Ignacy Jakub Massalski (ur. w 1727, zm. w 1794) – biskup wileński (od 1762), pisarz wielki litewski w latach 1748–1754, duchowny referendarz wielki litewski w latach 1754–1762Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 201., konsyliarz z Senatu w konfederacji targowickiejKorrespondent Warszawski Donoszący Wiadomości Kraiowe y Zagraniczne, 1792, no 64, s. 586., członek konfederacji grodzieńskiej w 1793Korwin [Kossakowski] S., Trzeci Maj i Targowica, Kraków 1890, s. 221., konsyliarz Rady Nieustającej w 1775Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 86., członek Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773–1792Ambroise Jobert, Komisja Edukacji Narodowej w Polsce (1773–1794). Jej dzieło wychowania obywatelskiego, przełożyła i uzupełniła Mirosława Chamcówna, przedmową opatrzył Henryk Barycz, Wrocław–Warszawa 1979, s. 277., kanclerz Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego od 1761 rokuJózef Bieliński, Uniwersytet Wileński (1579-1831) T. 3, Kraków 1899-1900, s. 4., kawaler Orderu Orła Białego.
Życiorys Ignacy Jakub Massalski herbu Masalski Książę III urodzony (22 lipca 1727Niekiedy spotykana jest data 1726; Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 201. w Olekszycach niedaleko Grodna, był synem Michała Józefa i bratem Adriana Józefa.
W 1752 roku uczęszczał do Collegium Nobilium jezuitów w WilnieKazimierz Puchowski, Jezuickie kolegia szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Gdańsk 2007, s. 573.. W latach 1755–1762 Massalscy i Czartoryscy (używając protekcji rosyjskiej) starali się o uzyskanie dla Ignacego koadiutorii wileńskiej przy Michale ZienkowiczuT. Kasabuła, Ignacy Massalski biskup wileński, Lublin 1998, s. 81-85; T. Szwaciński, Walka "Familii" o koadiutorię wileńską: 1754-1757 [w:] W cieniu wojen i rozbiorów. Studia z dziejów Rzeczypospolitej XVIII i początków XIX wieku, red. U. Kosińska, D. Dukwicz, A. Danilczyk, Warszawa 2014, s. 197-213..
Jako działacz polityczny i religijny Wielkiego Księstwa Litewskiego, fizjokrata, mecenas nauki i sztuki, patronował Wawrzyńcowi Gucewiczowi, i Franciszkowi Smuglewiczowi. Jego staraniami została przebudowana w stylu klasycystycznym katedra wileńska. W 1762 został odznaczony Orderem Orła Białego.
W 1764 był członkiem konfederacji Wielkiego Księstwa LitewskiegoVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 60., podpisał elekcję Stanisława Augusta PoniatowskiegoElektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 213., podpisał jego pacta conventaAkt elekcyi Roku Tysiąć Siedemset Sześćdziesiątego Czwartego, Miesiąca Sierpnia, Dnia dwudziestego siódmego, s. 19.. W 1766 został wyznaczony senatorem rezydentemVolumina Legum, t. VII, Petersburg 1860, s. 222..
Członek konfederacji 1773 roku, podpisał się na pierwszym zniszczonym egzemplarzu aktu konfederacji, następnie 16 kwietnia 1773 roku złożył przyrzeczenie (sponsję), że podpisze ponownie konfederacjęRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 559.. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiórRyszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., "Kwartalnik Historyczny", LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562., został prezesem Komisji Rozdawniczej Litewskiej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego zakonu jezuitówStanisław Załęski, Historya zniesienia jezuitów w Polsce i ich zachowanie na Białej Rusi, t. II, Lwów 1875, s. 1-68.. 18 września 1773 podpisał traktaty cesji przez Rzeczpospolitą Obojga Narodów ziem zagarniętych przez Rosję, Prusy i Austrię w I rozbiorze PolskiVolumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 20-48.. Członek konfederacji Andrzeja Mokronowskiego w 1776Volumina Legum, t. VIII, Petersburg 1860, s. 527..
