mały|Widok pałacu przed 1912 Iwno – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Kostrzyn przy drodze ekspresowej S5 (Węzeł Iwno).

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Wymieniona została po raz pierwszy w łacińskojęzycznym dokumencie z 1319 pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Gywna”, 1335 „Gywin”, 1352 „Gywno”, 1377 „Iwno”, 1379 „Iwo”, 1389 „Giwno”, 1394 „Yvno”, 1397 „Gifno”, 1400 „Iywno”, 1442 „Gywno Nyemyeczske, Gywno Polskye, Maior Gywno”, 1469 „utraque Gywno”, 1510 „Gywno”, 1618-1620 „Iwno”.

Według językoznawców, wydawców encyklopedycznego słownika „Nazwy Miejscowe Polski. Historia, Pochodzenie, Zmiany” nazwa „Iwno” pochodzi od apelatywu „iwa” z dodanym sufiksem „-no”. Wśród ludu używano także gwarowej odmiany „ivno, -na, iviński”. Od nazwy miejscowej Iwno, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Iwieńskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości .

Po rozbiorach Polski również używano polskiej nazwy. W 1882 odnotowano polską nazwę we fragmencie „Iwno, daw. Kotów dom” sugerującym, że miejscowość dawniej nazywała się Kotów czego nie potwierdzają zachowane zapisy historyczne.

Historia Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej. W okolicy archeolodzy zidentyfikowali niedatowane grodzisko wklęsłe w odległości 4,5 km na wschód od Iwna, w dolinie rzeki Cybiny, datowane na około drugą połowę X-XI wieku cmentarzysko oraz skarb srebrny z końca X wieku.

Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Iwieńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a także do Tomickichch i innych polskich rodów szlacheckich. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1463 i 1471 miejscowość odnotowana w powiecie gnieźnieńskim, a w 1489 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1433 była siedzibą własnej parafii. W 1510 znajdowała się w dekanacie Wronki.

Pierwszy historyczny zapis odnotowujący wieś pochodzi ze średniowiecznych archiwów sądowych z początku XIV wieku. W 1319 oraz w latach 1334-1343 źródła historyczne odnotowały kasztelana poznańskiego w latach 1334-1339 oraz wojewodę poznańskiego Jarosława z Iwna herbu Grzymała.

W 1331 Jarosław z Iwna brał udział w bitwie pod Koninem oraz bitwie pod Płowcami w czasie wojny polsko-krzyżackiej. W 1334 jako kasztelan poznański wziął udział w rokowaniach z Krzyżakami w Krakowie przywieszając swoją pieczęć do dokumentu pokojowego przedłużającego pokój z zakonem. W 1335 wraz z innymi panami w imieniu króla polskiego Kazimierza III Wielkiego prowadził rokowania we Frankfurcie nad Odrą oraz w Königsbergu w Nowej Marchii (obecnie to Chojna) w sprawie planowanego małżeństwa córki królewskiej Elżbiety z Ludwikiem Wittelsbachem. W 1343 Jarosław z Iwna jako wojewoda poznański przywiesił swoją pieczęć na dokumencie pokoju kaliskiego z Krzyżakami.

Z Iwna pochodziło wielu sławnych średniowiecznych notabli. W 1352 odnotowano Dzierżka z Iwna współuczestnika konfederacji szlachty wielkopolskiej pod dowództwem Macieja Borkowica.

W latach 1373-1399 oraz w 1400 wspomniany został Domarat z Iwna herbu Grzymała. Był w latach 1377-1383 starostą generalnym Wielkopolski w latach 1382-1399 kasztelanem poznańskim, w latach 1388-1397 asesorrem sądowym w Poznaniu i Kościanie. Posłował do papieża w Awinionie. Uczestnik wojny Grzymalitów z Nałęczami oraz w 1390 świadek hołdu Warcisława IV księcia wołogojsko-słupskiego. Domarat odnotowały także średniowieczne dokumenty sądowe w sprawach majątkowych z sąsiadami oraz Żydami poznańskimi.

W 1375 Jarosław z Iwna syn Dzierżka kanonik poznański otrzymał od papieża Grzegorza XI kanonikat gnieźnieński. W 1409 król polski Władysław II Jagiełło polecił Karolowi VI królowi Francji swego posła Jarosława Iwieńskiego chorążego poznańskiego oraz starostę wschowskiego. W 1423 wspomniano Jarosława, ,,miles notabilis Hispanicus”, który był prawdopodobnie posłem polskim do Anglii 1410 oraz uczestnikiem rokowań z królem duńskim Erykiem Pomorskim.

