Zdziłowice – zniesiona nazwa wsi w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie janowskim, w gminie Godziszów.

Miejscowość zniesiono w 2023 r. tworząc z jej części cztery wsie: Zdziłowice Czwarte, Zdziłowice Drugie, Zdziłowice Pierwsze, Zdziłowice TrzecieRozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia, zmiany i zniesienia urzędowych nazw niektórych miejscowości oraz obiektów fizjograficznych ()

Dalsza część artykułu dotyczy sytuacji sprzed zniesienia nazwy wsi w 2023 r.

Wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie urzędowskim województwa lubelskiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Za Królestwa Polskiego istniała gmina Zdziłowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 1515 mieszkańców i była drugą co do wielkości miejscowością gminy Godziszów.

Części wsi +Integralne części wsi Zdziłowice SIMC Nazwa Rodzaj Od 20230791378 Bychawka część wsi zniesiona0791384 Dąbie część wsi zniesiona0791390 Iwany część wsi zniesiona0791409 Mazurowska Strona część wsi zniesiona0791415 Południaki część wsi zniesiona0791421 Zdziłowice Czwarte część wsi wieś0791438 Zdziłowice Drugie część wsi wieś0791444 Zdziłowice Pierwsze część wsi wieś0791450 Zdziłowice Trzecie część wsi wieś

Historia Pierwsza wzmianka o Zdziłowicach pochodzi z 1377 roku i zawarta została w nadaniu dóbr Kraśnickich Dymitrowi z Goraja. Kolejna wzmianka pojawia się przy okazji włączenia wsi do dóbr rodziny Ossolińskich, a w 1604 r. do ordynacji Jana Zamoyskiego. W 1694 roku mieszkańcy Zdziłowic gospodarowali na 50 półłanach. We wsi było 41 zagród i jedna karczma. 65 lat później żyło w niej już 50 kmieci na gospodarstwach półłanowych i ćwierćłanowych, 48 zagrodników (małorolna ludność chłopska) i 6 chałupników. W 1759 roku Zdziłowicom sołtysował Walek Kania. W 1864 roku wieś, licząca wówczas 135 gospodarstw, została uwłaszczona; ordynat otrzymał zadośćuczynienie w postaci 36 tysięcy rubli, a chłopi zaczęli uprawiać już swoje 2922 morgi ziemi. Mieszkańcy mogli też korzystać z prawa serwitutów, czyli pobierania drzewa z lasu na opał. Serwituty stały się jednak wkrótce kością niezgody i w 1927 roku, na wniosek zdziłowian, zostały zlikwidowane, a każdy gospodarz dostał sześć i pół morgi lasu. W czasie I wojny światowej wieś nie poniosła większych strat. Spłonęły tylko 3 wiatraki należące do Franciszka Wójcika, Jana Wójcika i Stanisława Skrzypka.

W wojnie obronnej w 1939 roku brało udział 64 mieszkańców. W walkach zginęło siedmiu. Jednym z nich był kpt. Jan Matysek – Orsza, nawigator lotnictwa bombowego, który poległ bohaterską śmiercią wraz z całą sześcioosobową załogą w 1942 roku podczas lotu bojowego na Hamburg. Ginęli też cywile. 7 września 1942 roku Niemcy zorganizowali w Zdziłowicach obławę, w czasie której zatrzymali 150 osób w wieku od 14 do 40 lat. Zostali oni wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Majdanku. Na miejscu hitlerowcy rozstrzelali 72 mieszkańców narodowości żydowskiej. Rok później sytuacja się powtórzyła. 18 października 1943 roku Niemcy aresztowali sześciu mężczyzn. Wywieźli ich na zamek do Lublina i rozstrzelali. 7 marca 1944 do Zdziłowic wkroczyli żołnierze – w sile jednego pułku pod dowództwem Piotra Brajki – I Ukraińskiej Dywizji Partyzanckiej, tzw. kowpakowcy. Niemcy wyruszyli przeciwko nim z Janowa Lubelskiego. Na wzgórzu 318, tuż pod wsią, rozgorzał zażarty bój. Silny partyzancki ogień oraz trudne warunki drogowe (duże błoto) zmusiły hitlerowców do odwrotu. Dzień później jednak, w odwecie, podpalili część obecnych Zdziłowic III. 22 lipca 1944 roku rano Niemcy, pod naporem wojsk rosyjskich i polskich, wycofywali się przez wieś w kierunku Batorza. W Zdziłowicach stacjonowało wówczas 35 partyzantów pod dowództwem Tadeusza Sulowskiego. Doszło do wymiany ognia. Dwóch żołnierzy niemieckich zginęło, a kilku zostało rannych. Gdy partyzanci wycofali się hitlerowcy, mszcząc się spalili prawie doszczętnie Zdziłowice II i Zdziłowice IV. Ich mieszkańców ostrzelali z karabinów maszynowych. Zginęło wtedy 15 osób, w tym dwoje dzieci. W sumie wojna pozbawiła życia 177 mieszkańców Zdziłowic.

Po wojnie wieś szybko odbudowała się ze zniszczeń. Wzniesiono cegielnię szkołę i dom nauczyciela, pomieszczenia dla Gminnej Rady Narodowej i ośrodka zdrowia, Dom kultury oraz stację CPN. Utwardzono drogi dojazdowe. W roku 1971 doszło do ogromnego pożaru na terenie wsi. Spłonęło w nim 120 budynków. Obecnie miejscowość dzieli się na cztery sołectwa.

Zobacz też Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Zdziłowicach Czwartych

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia Leon Kowalczyk, Zdziłowice – obrazki z pamięci, Lublin 2008 – link do strony biblioteki z ową pozycją Z. Baranowski, Rys historyczny miejscowości powiatu janowskiego, Lublin-Stalowa Wola 2001

Linki zewnętrzne Strona wsi – Zdziłowice Forum wsi – Zdziłowice

Kategoria:Zdziłowice Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo lubelskie)