W latach 1773–1776 jako przewodniczący Komisji Edukacji Narodowej był „bohaterem” największej afery finansowej w dziejach polskiej edukacji, za co jedynie utracił stanowisko przewodniczącego KEN. Członek Departamentu Policji Rady Nieustającej w 1777Kolęda warszawska na rok 1777, Warszawa 1777, [b.n.s]. Był członkiem konfederacji Sejmu CzteroletniegoKalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792, Warszawa 1791, s. 307.. Sędzia sejmowy z Senatu z Prowincji Wielkiego Księstwa Litewskiego w 1791 rokuSądy seymowe. Actum in curia regia Varsaviensi 1791 05.28, [b.n.s]. Był też czołowym stronnikiem Rosji, zwalczał dzieło Sejmu Czteroletniego, za co pobierał stałą roczną pensję od posła Rosji, Jakoba Sieversa. Figurował na liście posłów i senatorów posła rosyjskiego Jakowa Bułhakowa w 1792, która zawierała zestawienie osób, na które Rosjanie mogą liczyć przy rekonfederacji i obaleniu dzieła 3 majaŁukasz Kądziela, Między zdradą a służbą Rzeczypospolitej. Fryderyk Moszyński w latach 1792-1793, Warszawa 1993, s. 46; Сборник Русского исторического общества, t. 47, Petersburg 1885, s. 272.. Był członkiem Rady Nieustającej, przystąpił do konfederacji targowickiej. Na sejmie grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem SieversemVolumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11.. 22 lipca 1793 podpisał traktat cesji przez Rzeczpospolitą ziem zagarniętych przez Rosję a 25 września cesji ziem zagarniętych przez Prusy w II rozbiorze PolskiVolumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 23, 37..
W 1794 podczas insurekcji warszawskiej na rozkaz Tadeusza Kościuszki aresztowany i uwięziony. Jako targowiczanin uznany za zdrajcę, został 28 czerwca 1794 powieszony przez lud w WarszawieTadeusz Łepkowski, Mały słownik historii Polski, Warszawa 1964, s. 186..
Uwagi
Przypisy
Bibliografia I. Szybiak, Ignacy Jakub Massalski, [w:] Polski Słownik Biograficzny, t. XX, 1975, s. 135-139.
Linki zewnętrzne Biskup Ignacy Jakub Massalski Ignacy Jakub Massalski – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci i studenci Collegium Nobilium jezuitów w Wilnie Kategoria:Biskupi wileńscy Kategoria:Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego (1773–1775) Kategoria:Członkowie dworu Augusta III Sasa Kategoria:Członkowie deputacji Sejmu Grodzieńskiego 1793 do traktowania z posłem rosyjskim Kategoria:Członkowie konfederacji Adama Ponińskiego 1773 Kategoria:Członkowie konfederacji Andrzeja Mokronowskiego 1776 Kategoria:Członkowie konfederacji Sejmu Czteroletniego Kategoria:Członkowie konfederacji Wielkiego Księstwa Litewskiego (1764) Kategoria:Członkowie Komisji Edukacji Narodowej Kategoria:Członkowie Komisji Rozdawniczych Koronnej i Litewskiej Kategoria:Duchowni katoliccy – szlachta I Rzeczypospolitej Kategoria:Duchowni katoliccy w konfederacji targowickiej Kategoria:Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Kanclerze Akademii i Uniwersytetu Wileńskiego Towarzystwa Jezusowego Kategoria:Konsyliarze konfederacji targowickiej (Senat) Kategoria:Konsyliarze Departamentu Policji Rady Nieustającej Kategoria:Konsyliarze Rady Nieustającej Kategoria:Konfederaci grodzieńscy (1793) Ignacy Jakub Massalski Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita) Kategoria:Ofiary samosądów w powstaniu kościuszkowskim Kategoria:Pisarze wielcy litewscy (duchowni) Kategoria:Pochowani w bazylice archikatedralnej św. Stanisława Biskupa i św. Władysława w Wilnie Kategoria:Pobierający pensję z kasy ambasady rosyjskiej w I Rzeczypospolitej Kategoria:Referendarze wielcy litewscy (duchowni) Kategoria:Sędziowie Sejmu Czteroletniego Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie na Sejmie Czteroletnim Kategoria:Senatorowie rezydenci (Stanisław August Poniatowski) Kategoria:Senatorowie – uczestnicy Sejmu Grodzieńskiego 1793 Kategoria:Senatorowie za panowania Augusta III Sasa Kategoria:Senatorowie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Stanisława Augusta Poniatowskiego Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-austriackiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego I rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-pruskiego II rozbioru Polski Kategoria:Sygnatariusze traktatu polsko-rosyjskiego II rozbioru Polski Kategoria:Straceni przez powieszenie Kategoria:Straceni w czasie powstania kościuszkowskiego Kategoria:Urodzeni w 1727 Kategoria:Więźniowie władz powstania kościuszkowskiego Kategoria:Zmarli w 1794