Aleksander Antoni Jan Rożniecki herbu Rola (ur. 12 lutego 1774 lub 1 stycznia 1771 w Warszawie, zm. 24 lipca 1849 tamże) – generał jazdy Wojska Polskiego, członek Rady Państwa Imperium Rosyjskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys Absolwent Korpusu Kadetów. Od 1788 w wojsku, w gwardii konnej. W 1789 podporucznik. W 1789 przeniósł się do 4 Brygady Kawalerii Narodowej i w stopniu kapitana uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792. Działał w sprzysiężeniu insurekcyjnym i w insurekcji kościuszkowskiej 1794 wyróżnił się bojowością i patriotyzmem, za co został mianowany wicebrygadierem. Od 1798 w Legionach Polskich w stopniu pułkownika – odbył kampanię 1799 i 1801, w Legii Naddunajskiej, generał brygady, czasowo dowódca Legii. Po rozwiązaniu Legionów Polskich służył w korpusie gen. Masseny. Uczestniczył w kilku kampaniach we Włoszech i w Niemczech, wsławiony w bitwie pod Castelfranco 1805.
Od 1806 w wojsku polskim Księstwa Warszawskiego, 1807 inspektor kawalerii Księstwa Warszawskiego, generał z 1807. W wojnie austriacko-polskiej w 1809 wykazał się talentem taktycznym i śmiałym manewrem, począwszy od Raszyna. Jego oddział był forpocztą, która dotarła do Krakowa 14 lipca (dzień przed ks. Poniatowskim) i przełamała ostatni opór Austriaków przed zwycięskim wkroczeniem księcia. Wyzwolił Małopolskę Wschodnią ze Lwowem. Powołał tam administrację cywilną i wojskową. Od 1810 generał dywizji – kierował wywiadem przeciwko Rosji. Od 1811 należał do loży Wielkiego Wschodu Narodowego Księstwa Warszawskiego. W 1821 był jej ostatnim wielkim mistrzemStanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738–1821, Kraków 1929, s. 24.. W wyprawie na Moskwę 1812 dowódca 4 Lekkiej Dywizji Jazdy w IV Korpusie Jazdy Odwodowej Wielkiej Armii, walczył pod Mirem i Borodino. W 1813 szef sztabu VIII (polskiego) Korpusu w kampanii niemieckiej (saskiej) ks. J. Poniatowskiego. Ranny pod Lipskiem, dostał się do niewoli rosyjskiej.
W Królestwie Polskim, od 1815, dowódca Jazdy Królestwa Polskiego, od 1816 dodatkowo organizator i komendant Korpusu Żandarmerii. Zajął się działalnością policyjno-szpiegowską, tępił spiski rzeczywiste (Towarzystwo Patriotyczne) i metodą prowokacji i korupcji prokurował sztuczne. Z całą premedytacja wysługiwał się administracji carskiej, popełniając nadużycia, fałszerstwa, wymuszenia. Był znienawidzony jako organizator i szef prześladującej polskich bojowników i działaczy konspiracyjnych tajnej policji carskiejMarian Brandys, „Koniec świata szwoleżerów”, tom 1, s. 90–95.. Z inicjatywy Rożnieckiego, Nikołaja Nowosilcowa, przy wsparciu Mateusza Lubowidzkiego powołano Biuro Centralne Policji dla Warszawy i Królestwa PolskiegoHanna Dylągowa, Mateusz Lubowidzki, w: Polski Słownik Biograficzny, 1973, t. XVIII, s. 74. Generał broni z 1826, mimo że wojskiem się nie zajmował..
Po wybuchu powstania listopadowego uciekł z Warszawy i zaciągnął się do armii carskiej. Był członkiem rosyjskiej Rady Państwa. Później powrócił do Warszawy. Zmarł w Warszawie. Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim (katakumby za 7 filarem).
Odznaczenia Order Świętego Aleksandra Newskiego (Rosja, 1820), Order Świętego Włodzimierza II klasy (Rosja, 1818)Rocznik woyskowy królestwa polskiego na rok 1827. Warszawa: Drukarnia Wojskowa, 1827. s. 5., Order Świętej Anny I klasy z brylantami (Rosja, 1819), Order Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa (1815)Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława, Warszawa, 2006. s. 219., Order Wojskowy Księstwa Warszawskiego II klasy (1809), Order Orła Białego (1829)Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego. Zamek Królewski w Warszawie, 2013. s. 291. Order Legii Honorowej IV i V klasy (Francja, oba nadania w 1809), Order Korony Żelaznej III klasy (Lombardia/Francja), Order Obojga Sycylii I klasy (Neapol) Order Orła Czerwonego IV klasy (Prusy) Znak Honorowy za 35 lat służby (1830)Przepisy o znaku honorowym niemniej Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych oraz urzędnikow wojskowych, tak w służbie będących, jako też dymisjonowanych, znakiem honorowym ozdobionych w roku 1830. Warszawa, 1830..
Zobacz też Armia Księstwa Warszawskiego Komisja Rozpoznawcza
Przypisy
Linki zewnętrzne Aleksander Rożniecki – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Funkcjonariusze służb specjalnych Księstwa Warszawskiego Kategoria:Funkcjonariusze służb tajnych Królestwa Kongresowego Kategoria:Generałowie broni Wojska Królestwa Kongresowego Kategoria:Generałowie dywizji Wojska Księstwa Warszawskiego Kategoria:Generałowie Legionów Polskich 1797–1807 Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Virtuti Militari (Księstwo Warszawskie) Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Stanisława I klasy (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni Znakiem Honorowym (35 lat służby) Kategoria:Polacy – Kawalerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – Oficerowie Legii Honorowej Kategoria:Polacy – wojskowi Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony Żelaznej (Włochy) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Obojga Sycylii Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Aleksandra Newskiego (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polscy funkcjonariusze rosyjskich i radzieckich służb specjalnych Kategoria:Polscy posłowie do Rady Państwa Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polscy wolnomularze Kategoria:Polska szlachta Kategoria:Powstańcy kościuszkowscy Kategoria:Prezesi Warszawskich Teatrów Rządowych Kategoria:Rolowie Kategoria:Uczestnicy bitwy pod Raszynem 1809 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy inwazji na Rosję 1812 (strona polska) Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-rosyjskiej 1792 Kategoria:Urodzeni w 1774 Kategoria:Wielcy mistrzowie Wielkiego Wschodu Polski Kategoria:Zmarli w 1849