ChmielewoRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości () () – wieś mazurska w Polsce, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz.

Nazwa W dokumentach krzyżackich (1512) CamelosenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 208., ChmelewenOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 223,224., później Chmielewen. Na mapie Districtus Reinensis (1663) Józefa Naronowicza-Narońskiego – ChmielewoJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 2.. 16 lipca 1938 roku ówczesna niemiecka, nazistowska władza Prus Wschodnich dokonała zmiany historycznej nazwy Chmielewen na Talau. Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. nadano miejscowości obowiązującą nazwę Chmielewo.

Historia W pobliżu wsi znajdują się stanowiska archeologiczne z epoki kamieniaStanowisko archeologiczne 1Stanowisko archeologiczne 2Stanowisko archeologiczne 3, epoki żelazaStanowisko archeologiczne 4 i z wędrówki ludów okresu rzymskiego.

Przed kolonizacją krzyżacką okolice zamieszkiwali Prusowie z plemienia Galindów.

Wieś lokowana na prawie chełmińskim w 1494 roku na 44 łanach. Sołtys Mikołaj Skuropadło (Zkuropadla)Wojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 476., (Nickolay Skarapadla)Otto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 205. otrzymał z tego od komtura ryńskiego Rudolfa von Tippelskirchena 4 łany jako wolne łany sołeckie. Był za to winien jedną służbę zbrojną. Wieś otrzymała 14 lat wolnizny, ale po 4 latach mieszkańcy musieli 8 dni w roku odrabiać szarwark od łanu, a po 14 latach pełnić pełny szarwark jak inne wsie chełmińskie, czyli 14 dni w roku. Po 7 latach musieli płacić dziesięcinę, pół korca owsa i tyleż żyta, plebanowi. W Chmielewie mieszkają r. 1539 sami tylko Polacy. Mieszkańcy Chmielewa otrzymali zezwolenie na zakładanie barci i trzymanie pasiek w ogrodach. W 1555 roku płacili czynsz od jednego boru, czyli kawałka lasu z 60 barciami. Otrzymali również prawo małych polowań. Mieli w zamian oddawać Krzyżakom skóry kun, bobrów i innej zwierzyny za stosowną opłatą. Sołtys Chmielewa otrzymał zezwolenie na wolny połów ryb latem i zimą w jeziorze Tuchlin. Obowiązywał zakaz, pod groźbą wysokiej kary, jakiegokolwiek naruszania wód płynących. Sołtys otrzymał również niższe sądownictwo nad chłopami, a także co trzeci denar z wyższego sądownictwa. Chłopi płacili roczny czynsz w wysokości pół grzywny w różnych monetach, a także oddawali dwie kury. Płacili też płużne w wysokości ćwierć korca żyta i pszenicy, a także korzec owsa. Według rachunków krzyżackich z roku 1517 w Chmielewie była karczma, potwierdzona w roku 1540 i 1564. Wieś wymieniona w popisie wojskowym z 1519 roku. W 1539 roku, według rachunków książęcych starostwa ryńskiego wieś czynszowa Chmielewo ciągle posiadała 44 łany. Taki sam stan wykazano w spisie z 1564 i 1568 roku. W tym ostatnim wykazano 4 łany nadwyżki. Chmielewo należało i należy do parafii w Okartowie, administracyjnie podlegało rewirowi w Dąbrówce.

W Chmielewie w 1651 Jan Chmielewski nabył 2 z 8 pustych łanów. Musiał płacić czynsz w wysokości 10 grzywien, kontrybucje i dziesięcinę. Miał też brać udział wraz z całą wsią w polowaniu na wilki i musiał obsadzić pozostałe 6 łanów. W październiku 1656 Tatarzy uprowadzili w jasyr 11 mieszkańców wsi, w tym 8 kobiet.

W 1735 roku założono szkołęPisz. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1970, s. 168..

Według danych opublikowanych w 1821 roku w Chmielewie mieszkało 120 osóbDr. Leopold Krug, Alexander August Mützell Neues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Erster Band A-F. Karl August Kümmel, Halle, 1821, s. 227.. W 1834 roku na skutek oddzielenia gruntów od gminy Chmielewo powstały dwa nowe majątki. Około 2 kilometry na północ od wsi: Neuendorf - obecnie Nowa Wieś, a około 1 kilometra na wschód od wsi: Chmielewo Małe (Klein Chmielewen)Johannes Sembritzki Die topographischen Veränderungen in den lieben Masurischen Kreisen des Regierungsbezirk Gumbinnen während des neunzehten Jahrhunderts. Mitteilungen der Literarischen Gesellschaft Masovia, 10. Jahrgang 1904, s. 49, 54.. W 1857 roku Chmielewo Małe było posiadłością na 315 morgach i liczyło 18 mieszkańców, a jego właścicielem był Michał Danielczyk (Danielzig)Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857 s. 299.. Chmielewo Małe przestało istnieć jeszcze w XIX wieku. Po majątku pozostał cmentarzyk rodzinnyKarta zabytku - cmentarz rodzinny. W tym samym roku Chmielewo liczyło 232 mieszkańców, a nauczycielem był P. Bukowicz. W 1864 roku w Chmielewie mieszkało 238, a w 1867 - 259 osóbRudolf von Hippel Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. według zestawienia starosty von Hippela w roku 1868. Znad Pisy, 19-20. 2010/2011, s. 90..

W 1935 roku w szkoleKarta zabytku - szkoła w Chmielewie jeden nauczyciel uczył 57 uczniów. W 1933 roku w miejscowości mieszkało 309 osób, a spis powszechny z maja 1939 roku wykazuje 269 mieszkańców.

W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chmielewo, po jej zniesieniu w gromadzie Orzysz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Zabytki Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Budynek szkoły z drugiej lub trzeciej dekady XX wieku. Dom murowany z 1922 rokuKarta zabytku - dom 1. Dom murowany z pierwszej ćwierci XX wiekuKarta zabytku - dom 2. Dom murowany z lat dwudziestych XX wiekuKarta zabytku - dom 3. Dawny cmentarz ewangelicki, założony w połowie XIX wiekuKarta zabytku - cmentarz. Najstarszy zachowany nagrobek: Otto Griggo †1881. Na cmentarzu znajduje się kwatera wojenna z okresu I wojny światowej. Według zachowanych inskrypcji pochowany w niej jest żołnierz armii niemieckiej Musk. Friedrich Arndt z 1. komp. Inf. Regt. 45 †10.12.1914[OSR] I wojna światowa (1914-18r.) : Chmielewo. Dawny cmentarz ewangelicki (Klein Chmielewen). Najstarszy zachowany nagrobek: August Danielczyk †1864.

Zobacz też Chmielewo Chmielewo Wielkie

Przypisy

Bibliografia

Barkowski, Otto. Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein. Altpreussische Forschunge. 11. Jahrgang, H. 1, s. 197–224, 1934. http://www.orzysz.pl/index.php?wiad=907#

Kategoria:Orzysz (gmina)