Henryk Skarżyński (ur. 3 stycznia 1954 w Rosochatem Kościelnem) – polski lekarz, otochirurg i otolog, specjalista otorynolaryngologii, audiologii i foniatrii oraz otorynolaryngologii dziecięcej, profesor nauk medycznych.

Twórca i od 1996 dyrektor Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu, a od 2012 – działającego w jego strukturze Światowego Centrum Słuchu w Kajetanach. W 1992 przeprowadził pierwszą w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej operację wszczepienia implantu ślimakowego u osoby niesłyszącej, a w 2002 – pierwszą na świecie operację wszczepienia implantu ślimakowego u osoby dorosłej z częściową głuchotą, opracowaną przez siebie metodą określaną jako partial deafness cochlear implantation (PDCI).

Od 1994 specjalista krajowy, a następnie konsultant krajowy w dziedzinie audiologii i foniatrii, od 2011 konsultant krajowy w dziedzinie otorynolaryngologii. Od 2020 członek korespondent Polskiej Akademii Nauk, od 2022 przewodniczący Rady Głównej Instytutów Badawczych. Doktor honoris causa czterech uczelni, kawaler Orderu Orła Białego (2024) i laureat Nagrody im. Erazma i Anny Jerzmanowskich (2025).

Życiorys

Młodość i wykształcenie Urodził się 3 stycznia 1954 w Rosochatem Kościelnem na Podlasiu, w rodzinie Józefa i Janiny. W 1979 ukończył studia na Wydziale Lekarskim Akademii Medycznej w Warszawie. Z warszawską uczelnią medyczną związał następnie kolejne etapy kariery akademickiej: w 1982 uzyskał specjalizację I stopnia z otolaryngologii, w 1983 – stopień doktora nauk medycznych, w 1986 – specjalizację II stopnia, a w 1989 – stopień doktora habilitowanego. W 1993 został profesorem nadzwyczajnym Akademii Medycznej w Warszawie, a w 1995 otrzymał tytuł profesora nauk medycznych. W 2009 uzyskał specjalizację z audiologii i foniatrii, a w 2016 – z otorynolaryngologii dziecięcej.

Kariera zawodowa Przełomem w karierze Skarżyńskiego była operacja z 16 lipca 1992, podczas której jako pierwszy w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej wszczepił implant ślimakowy osobie z całkowitą głuchotą. Zabieg – jak podkreślał później sam Skarżyński – miał być nie jednorazowym osiągnięciem, lecz początkiem stałego programu leczenia głuchoty.

14 lipca 1993 utworzył w warszawskiej dzielnicy Ochota Ośrodek Diagnostyczno-Leczniczo-Rehabilitacyjny dla Osób Niesłyszących i Niedosłyszących „Cochlear Center” – pierwszą w Polsce i drugą w Europie placówkę zajmującą się kompleksowym leczeniem wad słuchu. W 1996 na jej bazie powstał resortowy Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu, którym Skarżyński kieruje od chwili powołania. W 2003 oddano do użytku Międzynarodowe Centrum Słuchu i Mowy w Kajetanach pod Warszawą, a w 2012 – Światowe Centrum Słuchu, według danych Instytutu ośrodek wykonujący najwięcej operacji poprawiających słuch na świecie.

Poza pracą kliniczną i organizacyjną pełnił i pełni funkcje eksperckie: od 1994 był specjalistą krajowym do spraw audiologii, następnie konsultantem krajowym w dziedzinie audiologii i foniatrii, a od 2011 jest konsultantem krajowym w dziedzinie otorynolaryngologii. W 2020 został wybrany członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a 6 czerwca 2022 – przewodniczącym Rady Głównej Instytutów Badawczych, organu reprezentującego kilkadziesiąt polskich instytutów badawczych. Prowadził również zajęcia dydaktyczne, m.in. na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym i Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina.

Rodzina Jego syn, Piotr Henryk Skarżyński, jest również lekarzem otorynolaryngologiem, profesorem nauk medycznych i pracownikiem Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu.

Działalność naukowa i kliniczna

Implanty słuchowe Skarżyński jako pierwszy w Polsce wszczepiał kolejne generacje systemów implantowalnych: implant ślimakowy (1992), implant na przewodnictwo kostne u dzieci (1997), implant do pnia mózgu (1998) oraz implant ucha środkowego (2003). Po pierwszej operacji z 1992 uruchomił stały program leczenia głuchoty całkowitej, a od 1998 – program leczenia głuchoty i zmian nowotworowych za pomocą implantów wszczepianych do pnia mózgu. W 2008 kierował zespołem, który – według informacji Instytutu – po raz pierwszy na świecie wszczepił implanty słuchowe po obu stronach pnia mózgu.

