Garbatka – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym po łacinie z 1422 (recte 1427) pod nazwą „Garbatha”, w 1427 pod staropolską nazwą „Garbathca”, 1448 (wg kopii z 1451) „Garbatka”, 1471 „Garbathka”, 1475 „Garbathe”, 1580 „Garbatka”, 1881 „Garbatka”, 1921 „Garbatka”.

Nazwa miejscowa „Garbatka” pochodzi od określenia „garbaty”, „garb” oznaczającego pofałdowany teren z charakterystycznymi garbami z dodaniem sufiksu „-ka”. Według językoznawców może się też odnosić do nazwy osobowej „Garbaty” oznaczającej zgarbioną osobę chorującą na kifozę.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była królewszczyzną czyli własnością królów polskich, którą w ramach starostwa rogozińskiego na zasadach tenuty zarządzała lokalna szlachta polska. Od 1320 tereny, na których powstała miejscowość leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim. W 1357 wieś leżała w ziemi poznańskiej, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1475 wieś należała do powiatu poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii Rogoźno.

W 1427 król polski Władysław II Jagiełło nadał miastu Rogoźno łąkę położoną pomiędzy rzeką Grzebieniatką a Garbatką po lewej stronie od drogi idącej z Rogoźna do Obornik. Zapis cytowany jest czasem pod błędną datą 1422. W 1442 Garbatka graniczyła z wsią Wełna oraz miała narożniki z wsiami Grodna (obecnie Grudna) i Parkowo .

W 1475 odnotowano, że wieś Garbatka nie zapłaciła poradlnego. W 1500 w podziale starostwa rogozińskiego pomiędzy dwóch braci tenutariuszy wieś Gościejewo z folwarkiem Garbatka przypadły w dziale Marcinowi Kretkowskiemu dziedzicowi miasta Chodecz na Kujawach. W 1448 Andrzej Bniński biskup poznański erygował kustodię, 4 nowe kanonikaty w kolegiacie NMP in Summo Posnaniensi na Ostrowie Tumskim do uposażenia kustodii należały m. in. wiardunki dziesiętne z Owczych Głów i z Garbatki. W 1557 wiardunki dziesiętne z Garbatki wynosiły po 6 groszy z każdego łanu i należały do uposażenia wspomnianej kustodii.

Wieś wspominały XVI wieczne zapisy podatkowe. W 1508 miał miejsce pobór od 10 półłanków. W 1563 pobrano podatki od 11 łanów. W 1565 w Garbatce odnotowano 11 kmieci osiadłych na 11 śladach, którzy płacili po florenie i 6 groszy czynszu, a także w naturze dawali dwa kapłony i 30 jaj oraz odrabiali robociznę, kiedy im kazano. Natomiast 8 śladów kmiecych było opuszczone i 3 ślady sołeckie opuszczone zasiewano na rzecz dworu. Na tych opuszczonych śladach zbierano 115 3/4 kop żyta i 64 kopy owsa. Zboże to zwożono do dworskiego folwarku koło miasta Rogoźno, bo jak odnotowano w Garbatce folwarku nie było. Natomiast siano z łąk sprzedawał zamek za 8 florenów i 18 groszy. W 1577 pobór zapłacił tenutariusz rogoziński Krzysztof Sokołowski. W 1580 również on zapłacił pobór od 10 łanów, dwóch zagród, szewca i kołodzieja.

Wieś królewska należąca do starostwa rogozińskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243..

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

W 1940 podczas drugiego planu wysiedleńczego w powiecie obornickim przeprowadzono masowe wysiedlenia ludności polskiej. Objęły one bogatych rolników posiadających duże gospodarstwa, właścicieli młynów oraz rodziny osób, które przed wojną wchodziły w skład zarządów gmin. W gminie Rogoźno z miejscowości Garbatka, Gościejewo, Grudna, Parkowo, Słomowo oraz Szczytno wysiedlenia przeprowadzała niemiecka żandarmeria Ordnungspolizei. Weszła ona do wsi o godzinie 3 nad ranem wysiedlając z tych wsi 42 rodziny – 240 osób. Wszystkich transportowano wozami konnymi do punktu zbornego w Obornikach, a następnie pociągiem do obozu przesiedleńczego w Łodzi oraz obozie w Konstantynowie Łódzkim. Po rewizji część młodych ludzi deportowano na przymusowe roboty do III Rzeszy, a pozostałych przewieziono w wagonach towarowych do dystryktów lubelskiego i krakowskiego w Generalnym Gubernatorstwie. W drodze zmarło sześcioro dzieci rodzin rolników wysiedlonych z Parkowa oraz czternastoletnia córka jednej z rodzin wysiedlonych ze Szczytna.

Okres PRL W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Rogoźno (gmina) Kategoria:Wsie starostwa rogozińskiego