Skóra pergaminowa (skóra pergaminowata i barwnikowa, łac. xeroderma pigmentosum) – bardzo rzadkie schorzenie dziedziczone autosomalnie recesywnie spowodowane genetycznym defektem helikazy, skutkiem czego dochodzi do nieodwracalnych uszkodzeń DNA w komórkach skóry narażonych na działanie promieni UV.
Klasyfikacja Skóra pergaminowa jest w rzeczywistości niejednorodną grupą chorób. Wyróżnia się siedem odmian choroby i jeden wariant, różniące się przyczyną i przebiegiem klinicznym: Typ Gen Locus Białko OMIM Typ A (typ I, XPA, XP1, postać klasyczna) XPA 9q22.3 XPA OMIM 278700 Typ B (typ II, XPB, XP2) XPB 2q21 XPB (podjednostka TFIIH) OMIM 133510 Typ C (typ III, XPC, XP3) XPC 3p25 XPC OMIM 278720 Typ D (typ IV, XPD, XP4), w tym trichotiodystrofia typu 1 XPD 19q13.2-q13.3 XPD OMIM 278730 Typ E (typ V, XPE, XP5) DDB2 11p12-p11 DDB2 (podjednostka P48) OMIM 278740 Typ F (typ VII, XPF, XP6) ERCC4 16p13.3-p13.13 ERCC4 OMIM 278760 Typ G (typ VIII, XPG, XP7) XPG 13q33 XPG OMIM 278780 Wariant, typ V (XP variant, XPV, kserodermoid) POLH 6p21.1-p12 Polimeraza eta OMIM 278750
Etiopatogeneza Istotą choroby jest defekt genów kodujących enzymy odpowiedzialne za naprawę uszkodzeń w DNA spowodowanych przez promieniowanie UV-C. Dimery pirymidynowe powstałe wskutek uszkodzenia są wycinane przez egzonukleazy, a powstały ubytek naprawiają polimeraza i ligaza. W wariancie XP przyczyna choroby jest odmienna: geny odpowiedzialne za naprawę uszkodzeń DNA nie są zmutowane, mutacja znajduje się w genie polimerazy-η, potrzebnej w komórce w momencie osiągnięcia przez nią fazy S podczas replikacji. Ponieważ system naprawy uszkodzeń DNA funkcjonuje nieprawidłowo, mutacje kumulują się. Dochodzi do mutacji w genach supresorowych albo protoonkogenach, dlatego też u pacjentów z XP występuje znacznie zwiększone ryzyko nowotworów skóry.
Objawy Najczęstszym umiejscowieniem jest twarz i inne odsłonięte okolice skóry. Charakterystyczne jest wczesne wystąpienie objawów, już we wczesnym dzieciństwie przy pierwszej ekspozycji na światło słoneczne. Występują przede wszystkim zmiany skórne: drobne plamy przypominające piegi większe plamy barwnikowe oparzenia słoneczne zaniki skóry, ścieńczenie skóry odbarwienia skóry znaczna suchość skóry teleangiektazje przedwczesne starzenie się skóry, oczu, błon śluzowych. Objawy ze strony oczu: bolesność fotofobia zapalenie spojówek. Objawy neurologiczne: mikrocefalia spastyczność hiporefleksja lub arefleksja pląsawica głuchota oftalmoplegia opóźnienie umysłowe. Najcięższą odmianą XP jest tzw. zespół de Sanctis-Cacchione, gdzie zmiany skórne typowe dla XP współistnieją z oligofrenią, niedorozwojem fizycznym, głuchotą i ataksją.
Skóra pergaminowa jest związana ze znacznie zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego skóry oraz czerniaka złośliwego.
Rozpoznanie Rozpoznanie opiera się na charakterystycznym obrazie klinicznym, zwykle wcześnie, w wieku 1-2 lat. Nie ma rutynowych badań laboratoryjnych wykrywających XP; w wyspecjalizowanych laboratoriach możliwe jest określenie defektu genetycznego wywołującego chorobę i potwierdzenie diagnozy.
Profilaktyka i leczenie Ponieważ niemożliwe jest leczenie przyczynowe, poprawę jakości życia pacjentów z XP osiąga się przez profilaktykę polegającą na: unikaniu ekspozycji na światło słoneczne, częstych kontrolach dermatologicznych i usuwaniu zmian przednowotworowych (chemioterapia 5-fluorouracylem, krioterapia, chirurgia). Stosuje się również retinoidy doustne.
Rokowanie Niestety rokowanie w XP zwykle jest niepomyślne, a zejście śmiertelne następuje przed 20. rokiem życia.
Historia Jednostkę chorobową opisali niezależnie od siebie w 1874 Ferdinand von Hebra i Moritz Kaposi. Termin xeroderma pigmentosum wprowadził w 1882 Kaposi, wskazując na charakterystyczne zmiany skórne: suchość skóry i jej nadmierną pigmentację.
Przypisy
Bibliografia Stefania Jabłońska, Sławomir Majewski Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową PZWL 2005, .
Linki zewnętrzne Wygląd dziecka z XP Informacje na stronie New Zealand Dermatological Society Artykuł z eMedicine Strona XP society
Kategoria:Choroby skóry Kategoria:Choroby dziedziczone autosomalnie recesywnie