Leczenie częściowej głuchoty 12 lipca 2002 przeprowadził pierwszą na świecie operację wszczepienia implantu ślimakowego u osoby dorosłej z częściową głuchotą, w której implant stanowił elektryczne dopełnienie zachowanego słuchu w zakresie niskich częstotliwości. W 2004 jako pierwszy zastosował tę metodę u dziecka. Opracowane przez niego postępowanie chirurgiczne (tzw. metoda sześciu kroków, z dostępem przez okienko okrągłe) oraz klasyfikacja stopni częściowej głuchoty bywają w piśmiennictwie określane jego nazwiskiem.

Badania przesiewowe i telemedycyna Od połowy lat 90. Skarżyński był inicjatorem powszechnych badań przesiewowych słuchu u noworodków i niemowląt, a następnie u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym; programy te rozszerzono później na kraje Europy, Azji, Afryki i Ameryki Południowej. Był współautorem telemedycznych programów badań słuchu, mowy i wzroku oraz systemu zdalnego ustawiania procesorów mowy implantów ślimakowych (tzw. telefitting), wdrożonego w ramach Krajowej Sieci Teleaudiologii.

W 2011 zainicjował przyjęcie Europejskiego Konsensusu Naukowego dotyczącego badań przesiewowych słuchu, wzroku i mowy u dzieci, a zagadnienie wyrównywania szans dzieci z zaburzeniami komunikacyjnymi zostało włączone do priorytetów zdrowotnych polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej; 2 grudnia 2011 Rada UE przyjęła konkluzje w sprawie wczesnego wykrywania i leczenia zaburzeń komunikacyjnych u dzieci.

Dorobek publikacyjny i patentowy Według jubileuszowego opracowania wydanego przez Instytut Fizjologii i Patologii Słuchu jest autorem i współautorem ponad 4,5 tys. prac naukowych i popularnonaukowych oraz około 3,9 tys. wystąpień konferencyjnych, promotorem ponad trzydziestu rozpraw doktorskich i opiekunem kilkunastu przewodów habilitacyjnych. Liczby te pochodzą ze źródeł powiązanych z biografowanym i nie zostały potwierdzone w niezależnych bazach bibliometrycznych; w bazie Medline indeksowanych jest kilkaset jego prac.

Jest autorem i współautorem czternastu patentów dotyczących urządzeń i metod techniki medycznej, m.in. systemów i urządzeń do badań przesiewowych słuchu, wzroku i mowy oraz urządzenia do korekcji wad wymowy. Rozwiązania te były nagradzane na międzynarodowych salonach wynalazczości, m.in. w Brukseli, Genewie, Paryżu, Norymberdze i Waszyngtonie.

Kalendarium wybranych osiągnięć 1992 – pierwsza w Polsce i w Europie Środkowo-Wschodniej operacja wszczepienia implantu ślimakowego oraz uruchomienie stałego programu leczenia głuchoty całkowitej 1993 – opracowanie polskojęzycznego programu rehabilitacji słuchu po wszczepieniu implantu ślimakowego 1994 – organizacja Programu Opieki nad Osobami z Uszkodzeniami Słuchu w Polsce 1997 – pierwsze w Polsce wszczepienie implantu na przewodnictwo kostne u dziecka 1998 – pierwsze w Polsce wszczepienie implantu do pnia mózgu i uruchomienie programu leczenia głuchoty oraz zmian nowotworowych tą metodą 1995–1998 – opracowanie dla Ministerstwa Zdrowia procedur powszechnych badań przesiewowych słuchu u noworodków i niemowląt 1999–2003 – opracowanie telemedycznych programów badań słuchu, mowy i wzroku („Słyszę…”, „Mówię…”, „Widzę…”) oraz aparatury do diagnostyki zaburzeń słuchu, głosu i mowy 2002 – pierwsza na świecie operacja wszczepienia implantu ślimakowego u osoby dorosłej z częściową głuchotą 2003 – pierwsze w Polsce wszczepienie implantu ucha środkowego typu Vibrant Soundbridge 2004 – pierwsza na świecie operacja wszczepienia implantu ślimakowego u dziecka z częściową głuchotą 2008 – opracowanie systemu zdalnego nadzoru i ustawiania implantów ślimakowych przez internet (telefitting) 2010 – uruchomienie Krajowej Sieci Teleaudiologii 2012 – pierwsze w Polsce wszczepienia implantów słuchowych typu CODACS oraz BONEBRIDGE 2013 – pierwsze w Europie Środkowo-Wschodniej wszczepienie systemu Baha 4 Attract 2015 – pierwsze w Polsce wszczepienie implantu ślimakowego typu Synchrony, umożliwiającego wykonywanie badań rezonansu magnetycznego

Działalność organizacyjna i popularyzatorska Skarżyński był inicjatorem i organizatorem kolejnych placówek tworzonych wokół Instytutu Fizjologii i Patologii Słuchu: „Cochlear Center” (1993), samego Instytutu (1996), Międzynarodowego Centrum Słuchu i Mowy (2003), Naukowego Centrum Obrazowania Biomedycznego (2009) oraz Światowego Centrum Słuchu (2012).

