochodzi pierwsza wzmianka o miejscowej radzie miasta. W XVI wieku Strzeleczki, wchodzące w skład klucza dóbr zamku w Chrzelicach, były w zastawie, a następnie zostały kupione przez rodzinę Prószkowskich. Następnymi właścicielami dóbr chrzelickich byli Dietrichsteinowie. mały|lewo|Strzeleczki (Kl. Strelitz) wśród miejscowości ziemi prudnickiej na polskojęzycznej mapie z 1772 W latach 1618–1626 w mieście mieszkało około 500–600 osób. Podczas wojny trzydziestoletniej, w 1642 miasto zdobyli Szwedzi, którzy je splądrowali i spalili. Strzeleczki i Ścinawa Mała były wówczas dwoma najbardziej zniszczonymi miastami na ziemi prudnickiej. W 1656 po raz pierwszy wzmiankowany był burmistrz Strzeleczek, a w 1666 wójt. W XVII i na początku XVIII wieku wzmiankowane były działające w Strzeleczkach cechy garncarzy, piekarzy, krawców i kowali. Najważniejszy był cech garncarzy, zrzeszający 40 majstrów.
Do 1742 miasto należało do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po wojnach śląskich znalazło się w granicach Królestwa Prus i weszło w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W 1742 Strzeleczkom został odebrany status miastaRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 72–73.. Stały się wówczas osadą targową. Mieszkańcy nie płacili podatków miejskich, ale byli uznawani za mieszczan. Jako osada targowa, Strzeleczki wraz ze Ścinawą Małą należały do miejscowości drugiej rangi w powiecie prudnickim (w pierwszej były miasta: Prudnik, Głogówek i Biała). W 1783 król Prus Fryderyk II Wielki zakupił dobra zamku w Chrzelicach wraz z miejscowością targową Strzeleczki. W tymże roku w 90 domach mieszczańskich w Strzeleczkach żyło około 540 osób. We wsi znajdował się kościół, szkoła, przędzalnia oraz 90 domów. mały|Litografia z końca XIX wieku 16 lutego 1813 w Strzeleczkach wybuchł pożar, w którym spłonęło ⅔ zabudowy wraz z kościołem i szkołą. Od 21 do 28 stycznia i od 4 do 18 lutego 1832 w Strzeleczkach panowała epidemia cholery. W 1861 w Strzeleczkach mieszkało 15 Żydów. W połowie XIX wieku we wsi funkcjonowała gorzelnia oraz królewska leśniczówka. W 1890 w Strzeleczkach mieszkało 1428 osób, z czego 1404 było katolikami, 17 ewangelikami, a 7 żydami.
1 kwietnia 1894 do Strzeleczek przyłączono wieś Oracze, kolonię Karlshof i Seherrswald. Oracze, liczące 200 mieszkańców, zajmowały obszar współczesnej ulicy Prudnickiej. Zbudowano tam budynek ze sklepem kolonialnym. Kolonię Karlshof stanowiły budynki na północ od rzeki Biała, stanowi ona współcześnie lewobrzeżną część miasta. Jeszcze w latach 30. XVIII wieku znajdował się tam folwark Karlshof, został wyburzony przed latami 80. XIX wieku. Seherrswald to współcześnie zabudowania przy ul. Niemodlińskiej, nazywane Zbychowicami. Przez przyłączenie sąsiednich miejscowości, liczba mieszkańców Strzeleczek wzrosła do 2036.
W 1895 zawiązana została spółka Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa drugorzędnej, normalnotorowej linii lokalnej z Prudnika do Gogolina, m.in. przez Strzeleczki. Linia została oddana do użytku w 1896. Budynek dworca kolejowego w Strzeleczkach swoim wyglądem zbliżony był do dworca w Lubrzy. W 1898 w Strzeleczkach uruchomiono cegielnię.
Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 1801 mieszkańców Strzeleczek 162 posługiwało się językiem niemieckim, 1524 językiem polskim, a 115 było dwujęzycznych.
Dwudziestolecie międzywojenne Strzeleczki posiadały dwóch reprezentantów w Polskim Sejmie Dzielnicowym obradującym w grudniu 1918 w Poznaniu. Do 1919 Strzeleczki traktowane były jako osada targowa z prawem wyboru burmistrza. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku 175 głosów oddano na kandydatów z list polskich, co pozwoliło im zdobyć 4 z 12 mandatów. W 1919 w Strzeleczkach założono koło Towarzystwo Oświaty na Śląsku im. św. Jacka. Funkcjonowało również koło Górnośląskiego Związku Rolników. mały|Pomnik upamiętniający mieszkańców Strzeleczek poległych w I i II wojnie światowej W czasie II powstania śląskiego do Strzeleczek dowieziono koleją polskie oddziały powstańcze z głębi Śląska. W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Strzeleczki znalazły się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem. Z Prudnika do Głogówka, a następnie do Strzeleczek, został przeniesiony Polski Komitet Plebiscytowy na powiat prudnicki, ponieważ jego lokal w Prudniku został zdemolowany. Na zebraniu 25 stycznia 1921 250 mieszkańców Strzeleczek wyraziło poparcie dla Teodora Obremby oraz Wojciecha Korfantego. W Strzeleczkach znajdowała się filia redakcji dziennika „Głogowianka”, wydawanego w okresie plebiscytu i przeznaczonego dla polskich mieszkańców powiatu prudnickiego. 17 lutego 1921 we wsi odbył się polski wiec manifestacyjny. We wsi uprawnionych do głosowania było 1627 mieszkańców (w tym 526 emigrantów). Za Polską głosowało 198 osób, za Niemcami 1381 osób. Jeden z najsilniejszych ośrodków polskiego życia narodowego w powiecie prudnickim.