Archiwalne źródła historyczne wspomniały mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. W latach 1421-1524 wspomniani zostali kmiecie z Iwna. W 1421 Jan i Mikołaj Schawa, a w 1427 Mikołaj. W 1445 kmiecie z Iwna Polskiego: Marcin Hankowic, Jakub Długi, Stanek, Waszek Ptasznik, którzy siedzieli na półłankach, a Piotr Nosek na całym łanie. Odnotowano wówczas także, że Jan Iwieński zajął dwa łany kmiece i usunął z nich 4 kmieci, którzy siedzieli na półłankach: Pawła Kopyto, Marcina Lekarza, Grzegorza i Macieja Pytkę. W 1504 wspomniano kmieci gospodarujących na całych łanach: Marcina, Stanisława Pądzyka, Jana Zachczałka, Jakuba Piłata; a także kmieci na półłanach: Macieja Bułkę, Andrzeja Zachczałka, Jana Pieczkę, Jakuba Świercza, Jana Rybę, Jakuba Nowaka, Piotra Przybyło, Jakuba Pyszka. W 1524 wspomniano uczc. Stanisława Opiełka włodarza (łac. „villicus”) z Iwna, który dał 8 grzywien na budowę kościoła w Iwnie, a pieniądze te miał w kwocie 4 grzywien u Jana Osigona w Poznaniu i 4 grzywien u Andrzeja Brzezińskiego w Krzywiniu .

Miejscowość wspominały również historyczne rejestry podatkowe. W 1508 miał miejsce pobór we wsi od 11 łanów, dwóch karczm. W 1510 we wsi było 15 łanów w tym 11 łanów osiadłych, 1,5 łana kmiecego uprawiał dziedzic, 2 łany uprawiali kmiecie w zamian za czynsz, pół łana opuszczonego. W Iwnie odnotowano folwark, młyn wodny, opustoszały wiatrak, 8 karczm, z tego 6 opuszczonych, a w dwóch warzono lokalne piwo. We wsi mieszkało także 4 zagrodników. W 1563 miał miejsce pobór z 12 łanów, młyna o dwóch kołach wodnych, dwóch karczm dorocznych, kowala. W 1577 płatnikiem poboru był Jan Iwieński płaci pobór, który także zapłacił go w 1580 od 9 łanów, 4 zagrodników, ślusarza, dwóch młynów wodnych o dwóch kołach.

Wieś szlachecka Iwno w XVII w. należała do Cieleckich i Ponińskich, w XVIII w. do Krzyckich, a od XIX wieku do 1939 do Mielżyńskich. W 1580 położona była w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 13..

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Iwno, po jej zniesieniu w gromadzie Kostrzyn. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

W miejscowości znajduje się znana stadnina koni – niegdyś jako Państwowe Gospodarstwo Rolne – Stadnina Koni Iwno, w 1994 jako Stadnina Koni Skarbu Państwa Iwno, a od 1995 jako Stadnina Koni „Iwno” Sp. z o.o. oraz barokowy kościół z XVIII wieku.

Znane osoby związane z Iwnem Jarosław z Iwna (zm. po 1343) – rycerz polski herbu Grzymała, dyplomata, wojewoda poznański, kasztelan poznański. Jarosław z Iwna (zm. 1423) – rycerz polski, dyplomata, chorąży poznański, podkomorzy kaliski. Józef Kiszkurno (1895–1981) – polski strzelec, olimpijczyk, trzykrotny mistrz świata i mistrz Europy w trapie, zmarły w Iwnie. Ignacy Mielżyński (1871–1938) – hrabia, podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego. Juliana, królowa Holandii – w 1937, jeszcze jako następczyni tronu, gościła w Iwnie na zaproszenie hr. MielżyńskiegoFotografie z pobytu w Polsce Juliany, ks. holenderskiej, sygnatura: 1-D-780-2, zbiory NAC on-line. Dostęp 7 grudnia 2011.

Zobacz też Iwno

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Audycja , Ratajska Telewizja Kablowa

Kategoria:Iwno (województwo wielkopolskie) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)