Od 2005 organizuje międzynarodowe warsztaty otochirurgiczne z operacjami pokazowymi Window Approach Workshop. Był prezydentem IX Europejskiej Konferencji ESPCI (2009) i X Kongresu EFAS (2011) w Warszawie, a także organizatorem 1. World Tinnitus Congress (2017), 32. Politzer Society Meeting wraz z 2. World Congress of Otology (2019) oraz XXXV World Congress of Audiology (2022).

Z jego inicjatywy powstały także przedsięwzięcia o charakterze edukacyjnym i popularyzatorskim: Międzynarodowy Festiwal Muzyczny Dzieci, Młodzieży i Dorosłych z Zaburzeniami Słuchu „Ślimakowe Rytmy” (od 2015), program profilaktyczny „Po pierwsze zdrowie” (od 2016), Kongres „Zdrowie Polaków” (od 2019) oraz cykl konferencji i kongres „Nauka dla Społeczeństwa” (od 2021).

Ordery i odznaczenia 1977 – Brązowy Krzyż Zasługi 2000 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – pkt 39. 2005 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski – pkt 46. 2005 – Krzyż Kawalerski Mérite de l’Invention (Belgia) 2008 – Krzyż Oficerski Labor Improbus Omnia Vincit (Belgia) 2009 – Złota odznaka honorowa „Za zasługi dla ochrony zdrowia” 2009 – Odznaka Honorowa „Bene Merito” 2010 – Order „Za Zasługi” III klasy (Ukraina) 2011 – Order Ecce Homo 2012 – Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia PolskiPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 kwietnia 2012 r. o nadaniu orderów (). 2013 – Order Uśmiechu 2013 – Krzyż Pro Ecclesia et Pontifice (Watykan) 2016 – Odznaka Honorowa za Zasługi dla Ochrony Praw Dziecka 2018 – Medal Stulecia Odzyskanej Niepodległości 2019 – Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Wynalazczości” 2023 – Złoty Medal „Zasłużony dla Nauki Polskiej Sapientia et Veritas” 2023 – Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka” 2023 – Medal „Powstanie w Getcie Warszawskim” 2024 – Order Orła Białego, nadany „w uznaniu znamienitych zasług dla rozwoju polskiej medycyny, w szczególności na rzecz osób z zaburzeniami komunikacji międzyludzkiej” – pkt 2.

Ponadto otrzymał m.in. Medal im. Mikołaja Kopernika PAN (2012), Medal Politechniki Warszawskiej (2012), Medal „Gloria Medicinae” Polskiego Towarzystwa Lekarskiego (2004), Medal im. Jana Heweliusza (2011), Medal im. Tytusa Chałubińskiego (2011), Medal im. prof. Jana Nielubowicza (2013) oraz Medal im. Przemysława Wiktora Odrowąża-Pieniążka (2022).

Tytuły honorowe 1998 – profesor honorowy Brigham Young University w Provo (USA) 2010 – Honorowy Obywatel miasta stołecznego Warszawy 2011 – doktor honoris causa Akademii Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie 2012 – doktor honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego 2012 – profesor nadzwyczajny Państwowego Uniwersytetu Medycyny i Farmacji im. Nicolae Testemițanu w Mołdawii 2014 – doktor honoris causa Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 2014 – Honorowy Obywatel Miasta i Gminy Czyżew 2015 – pierwszy Polak przyjęty do American Neurotology Society 2019 – Honorowy Ambasador Województwa Podlaskiego 2022 – doktor honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie

Nagrody i wyróżnienia Skarżyński jest laureatem kilkudziesięciu nagród i wyróżnień przyznawanych przez instytucje naukowe, samorządowe, branżowe i medialne. Do najważniejszych należą: 1983 – Nagroda Naukowa im. prof. Jana Miodońskiego Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów – Chirurgów Głowy i Szyi 2000 – nagroda Komitetu Badań Naukowych za program implantów wszczepianych do pnia mózgu 2003 – Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy