thumb|250px|Most graniczny (granica polsko-niemiecka w latach 1921–1939), widok od strony zachodniej (2007) thumb|250px|Rynek Lampartopolu – dawniej oddzielnego miasta, obecnie części Kopanicy (2009) thumb|200px|Herb dawnego miasta Kopanicy Kopanica – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wolsztyńskim, w gminie Siedlec. Dawniej miasto.

Obecnie We wsi znajdują się dwa rynki: stary i nowy, który jest pozostałością dawnego miasta Lampartopol.

Historia Wieś pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istnieje od pierwszej połowy XV wieku i ma metrykę średniowieczną. Po raz pierwszy odnotowana została jako miasto w języku staropolskim w łacińskim dokumencie z 1432 we fragmencie „civitas Copanica" (pol. „miasto Kopanica”). Z 1438 pochodzi inny zapis łaciński o miejscowości „oppidum regale Copanicza” (pol. „miasto królewskie Kopanica”), który świadczy o tym, że Kopanica była wówczas miastem królewskim należącym do uposażenia króla polskiego czyli królewszczyzną. Uzyskała lokację miejską w średniowieczu, a zdegradowana została w 1934 w okresie II RzeczpospolitejRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 40–41.Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 12..

Miejscowość istniała być może już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Pieczęć miejską z 1432 opisał i sklasyfikował jako czternastowieczną polski numizmatyk, sfragistyk oraz historyk Marian Gumowski w swojej pracy pt. „Najstarsze pieczęcie miast polskich XIII i XIV wieku”. Widnieje na niej średniowieczny herb miasta - ryba ustawiona głową w lewo, nad głową ryby widnieje trójlistna korona, a obok poziomo ułożony jest róg jeleni. Autor uważa, że Kopanica miała własny samorząd miejski już w 1319. Pieczęć tą w 1432 miasto Kopanica opatrzyła akt, w którym panowie i miasta województwa poznańskiego zobowiązali się, że po śmierci króla polskiego Władysława II Jagiełły obiorą królem Polski jednego z jego synów.

Miejscowość była początkowo miastem królewskim należącym do uposażenia króla polskiego czyli tzw. „królewszczyzną”. W 1507 leżała w starostwie kopanickim w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. Od 1408 była siedzibą własnej parafii.

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi ze źródeł kościelnych. W 1408 kancelaria biskupa poznańskiego Wojciecha Jastrzębca odnotowała kościół już dawniej wybudowany w Kopanicy ustanawiając go kościołem parafialnym oraz erygowała nową parafię kopanicką, do której włączyła obie wsie Kopanica - Kopanicę Wielką i Kopanicę Małą, a także Kargowę, Chwalim i Wąchabno, które dotąd miały utrudniony dostęp przez rozlewiska Obry do swego dotychczasowego kościoła parafialnego w Niałku Wielkim oraz wieś Jaromierz, z której „droga do tegoż kościoła prowadziła przez lasy pełne niebezpieczeństw”. Kościół parafialny w Kopanicy z woli króla polskiego Władysława II Jagiełły otrzymał uposażenie w postaci: dwóch łanów roli, placu na dom rektora, ogrodu, łąki i jazu na rzece Obrze, rybaka z wolnym ogrodem, 60 pni sosnowych na barcie pszczele ustawiane w borach kopanickich oraz jeden wierteł mąki żytniej z młyna kopanickiego. Ponadto odnotowano, że pleban będzie otrzymywał dziesięcinę z folwarków w Jaromierzu, Kargowie i Chwalimiu. Dokument wspomniał także miejscowego plebana Jana, dotąd plebana w Komorowie koło Wolsztyna, którego na to stanowisko wyznaczył biskup.

W Kopanicy już w średniowieczu istniała szkoła. W 1408 odnotowano dom rektora, a w 1429 wspomniany został Andrzej rektor szkoły kopanickiej, który pozwany został do sądu przez Andrzeja rektora szkoły w Kiebłowie (obecnie Kębłowo) o to, że siłą uprowadził z Kiebłowa kleryka Pawła. Andrzej rektor z Kopanicy zeznał natomiast, że Paweł przebywa w Kopanicy z własnej woli .

W 1418 Mikołaj pleban kopanicki obiecał zapłacić 16 skudów Janowi zwanemu Sędzia, kmieciowi z Wierzenicy. W 1425 Michał Żmudek witryk kościoła parafialnego w Niałku dopominał się o 10 grzywien zapisanych mu w testamencie przez zmarłego Wawrzyńca plebana w Kopanicy na budowę kościoła w Niałku. W 1426 witrycy kościoła parafialnego w Kopanicy pozwali opata z Obry o kamień wosku, który należał się ich kościołowi na mocy zawartej ugody. W 1428 Jan pleban kopanicki toczył spór sądowy z braćmi Burchardem i Mikołajem z Kargowy o meszne od wszystkich wieśniaków z tej wsi. W 1498 po procesie o zniesławienie w kościele parafialnym w Kopanicy Michał pleban z Obry miał publicznie odwołać obraźliwe zarzuty (łac. „se facere compurgacionem – publice”) przeciw pani Katarzynie Jaromirskiej z Jaromierza.

W 1510 do parafii kopanickiej należały miasto Kopanica, Wielka Wieś i Mała Wieś, Wąchabno, Kargowa i Jaromierz. Pleban kopanicki otrzymywał po 7 ternarów z każdego domu w mieście Kopanicy oraz opłatę zwaną meszne z wszystkich wsi po jednym korcu (łac „coretum”) żyta i jednym korcu owsa oraz 4 grosze z każdego półłanka, a połowę tych świadczeń z kwart roli w Jaromierzu, jeden korzec mąki co sobotę z młyna zbożowego w Kopanicy oraz dziesięciny z folwarku w Kargowie. W 1519 król polski Zygmunt I Stary zaprezentował Wojciecha z Kiebłowa (obecnie Kębłowo) jako kandydata na plebana kopanickiego po rezygnacji plebana Jana z Grodziska.

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W latach 1463-1464 Kopanica zapłaciła podatek miejski zwany cyzą w 7 ratach: 8 groszy, 8 gr, 6 gr, 7 gr, 6 gr, 4,5 gr, 6,5 gr - razem 46 groszy. W 1507 miasto zapłaciło jedną grzywnę szosu. W 1521 oraz w 1524 miasto Kopanica zostało zobowiązane do wysyłania wozów wojennych na wyprawy pospolitego ruszenia jednak liczby wozów w dokumencie nie podano. W 1563 miejscowość zapłaciła dwa floreny podwójnego szosu od 20 rybaków, dwóch komorników, 10 rzemieślników, dwóch kotłów gorzałki oraz od młynarza, który miał dwa koła walne, a ponadto jedne koło nieczynne. W 1581 miasto Kopanica zapłaciło 3 floreny 6 groszy podwójnego szosu. Ponadto podatki zapłacili szewc, dwaj krawcy, jeden kuśnierz, kowal, dwie piekarki, 4 rybacy, dwóch komorników. We wsi stał młyn walny o 2 kołach wodnych. Mieszkańcy palili gorzałkę ale nie podano liczby kotłów. Całkowity dochód z miasta wynosił 10 florenów i 17 groszy.

W 1542 odnotowano skład rady miejskiej w Kopanicy. Wiosną w radzie zasiadali: burmistrz Stanisław Liczba oraz rajcy: Wojciech Pipa, Kasper Świergot, Wacław Lisek. Marcin Garwona. W okresie Adwentu: burmistrz Błażej Deczki, rajcy: Kasper Świerkot, Walenty Storzon, Bednar lub Bernard Banczec, Bartosz Pizda. Z pierwszej połowy XVI wieku zachował się dokument opisujący miejscowość i okolicę. W 1543 tenutariuszem kopanickim był Piotr Opaliński, który na prośbę mieszczan z Kopanicy wydał przywileje w miejsce dokumentów wydanych przez jego poprzedników, a które zniszczone zostały przez pożar. Przywilej zawiera wykaz czynszów z ról mieszczańskich: „Sczilyna” zapłacił 0,5 grzywny bez 2 groszy od trzech róznych kawałków roli położonych pod wzgórzem, za groblą albo Gacią po lewej stronie drogi do boru oraz na przedmieściu w stronę Zbąszynia. Z kolei Jan Dudek płacił 0,5 grzywny bez 2 groszy od dwóch folwarków roli położonych na prawo pod borem oraz za kościołem parafialnym pomiędzy wodami rzek. Kasper rajca zapłacił 8 groszy od folwarku roli i ogrodu położonych na przedmieściu. Wacław zapłacił 9 groszy od ogrodu oraz od roli zwanej Górka przy drodze do Małej Wsi (łac. „Pagus Novus”). Nipa zapłacił 8 groszy od fołwarku położonego przy Olszy. Chalasta zapłacił 3 grosze od ogrodu położonego na przedmieściu. Stanisław burmistrz (łac. „archiconsul”) zapłacił 3 grosze od ogrodu, Sebastian syn Dudka zapłacił dwa grosze od łąki położonej za ogrodem. W dokumencie odnotowano jako świadków: burmistrza Stanisława Liczbę oraz rajców: Kaspra zwanego Acialis (Konieczny), Wacława Lorka, Pawła Pabisza, Marcina Garwona oraz Jana Dudka.

Pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243..

W styczniu 1919 stoczono tu bitwę powstania wielkopolskiego. W okresie międzywojennym stacjonowała tu placówka 17 batalionu celnego, a później placówka Straży Granicznej I linii „Kopanica”.

Do 1934 roku Kopanica posiadała prawa miejskie. Była najmniejszym miastem II RP, licząc w 1931 roku zaledwie 640 mieszkańcówDrugi Powszechny Spis Ludności, GUS. Prawa miejskie utraciła 13 czerwca 1934 roku. W latach 1934–1954 istniała zbiorowa gmina Kopanica. Do 1939 roku znajdował się w Kopanicy posterunek graniczny, mieszczący się w okazałym ostatnim domu po prawej stronie drogi z Poznania do Zielonej Góry. Pozostałości budynków celnych, strażniczych po dawnej niemieckiej stronie granicy są zachowane częściowo (m.in. fundamenty po budynku strażniczym bezpośrednio przy drodze krajowej 32).

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

1 stycznia 2013 część obszaru administracyjnego Kopanicy (1,23 ha) przyłączono do gminy Kargowa w województwie lubuskim.

Zabytki W kościele parafialnym znajduje się tablica pamiątkowa z 1930 roku poświęcona tragicznym wydarzeniom w Kargowej z 1793 roku. Wówczas – w tym położonym 5 km na zachód od Kopanicy miasteczku – miał miejsce czynny zbrojny opór skierowany przeciw zaborcom, w tym wypadku wojskom pruskim. W 2004 roku do rejestru zabytków został wpisany dawny kościół ewangelicki z lat 1858-59 oraz kościół Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej.

Konkurs Muzyki Ludowej W Kopanicy odbywa się (reaktywowany w 2001 roku) Konkurs Muzyki Ludowej. Pierwsza edycja miała miejsce w 1937 roku. Jest to jeden z największych przeglądów muzyki koźlarskiej i dudziarskiej w Polsce, mający bogatą oprawę programową m.in.: przejazd zabytkowym pociągiem z parowozem z Poznania przez Wolsztyn do Kopanicy, który dowozi uczestników festiwalu, msza koźlarska w Kościele NMP w Wolsztynie (najstarszy wizerunek koźlarza w Wielkopolsce znajduje się na plafonie nawy głównej).

VI Konkurs Muzyki Ludowej – w 70. rocznicę pierwszego spotkania muzyków odbył się w dniach 15–17 czerwca 2007. Udział wzięli artyści m.in. z Podhala (Kapela Góralska Jana Karpiela Bułecki z Zakopanego, Zespół Regionalny „Połanioki” z Kościeliska), Czech (Kapela Dudziarska „Prdus” z Pragi) oraz Anglii („Horseplay” z Durham). Muzycy zaprezentowali swój kunszt na Szlaku Koźlarskim im. Tomasza i Walentego Brudłów (Kopanica-Wąchabno-Wojnowo-Stare Kramsko), w czasie Dudziarskiego Pleneru i Nocy Świętojańskiej nad jeziorem w Wąchabnie, a także na trasie przejazdu specjalnego pociągu 16 czerwca 2007 relacji Wolsztyn-Kopanica (na stacjach Wolsztyn, Powodowo, Żodyń i Kopanica) oraz „Dudziarskiego Pociągu” na trasie Poznań-Wolsztyn 17 czerwca 2007. Wykonano także pamiątkową fotografią uczestników Konkursu pod kościołem w Kopanicy – na wzór fotografii z 1937 roku.

Zobacz też Kopanica Lampartopol

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dawne miasta w województwie wielkopolskim Kategoria:Miasta królewskie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Kategoria:Starostwo kopanickie Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XV wieku