Tyrawa Wołoska – wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Tyrawa Wołoska. Ma status sołectwa.
Miejscowość jest siedzibą gminy Tyrawa Wołoska. Leży nad rzeką Tyrawką, przy drodze krajowej nr 28. mały|Centrum wsi mały|Kościół rzymskokatolicki w Tyrawie Wołoskiej mały|Pozostałości dworu szlacheckiego w Tyrawie Wołoskiej mały|Rynek w latach 30. XX w.
Tyrawa Wołoska uzyskała lokację miejską przed 1707 rokiem, zdegradowana około 1880 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78-79.. W latach 1340–1772 miejscowość administracyjnie należała do ziemi sanockiej w województwie ruskim. Następnie do 1914 do powiatu sanockiego, powiatu podatkowego Bircza, w austriackim kraju koronnym Galicja.
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Tyrawa Wołoska. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Części wsi +Integralne części wsi Tyrawa Wołoska SIMC Nazwa Rodzaj0361436 Brzózka część wsi 0361442 Czerteż część wsi0361459 Dąbrowa część wsi0361465 Międzykąty część wsi0361471 Sadziska część wsi0361488 Zamalówka część wsi
Historia 1402 - pierwsza wzmianka o Tyravia minori, własność Czeszyków a następnie Tyrawskich. Właścicielem wsi w pocz. XV w. był Mikołaj Czeszyk herbu Ossoria, sędzia sanocki, piszący się „z Tyrawy”, protoplasta kilku rodów sanockich: Tyrawskich, Bukowskich, Grabownickich i Rytarowskich. Do potomków po M. Czeszyku należały wsie: Hołuczków, Rozpucie, Stańkowa i Zawadka. 1434 - pojawienie się nazwy Thyrawa Walaska 1507 - wzmianka o istnieniu parafii prawosławnej 1546 - utworzenie parafii rzymskokatolickiej 1707 - pierwsza wzmianka o prawach miejskich, własność Urbańskich z Urbanic 1745 - konsekracja kościoła św. Mikołaja W połowie XIX wieku właścicielką posiadłości tabularnej w Tyrawie Wołoskiej była Julia Krajewska. przed 1876 utrata praw miejskich W 1893 właścicielami posiadłości tabularnej w Tyrawie Wołoskiej byli Bolesław i Wincenta Gołkowscy. 1900 - budowa murowanej cerkwi greckokatolickiej św. Praskewii. Stanisław Dunin-Brzeziński – ostatni właściciel dworu w Tyrawie. 1890 – właścicielami tabularnymi dóbr we wsi byli po części Bolesław Gołkowski i Antonina Krajewska. 1905 - Hersz Langsam posiadał we wsi obszar 503,7 haAlojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405., a w 1911 posiadał 435 ha. 1944 - zajęcie Tyrawy przez wojska radzieckie, na radzieckich mapach woj. wieś jest pod nazwą Тырова-Волоска; 29 kwietnia 1945 - spalenie miasteczka przez sotnię "Burłaki". Łącznie w latach 1944-1946 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 9 Polaków i 5 Żydów. 1948 - zburzenie cerkwi.
Kościół rzymskokatolicki w Tyrawie Pierwsze wzmianki o kościele w Tyrawie (obecna nazwa Mrzygłód) pochodzą z 1546 r. Wtedy to Mikołaj Tyrawski z Tyrawy Wołoskiej, Jerzy Głowa (dzierżawca Stańkowej, Kuźminy i Zawadki), Marcin Tyrawski z Hołuczkowa, Stanisław Konarski z Rakowej oraz Maciej, Mikołaj i Stanisław Mrochowscy z Paszowej, zawierają porozumienie z Janem Rowieńskim, plebanem w mieście Tyrawie z okazji erekcji kościoła parafialnego w Tyrawie Wołoskiej. Nowy kościół wybudowano ze względu na utrudniony dostęp do Tyrawy z powodu wylewów rzek Sanu i Tyrawki. W 1547 r. Jan Dziaduski, biskup przemyski, z części parafii w Tyrawie utworzył nową parafię w Tyrawie Wołoskiej.
Przy barokowym kościele parafialnym znajdują się: dzwonnica z 1 poł. XIX wieku, rozliczne groby dawnych proboszczów, murowana kaplica grobowa rodziny Krajewskich z 1831 r. oraz kilka interesujących starych nagrobków członków rodzin tutejszych właścicieli.
Osoby związane z Tyrawą Wołoską W Tyrawie Wołoskiej urodzili się lekarze Franciszek i Kacper Kosteccy
Honorowi obywatele Ferdynand Pawlikowski
Literatura Wincenty Pol: "Wieczór przy kominie".
Zobacz też Dwór w Tyrawie Wołoskiej Cerkiew św. Paraskewy w Tyrawie Wołoskiej Cmentarz żydowski w Tyrawie Wołoskiej Berezka Tyrawa Solna Mrzygłód
Przypisy Raport o stanie gminy Tyrawa Wołoska w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 10 Strona gminy, sołectwa Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Linki zewnętrzne
Opis wsi na portalu exploreprzemyskie.com Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
* Kategoria:Dawne miasta w województwie podkarpackim Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVIII wieku